Do otrzymywania w wysokim stopniu ogniotrwalych zapraw oraz mas do ubijania i wypelniania stosuje sie przewaznie sub¬ stancje, których glówne wlasciwosci odpo¬ wiadaja wlasciwosciom podstawowych ma¬ terialów stosowanych do wyrobu ognio¬ trwalych ksztaltówek do murowania. Tak samo do ochrony ogniotrwalych murów sto¬ suje sie czestokroc ogniotrwale srodki do powlekania, skladajace sie z tych samych substancji co ogniotrwale kamienie albo za¬ wierajace szczególnie wartosciowe substan¬ cje ogniotrwale, których wysoka cena unie¬ mozliwia zastosowanie ich w postaci ksztal¬ tek masywnych. Wymienione wyzej masy ogniotrwale wytwarza sie zwykle za po¬ moca gliny jako srodka wiazacego; do za¬ rabiania ich miesza sie je z woda, po czym twardnieja one powoli wysychajac, jak to ma miejsce np. przy zaprawie szamotowej.Stosowanie do wymienionych celów samo- twardniejacych mas, np. na podstawie szkla wodnego jako srodka wiazacego, jest tylko w pewnej mierze mozliwe, poniewaz przez dodanie krzemianu potasowcowego ogniotrwalosc tych mas zostaje znacznie obnizona.Obecnie stwierdzono, ze istnieja pewne.substancje o charakterze spineli, dajace po zarobieniu z zolami tlenku glinu, tj. ze ste¬ zonymi koloidalnymi roztworami rozpusz¬ czalnego w wodzie tlenku glinu, samo- twardniejace zaprawy w wysokim stopniu ogniotrwale, które przy zastosowaniu w praktyce wykazuja wielkie korzysci samo- twardniejacego materialu równiez i przy wykonywaniu budowli w wysokim stopniu ogniotrwalych. Koloidalne roztwory tlenku glinu, wytwarzane w znany sposób z chlor¬ ku glinu przez usuniecie chloru, mozna sto¬ sowac o dowolnym stezeniu w postaci rzadkoplynnego wzglednie gestoplynnego roztworu.Jako zwiazek w rodzaju spineli do wy¬ twarzania maczek kitowych i tym podob¬ nych mas wedlug wynalazku stosuje sie tutaj pozostalosc, która otrzymuje isie po rozkladzie rudy chromowej alkaliami i któ¬ ra przed zastosowaniem poddaje sie wy¬ palaniu i nastepnemu mieleniu. Pozostalosc ta zawiera w stosunkowych ilosciach zniiennych FezOz, MgO, A/2O3 a równiez jeszcze O2O3.Masy w ten sposób otrzymane nadaja sie do zastosowania jako samotwardniejace, w wysokim stopniu ogniotrwale zaprawy, jak równiez jako samotwardniejace masy do ubijania, wypelniania i powlekania. Wlasci¬ wosc samotwardnienia masy osiaga sie wzglednie wywiera sie na nia wplyw przez to, ze masy spinelowe, np. wymieniona wy¬ zej pozostalosc, otrzymywana zwykle w po¬ staci drobnego proszku po rozkladzie rudy chromowej alkaliami, wypala sie, po uprzednim suszeniu, na mase w rodzaju klinkieru, a otrzymany klinkier miele, W zaleznosci od stopnia zmielenia wiaze gotowa mieszanina, zawierajaca koloidalny roztwór tlenku glinu, mniej wiecej szybko.Przez wypalanie osiaga sie z jednej strony dosc silne spiekanie wstepne, a z drugiej strony wystarczajaca zdolnosc reagowania produktu z rozpuszczalnym w wodzie tlen¬ kiem glinu.Wymienione zaprawy oraz, masy -do ubi¬ jania, wypelniania i powlekania itd., wy¬ tworzone za pomoca tej pozostalosci z rudy chromowej, odznaczaja sie szczególnie do¬ bra zdolnoscia przewodzenia ciepla i od- pornoiscia na zmiany temperatury. Ponie¬ waz masy te posiadaja wlasciwosc samo- utwardzania sie, mozna wiec wytwarzac z nich równiez i ksztaltki najrozmaitszego rodzaju, wykazujace te szczególna korzysc, ze daja sie przechowywac na skladzie bez uprzedniego wypalania i moga byc stoso¬ wane w technice przy wykonywaniu ognio¬ trwalych budowli.Pozostalosc po rozkladzie rudy chro¬ mowej alkaliami mozma w maczce zapra¬ wowej czesciowo zastapic innymi substan¬ cjami, o ile one w masie gotowej nie wy¬ wieraja zadnego niepozadanego1 wplywu na wlasciwosci termiczne; mozna np. dodawac innych ogniotrwalych substancji, np. srod¬ ków schudzajacych a takze i srodków wia¬ zacych, topników najrozmaitszego rodzaju i tym podobnych srodków.Przyklad. Pozostalosc po rozkladzie rudy chromowej alkaliami wypala sie uprzednio do 1400° C, po ostygnieciu miele i zmielony produkt przesiewa. Z przesia¬ nych frakcji ziaren sporzadza sie maczke kitowa o nastepujacym skladzie: 40% ziarn, przesiewajacych sie przez sito z 500 oczkami/cm2, jednak pozostaja¬ cych na sicie z 900 oczkami/cm2; 50% ziarn, przesiewajacych sie przez sito z 2 310 oczkami/cm2, jednak pozosta¬ jacych na sicie z 3 600 oczkami/cm2; oraz 10% ziarn przesiewajacych sie przez sito z 10000 oczkami/cm2. 100 g tej maczki kitowej zarabia sie 35 cm3 koloidalnego roztworu tlenku glinu o ciezarze wlasciwym 1,45. Otrzymana ma¬ sa twardnieje w przeciagu krótkiego czasu i wykazuje po uplywie 3 dni wytrzymalosc, wynoszaca przecietnie 50 kg/cm2. Próbki z tej masy sa odporne nie tylko na dziala¬ nie wody, lecz takze i na dzialanie lugu — 2 —potasowcowego na zimno jak i w tempe¬ raturze wrzenia, Masy utwardzone wykazuja ogniotrwa- losc ponad nr 38 stozka Segera (co od¬ powiada temperaturze ponad 1 850°C), a miekna pod cisnieniem w temperaturze 1 320° C (ta) przy obciazeniu 2 kg (ta — punkt odpowiada temperaturze, przy któ¬ rej ustaje pierwotne rozszerzanie sie prób¬ ki z danego materialu pod dzialaniem cie¬ pla i rozpoczyna sie sciskanie próbki pod dzialaniem stalego obciazenia w tempera¬ turze podwyzszonej).Frakcje grube maczki zaprawowej moz¬ na zastapic ogniotrwalym materialem schu- dzajacym o tej samej wielkosci ziarn; wla¬ sciwosc hydraulicznego twardnienia zosta¬ je spowodowana przede wszystkim przez najdrobniejsze frakcje zwiazku w rodzaju spineli. Dalej mozna dodawac topników i znane srodki wiazace dowolnego rodzaju. PL