Przy czterosuwowych silnikach spali¬ nowych, przy których przewidziana jest sprezarka do powietrza przeplukujacego i ladujacego, wyzyskuje sie korzystnie energie cieplna i energie szybkosci gazów odlotowych do napedzania sprezarki przy pomocy turbiny na gazy odlotowe, Ta ko¬ rzysc wyzyskiwania gazów odlotowych po¬ laczona jest jednak z ta* wada, ze przy niz¬ szych liczbach obrotów silnika jego mo¬ ment obrotowy silnie sie zmniejsza. Nalezy to przypisac temu, ze wskutek zmniejsza¬ nia sie liczby obrotów silnika i odpowied¬ nio do tego zmniejszonej objetosci gazów odlotowych silnie zmniejsza sie liczba obro¬ tów turbiny na gazy odlotowe; Wskutek te¬ go moc turbiny zmniejsza sie tak znacznie, ze staje sie niemozliwe skuteczne ladowa¬ nie. Wada ta staje sie widoczna zwlaszcza przy pracy 'pojazdów, w których liczba obrotów silnika podlega duzym wahaniom.Wynalazek dotyczy czterosuwowego sil¬ nika spalinowego ze sprezarka, sluzaca do dostarczania powietrza do przeplukiwania i do ladowania, napedzana turbina na gazy odlotowe, przy czym sprezarka ta zostaje po uskutecznieniu polaczenia z walem sil¬ nika napedzana równiez mechanicznie przez silnik przy pomocy sprzegla samo¬ czynnego. Istotna cecha znamienna silnika wedlug wynalazku polega na tym, ze sprze¬ glo, zaopatrzone np. w ciezarki odsrodko¬ we, uskutecznia polaczenie walu sprezarki z walem silnika ponizej pewnej okreslonej liczby obrotów silnika, o ile nie przeszko¬ dzi mu w tym dodatkowe urzadzenie rozla-czajace, polaczone z dzwignia, sluzaca do regulacji ilosci wtryskiwanego paliwa.Dzieki temu osiaga sie to, ze, gdy liczba obrotów silnika opada ponizej normalnej, do turbiny na gazy odlotowe zostaje dola¬ czony sam silnik spalinowy jako dodatko¬ wy silnik napedowy sprezarki. Tak wiec przy wyzszych liczbach obrotów silnika spalinowego sprezarka jest napedzana sa¬ ma tylko turbina na gazy odlotowe, gdyz jej moc wystarcza wówczas do dostarcza¬ nia wymaganej ilosci powietrza do prze¬ plukiwania i ladowania, natomiast gdy obnizy sie liczba obrotów sprezarki, wów¬ czas mechaniczny naped sprezarki przy po¬ mocy silnika spalinowego zostaje samo¬ czynnie wlaczony, tak iz moc, brakujaca wówczas turbinie na gazy odlotowe, zosta¬ je pobrana z walu silnika spalinowego.Równiez przy mniejszych liczbach obrotów zostaja wiec wyzyskane gazy odlotowe do napedzania sprezarki.Poniewaz przy mniejszym obciazeniu napedzanie sprezarki walem silnika zmniej¬ sza sprawnosc cieplna instalacji, sama zas turbina dostarcza moc dostateczna do prze¬ plukiwania i ladowania, przeto jest rzecza korzystna, aby przy wszystkich liczbach obrotów, jakie maja miejsce podczas pracy z mniejszym obciazeniem, sprezarka byla napedzana tylko przez turbine na gazy od¬ lotowe oraz aby dodatkowy naped sprezar¬ ki z walu silnika odbywal sie tylko przy wiekszym obciazeniu, np. przy obciazeniu ?,U do pelnego obciazenia, przy mniejszych liczbach obrotów.Wedlug dalszej cechy znamiennej wy¬ nalazku korzysc te osiaga sie dzieki temu, ze dodatkowe urzadzenie rozlaczajace jest w taki sposób polaczone z dzwignia do re¬ gulacji ilosci paliwra, ze sprzeglo jest roz¬ laczone przy mniejszym obciazeniu silnika, a dopiero po doprowadzeniu wspomnianej dzwigni w polozenie, odpowiadajace wiek¬ szemu obciazeniu, na sprzeglo to zostaje wywarte takie dzialanie, ze zostaje ono wlaczone przy zmniejszeniu sie liczby obro¬ tów, ponizej pewnej liczby okreslonej dla danego obciazenia silnika.Samoczynne wylaczanie sprzegla przy osiagnieciu przez silnik okreslonej liczby obrotów moze sie odbywac za pomoca cie¬ zarków odsrodkowych, przeciwdzialaja¬ cych sprezynie sprzegla, starajacej sie wla¬ czyc sprzeglo. Dodatkowe urzadzenie sprzegajace stanowi sprezyna, która rów¬ niez przeciwdziala sprezynie sprzegla. Przy przesuwie dzwigni do regulacji ilosci pali¬ wa w polozenie, odpowiadajace wiekszemu obciazeniu, dziala dalsza sprezyna w kie¬ runku zgodnym ze sprezyna sprzegla tak, ze to ostatnie dzialanie przewaza. Zamiast ciezarków odsrodkowych mozna zastoso¬ wac obciazony sprezyna tlok, rozrzadzany cisnieniem w przewodzie/ tlocznym napedza¬ nej silnikiem pompy. Tlok ten wspólpracu¬ je ze zderzakiem, umieszczonym pomiedzy obiema sprezynami na drazku, polaczonym z dzwignia do regulacji ilosci paliwa.By uniknac przy tym wywierania wplywu na wlaczanie sprzegla dodatkowego urza¬ dzenia rozlaczajacego przy nastawianiu dzwigni do regulacji ilosci paliwa na prace z mniejszym obciazeniem, wspomniana dzwi¬ gnia polaczona jest z drazkami, wywieraja¬ cymi wplyw na dodatkowe urzadzenie roz¬ laczajace przy zastosowaniu biegu jalowego.Na zalaczonym rysunku przedstawione sa przyklady wykonania silnika spalino¬ wego wedlug wynalazku. Fig, 1 przedsta¬ wia czesciowo schematycznie widok z boku silnika z napedem sprezarki wedlug jednej postaci wykonania; fig. 2 — odmiane tego napedu.W postaci wykonania wedlug fig. 1 czte- rosuwowy silnik spalinowy 1 jest zaopa¬ trzony w sprezarke 2 do powietrza prze¬ plukujacego i ladujacego, napedzanego tur¬ bina 3 na gazy odlotowe. Gazy odlotowe doprowadzane sa do turbiny 3 przewodami 4 i 5, a sprezone powietrze dostaje sie prze¬ wodem 6 ze sprezarki 2 do silnika 1. — 2 -Miedzy walem 7 sprezarki 2 a walem 8 silnika spalinowego' 1 wlaczone jest sprze¬ glo tarczowe, skladajace sie z tarcz 9 i 10.Tarcza 9 osadzona jest na wale 7, zas tar¬ cza 10 moze sie przesuwac podluznie na czworokatnej czesci 11 walu 8 i jest docis¬ kana do tarczy 9 sprezyna 12, opierajaca sie o tarcze 13, na stale polaczona z walem 8. Do tarczy 13 przyczepione sa przegubo¬ wo ciezarki odsrodkowe 14, przytrzymy¬ wane sprezynami 15. Na ramionach tych ciezarków umieszczone sa krazki 16, tak wspólpracujace z wystepami na tarczy 10, ze przy pewnej szybkosci obrotowej walu 8 sprzeglo 9, 10 zostaje rozlaczone.Na wale 8 przed sprzeglem jest wlaczo¬ na jeszcze przekladnia 18, zapewniajaca wlasciwy stosunek liczby obrotów silnika / wzgledem liczby obrotów sprezarki 2.Sprezyny 12 i 15 sa tak wykonane, ze przy normalnej liczbie obrotów silnika spa¬ linowego przeciwdzialajaca sila odsrodko¬ wa ciezarków 14 przezwycieza sile spre¬ zyn, wskutek czego sprzeglo 9,. 10 jest roz¬ laczone. Przy normalnej i przy wiekszych liczbach obrotów sprezarka 2 jest zatem napedzana jedynie turbina 3, przy czym osiaga sie cisnienie powietrza, potrzebne do przeplukiwania i ladowania. Przy mniej¬ szych liczbach obrotów silnika spalinowe¬ go 1, sila sprezyn 12, 15 przezwycieza sile ciezarków odsrodkowych 14, które opiera¬ ja sie o wystepy oporowe 19, umieszczone na tarczy 13. Wskutek tego sprzeglo 9, 10 zostaje wlaczone. Sprezarka 2 jest wtedy napedzana nie tylko turbina 3, lecz takze i walem 8 silnika spalinowego 1. Sprawnosc turbiny zmniejsza sie wówczas nieco, gdyz liczba obrotów turbiny nie odpowiada juz szybkosci wlotowej gazów odlotowych.Wyzyskanie paliwa jest jednak jeszcze znacznie lepsze, niz gdyby sprezarka byla napedzana wylacznie walem 8 silnika spa¬ linowego 1- Dzieki dodatkowemu napedo¬ wi z walu silnika spalinowego sprezarka 2 otrzymuje moc, której brak bylo turbinie 3 przy mniejszych liczbach obrotów silnika spalinowego, tak ze nawet i wtedy zapew¬ nione jest zadane cisnienie powietrza la¬ dujacego/ Aby jednak zapobiec samoczynnemu wlaczaniu sprzegla 9, 10 przy pracy silni¬ ka spalinowego 1 przy mniejszych obro¬ tach pod mniejszym obciazeniem i aby sa¬ moczynne wlaczanie i rozlaczanie sprzegla odbywalo sie tylko przy wiekszym obciaze¬ niu, przewidziana jest na wale 8 pochwa rozlaczajaca 20, wspólpracujaca z dwura- mienna dzwignia 22, 23, obracana okolo stalego' punktu 21. Dzwignia ta znajduje sie pod dzialaniem sprezyny naciagowej 24, starajacej sie rozlaczyc sprzeglo 9, 10.Urzadzenie 20, 22, 23, 24 tworzy dodatko¬ we urzadzenie, rozlaczajace sprzeglo 9, 10.Sprezyna 24 przy wlaczeniu nieco od niej silniejszej sprezyny 26 polaczona jest prze¬ gubem 27 z dzwignia 28, w której srodku przyczepiony jest drazek sprzegajacy 29, z którym polaczona jest przegubowo dzwi¬ gnia 30 do regulacji ilosci paliwa. Dzwi¬ gnia 28 zaczepia widelkami o czop 31 draz¬ ka 32 do regulacji ilosci paliwa wtrysko¬ wej pompki paliwowej 33. Drazek ten po¬ siada na swym drugim koncu zderzak 34.Miedzy zderzakiem tym i oslona pompki wtryskowej 33 przewidziany jest jeszcze drazek przegubowy 36, obracany okolo punktu 35 i przyczepiony przegubowo do drazka 25 oraz zaopatrzony na wysokosci drazka 32 w zderzak 37.W przedstawionym liniami pelnymi po¬ lozeniu dzwigni 30 silnik spalinowy 1 otrzy¬ muje tylko pewne nieznaczne dawki pali¬ wa odpowiednio do malego obciazenia.Przy przedstawionym polozeniu ciezarków odsrodkowych 14 liczba obrotów silnika spalinowego jest tak znaczna, ze sila od¬ srodkowa przezwycieza sile sprezyn 12 i 15, a wiec sprzeglo 9, 10 jest rozlaczone. Jesli liczba obrotów silnika spalinowego 1 zmniejsza sie ponizej normalnej liczby obrotów, tak ze sila sprezyn przewaza, to — 3 —Jednak sprzeglo 9, 10 pozostaje nadal roz¬ laczone, gdyz sila sprezyny 24 przezwycie¬ za sile sprezyny 12 sprzegla, a pochwa 20 sprzegla jest przesunieta w prawo.Jesli dzwignia 30 do regulacji ilosci pa¬ liwa zostaje przesunieta w prawo z polo¬ zenia przedstawionego liniami pelnymi, to dzwignia 28 obraca sie okolo punktu 27, zas drazek 32 przesuwa sie w prawo, az jego zderzak 34 natrafia na zderzak 37 drazka 36. Polozenie to zaznaczone jest na fig. 1 liniami kreskowanymi. Przy obu powyz¬ szych polozeniach dzwigni do regulacji ilo¬ sci paliwa na dodatkowe urzadzenie wyla¬ czajace 20, 22, 23, 24 nie zostaje wywarty zaden wplyw, gdyz na drodze miedzy zde¬ rzakiem 34 i 37 ruch dzwigni 30 w odnie¬ sieniu do sprzegla jest jalowy. Jesli jed¬ nak z polozenia, przedstawionego liniami kreskowanymi, dzwignie 30 przekreci sie dalej w prawo az do polozenia odpowiada¬ jacego pelnemu obciazeniu silnika, przed¬ stawionego liniami kreska-kropka, to wre- - szcie dzwignia 28 przekreci dzwignie 36 w prawo, przy czym uruchomiony zostaje drazek 25, Powstale przy tym przesuniecie zderzaka 37 pociaga jednak takze w prawo drazek 32 w kierunku wzrastajacego obcia¬ zenia. Moga przy tym nastapic dwa przy¬ padki. W pierwszym przypadku silnik spa¬ linowy posiada w danej chwili szybkosc obrotowa, mniejsza od sredniej liczby obro¬ tów, tak iz ciezarki odsrodkowe 14 nie dzialaja, a wlaczeniu sprzegla 9, 10 przez sprezyne zapobiega tylko naprezenie spre¬ zyny 24. Przy przesunieciu dzwigni recznej 30 z polozenia, oznaczonego liniami kres¬ kowanymi, do polozenia, oznaczonego linia¬ mi kropka-kreska, sile' wylaczajaca spre¬ zyny 24 zmniejsza wówczas uklad drazka 25 i sprezyny 26 tak, iz przewaza sila spre¬ zyny 12 sprzegla i sprzeglo 9, 10 zostaje samoczynnie wlaczone. W drugim przy¬ padku szybkosc obrotowa silnika spalino¬ wego jest wieksza od sredniej liczby obro¬ tów silnika, tak iz dzialanie samych ciezar¬ ków odsrodkowych 14 juz wystarcza, aby zapobiec wlaczeniu sprzegla 9, 10 przez sprezyne 12. Dodatkowe urzadzenie rozla¬ czajace 20, 22, 23, 24 pozostaje wówczas nieruchome zas przez przesuniecie dzwigni recznej 30 w polozenie pelnego obciazenia, oznaczone liniami kropka-kreska, zostaje naprezona tylko sprezyna posrednia 26. Si¬ la sprezyny 26 przeciwdziala sprezynie 24 oraz znosi dzialanie rozlaczajace dodatko¬ wego urzadzenia rozlaczajacego, tak iz sprzeglo 9, 10 zostaje wlaczone, gdy liczba obrotów silnika znów zmniejszy sie ponizej sredniej.W postaci wykonania wedlug fig. 2 za¬ miast ciezarków odsrodkowych 14 stosuje sie obciazony sprezyna 38 tlok 39, prze¬ suwny w cylindrze 40 i znajdujacy sie pod dzialaniem cisnienia, panujacego w przewodzie tlocznym 41 pompki zebatej 42.Pompa ta zasysa olej smarowy przez prze¬ wód 43 i tloczy go z powrotem do oslony silnika spalinowego' poprzez przewód 45, zaopatrzony w miejsce dlawiace 44.Drazek 46 tloka 39 wspólpracuje z zde¬ rzakiem 47, umieszczonym przy drazku 25 w ten sposób, ze po jednej stronie tego zde¬ rzaka umieszczona jest sprezyna 24 dodat¬ kowego urzadzenia rozlaczajacego, a po drugiej stronie — sprezyna 26. Przedsta¬ wione liniami pelnymi polozenie tloka 39 jest polozeniem przy normalnej liczbie obrotów silnika spalinowego, polozenie zas, zaznaczone liniami kreskowanymi, — po¬ lozeniem przy znacznie mniejszej liczbie obrotów.Przy mniejszym obciazeniu silnika na dodatkowe urzadzenie rozlaczajace 20, 22, 23, 24, tak jak i w poprzednio opisanej po¬ staci wykonania, nie zostaje wywarty za¬ den wplyw wskutek biegu jalowego dzwi¬ gni 30, sluzacej do regulacji ilosci paliwa.Jesli dzwignie 30 przekreci sie w prawo, to takze i przy tej postaci wykonania moga nastapic oba poprzednio opisane przypad¬ ki. Jesli w tej chwili silnik spalinowy ma 4 —mniejsza liczbe obrotów, to drazek 25 mo¬ ze podazac za ruchem dzwigni 30, gdyz tlok 39 zajmuje polozenie przedstawione liniami kreskowanymi, wskutek czego mie¬ dzy koncem drazka 46 i zderzakiem 47 po¬ wstaje luz. Zatem sila sprezyny 24 dodat¬ kowego urzadzenia rozlaczajacego zostaje zmniejszona, a wraz z tym sprzeglo 9,10 — wlaczone. Jesli jednak w chwili tej silnik spalinowy 1 posiada normalna lub wyzsza liczbe obrotów, to przy przesuwie drazków 25 w prawo zderzak 47 dochodzi do draz¬ ka 46, wskutek czego jedynie nastepuje na¬ piecie sprezyny 26. Sprzeglo 9, 10 pozo¬ staje wiec rozlaczone. Jesli liczba obrotów silnika spalinowego zmniejsza sie, to tlok 39 cofa sie, a napieta sprezyna 26 tak wply¬ wa na dodatkowe urzadzenie rozlaczajace, ze sprzeglo 9, 10 zostaje wlaczone. PL