W urzadzeniach telekomunikacyjnych, stosujacych do przesylania wiadomosci kombinacje impulsów, istnieja, przeciwnie niz w urzadzeniach telefonicznych, liczne trudnosci transmitowania kryteriów lacze¬ niowych.Wynika to z faktu, ze zakres czestotli¬ wosci kanalów, sluzacych do transmito¬ wania impulsów, jest ograniczony. W ko¬ munikacji telegraficznej, zwlaszcza za po¬ moca dalekopisów, trudnosci te dlatego szczególnie odczuwa sie, ze przesylac trze¬ ba wielka liczbe kryteriów laczeniowych.Wjadomo, ze w urzadzeniach daleko¬ pisowych mozna przesylac kryteria lacze¬ niowe przy pomocy impulsów o róznej dlu¬ gosci czasu trwania. Tego rodzaju urza¬ dzenia byly wykonywane wedlug zasady tak zwanego prawidlowego i nieprawidlo¬ wego polozenia spoczynkowego.Inne znane urzadzenia dalekopisowe uzywaja pradu zmiennego do przesylania kryteriów laczeniowych. W zwyklych urzadzeniach dalekopisowych nie mozna jednak stosowac pradu zmiennego o cze¬ stotliwosci bardzo róznej od czestotliwo¬ sci znaków telegraficznych, poniewaz prad taki nie moze byc przeslany przez kanaly telegrafii podakustycznej i telegrafii pradu zmiennego.Wynalazek wykorzystuje te okolicz¬ nosc, ze ciag impulsów, sluzacych do prze¬ sylania wiadomosci, mozna odróznic od ciagu impulsów równej im czestotliwosci przez wykorzystanie zmiany fazy, wyste¬ pujacej w ciagu impulsów do przesylania wiadomosci. . ¦ - Dalekopisowe impulsy znakowe nie moga tworzyc okresowego prostokatnego pradu zmiennego ponad okreslony czas, aby nie zaszla przy tym zmiana fazy. Zna¬ ki dalekopisowe skladaja sie wedlug usta¬ lonego miedzynarodowego piecioimpulso- wego alfabetu z siedmiu impulsów, z któ¬ rych pierwszy jest stale impulsem pradu o ujemnej biegunowosci. W kolejnych dwóch literach tekstu musza wystapic przeto co najmniej dwa kolejne impulsy, których fazy sa przesuniete o 180°. Ta zmiana fazy zostaje wykorzystana wedlug wynalazku do odróznienia znaków alfabe¬ tu dalekopisowego od wysylanych jako kryteria laczeniowe szeregów impulsów okresowego pradu zmiennego, najlepiej prostokatnego.Fig. 1 rysunku przedstawia przyklad wykonania urzadzenia do stosowania spo¬ sobu'wedlug wynalazku, fig. zas 2 — prze¬ bieg dwóch znaków dalekopisowych w ce¬ lu wyjasnienia sposobu dzialania urzadze¬ nia wedJug fig. 1.Sygnaly nadchodzace z linii daleko¬ sieznej FL, która moze byc np. kanal tele¬ grafii pradu zniiennego lub telegrafii pod- -akustycznej, dzialaja na przekaznik odbior¬ czy ER, którego kotwica er przekazuje je do urzadzenia; odbiorczego i dalej, w kierunku strzalki, ku urzadzeniom stacyjnym. Sy¬ gnaly zpstaja doprowadzone do przenosni¬ ka Ue poprzez filtr BS, najlepiej filtr pas¬ mowy. Do przenosnika przylaczone sa po jego wtórnej stronie dwa zaciski znanego skadinad modulatora pierscieniowego RM* Szerokosc pasma filtru pasmowego BS jest tak dobrana, ze przy skoku fazy, wy¬ stepujacym w nadawanych sygnalach, filtr wpada w nowa faze dopiero po uplywie okreslonego czasu, np. po 20 ms, Jednakze odbierane sygnaly doprowa¬ dza sie równiez wprost do zacisków 3, 4 modulatora pierscieniowego, na których wartosci fazowe nadchodzacych sygnalów wystepuja zatem, nie opóznione. Do syme¬ trycznych punktów 5, 6 modulatora pier¬ scieniowego przylaczony jest spolaryzowa¬ ny plrzekaznik R. Dopóki zatem na parach zacisków 1, 2 i 3, 4 modulatora pierscienio¬ wego wystepuja napiecia o fazach jednako¬ wych, prad w przekazniku spolaryzowa¬ nym R jest staly i ma np. taki kierunek, ze kotwiczklak r spolaryzowanego przekaznika zostaje przerzucona na styk znakowy z.Przekaznik S pozostaje przeto zwarty, wo¬ bec czego jego kotwica odpada z opóznie¬ niem i zamyka kontakt s.Przebiegi powstajace po nadejsciu zna¬ ków dalekopisowych wyjasnia fig. 2.Przyjeto, ze nadawany jest stale naj- niedogodniejiszy zespól znaków, mianowi¬ cie kolejno kombinacje impulsów liter Y i R. Na krzywej a u góry przedstawione sa impulsy pradowe znaków, u dolu — im¬ pulsy przerwowe. Transmisja wyzej wy¬ mienionego zespolu znaków przebiega w sposób nastepujacy; Za impulsem startu A nastepuje kom¬ binacja pieciu impulsów litery R, rozpoczy¬ najaca sie i konczaca impulsem przerwo- wym. Za tym piatym impulsem przerwo- wym litery R nastepuje impuls stop St, który takze jest impulsem przerwowym.W punkcie D krzywej a powstaje wiec skok fazy. Nastepujaca potem kombinacja impulsów litery Y rozpoczyna sie znowu impulsem startu A, który jest impulsem pradowym. Równiez i nastepujacy teraz pierwszy impuls literyr Y jest impulsem pradowym. W punkcie E krzywej a wy¬ stepuje wiec drugi skok fazy. Potem na¬ stepuja cztery impulsy litery Y, impuls „stop" i za nim idacy impuls startu oraz piec impulsów litery R. — 2 —Prad o krzywej a 'doprowadza--sie wiec do zacisków 3, 4 modulatora pierscienio¬ wego urzadzenia wedlug fig. 1. Krzywa 6" przedstawia odpowiadajace temu ciagowi impulsów napiecie zmienne, które wyste¬ puj e na zaciskach 1, 2 modulatora pierscie¬ niowego. Az do punktu D fazy wszystkich impulsów krzywej b sa takie same jak krzywej a. Jednak podczas impulsu „stop" stala czasu filtru pasmowego BS sprawia to, ze faza impulsu krzywej b staje sie przeciwna fazie impulsu krzywej a.W przekazniku plynie zatem prad kierun¬ ku przeciwnego. Przekaznik R odpowied¬ nio do tego przestawia sie i osiaga swe da¬ wne polozenie z powrotem dopiero przy nastepnej zmianie fazy miedzy impulsem startu i pierwszym impulsem litery Y.Przebieg pradu w przekazniku ma wiec po¬ stac krzywej c.Z fig; 2 wynika, ze zmiana: fazy powta¬ rza sie przy najniedogodniejszej kolejno¬ sci impulsów, co najmniej co kazde 240 ms, poniewaz kazdy impuls trwa 20 ms. Jezeli wiec czas odpadania przekaznika S uczy¬ nic wiekszym niz 240 ms, to przekaznik S nie bedzie odpadal przy znakach dalekopi¬ sowych. Urzadzenie alarmowe nie ode¬ zwie sie. Jezeli natomiast prad prosto¬ katny bedzie wysylany dluzej niz 240 mis, to przekaznik R przestawi sie na kontakt z, a przekaznik S odpadnie i ustawi swój kon¬ takt s w narysowanym polozeniu zamknie¬ tym. Wtedy odezwie sie alarmowe urza¬ dzenie AL, które moze np. zawierac wskaz¬ nik lub sygnal migajacy. Zamiast urza¬ dzenia alarmowego moze tez byc urucho¬ mione inne urzadzenie.W urzadzeniu wedlug fig* 1 mozna rów¬ niez zamiast filtru zastosowac przekaznik strojony mechanicznie. Wskutek bezwlad¬ nosci tego przekaznika rezonansowego na zaciskach 1, 2 i 3, 4 modulatora pierscie¬ niowego powstaja napiecia o róznych fa¬ zach.Mozna tez filtr zastapic innym ukladem elektrycznym o okreslonej stalej czasu.Stala czasu musi byc równa czasowi trwa¬ nia impulsu alfabetu telegraficznego, tj. 20 ms.Aby dokladnie zdefiniowac polozenie przekaznika spolaryzowanego R dla kaz¬ dego poczatku nadawania transmisji dale¬ kopisowej lub dla poczatku ciagu impul¬ sów kryteriów laczeniowych, przekaznik mozna w znany sposób spolaryzowac elek¬ trycznie, mechanicznie lub magnetycznie. PL