Znane jest juz umieszczanie na samo¬ lotach tak zwanych hamulców powietrz¬ nych, które skladaja sie np. z dajacych sie nastawiac klap, umieszczonych na samolo¬ cie. Urzadzenie tego rodzaju sluzy do re¬ gulowania szybkosci samolotu podczas jego lotu lub podczas ladowania. Ponadto zna¬ ne jest juz umieszczanie na tylnym koncu kadluba samolotu jednego lub kilku spa¬ dochronów, które zostaja wyrzucone np. wtedy, gdy samolot zaczyna spadac, prze¬ wracajac sie z boku na bok.Wynalazek niniejszy dotyczy równiez hamulca powietrznego do samolotów, jed¬ nak hamulec ten ma byc stosowany prze¬ waznie wtedy, gdy samolot nurkuje. Ce¬ che najistotniejsza wynalazku stanowi ten szczegól, ze urzadzenie hamulcowe, które sklada sie z dajacych sie nastawiac klap lub podobnych narzadów o mozliwie naj¬ wiekszym oporze, stawianym przez nie po¬ wietrzu, umieszczonych na obwodzie kadlu¬ ba, jest umieszczone za usterzeniem. Umie¬ szczenie tego urzadzenia za usterzeniem posiada w porównaniu z umieszczeniem tegoz urzadzenia przed usterzeniem te za¬ lete, ze odchylanie na zewnatrz klap ha¬ mulcowych nie wywoluje drgan . sterów.Przy uruchomieniu hamulca powietrznego, umieszczonego w znany dotychczas sposób Wlasciciele patentu oswiadczyli, ze wynalazca jest p. Dr. Ing. e. h, Claude Dotnier.przed usterzeniem, powstaja tak silne drgania sterów, powodowane gwaltownym zahamowaniem przeplywu powietrza i zwia¬ zanymi z tym wirami, ze bezpieczenstwo samolotu zostaje powaznie zakwestionowa¬ ne. Jezeli miejsce umocowania hamulca powietrznego zostanie przesuniete naprzód tak daleko, iz hamulec ten bedzie znajdo¬ wal sie przed lotkami, to wtedy moga za¬ czac drgac równiez lotki, a nawet i skrzy¬ dla. Znane hamulce powietrzne moga rów¬ niez doprowadzic do oderwania sie czesci samolotu od jego kadluba, co jest zupelnie wykluczone w razie zastosowania urzadze¬ nia wedlug wynalazku.W swej najprostszej postaci urzadze¬ nie wedlug wynalazku sklada sie co naj¬ mniej z dwóch klap lub podobnych narza¬ dów o mozliwie duzym oporze, stawianym przez nie powietrzu, które sa umocowane na tylnym koncu kadluba samolotu za usterzeniem i moga byc za pomoca dowol¬ nego mechanizmu wysuwane z wewnatrz samolotu do oplywajacego go z zewnatrz strumienia powietrza wzglednie cofane z powrotem z tego strumienia. Te narzady, stawiajace opór powietrzu, moga w stanie nieczynnym miescic sie w specjalnych za¬ glebieniach powierzchni zewnetrznej ka¬ dluba, moga do niej przylegac, lub same moga wtedy stanowic czesc powierzchni zewnetrznej kadluba. Przestawianie tych narzadów moze byc uskuteczniane dowol¬ nie przez uruchamianie odpowiedniego me¬ chanizmu napedowego.Poniewaz przy wysuwaniu lub cofaniu narzadów, stawiajacych opór powietrzu, o znanych dotychczas postaciach wykona¬ nia ruch tych narzadów co najmniej w jed¬ nym kierunku odbywa sie w kierunku prze¬ ciwnym do kierunku przeplywu zewnetrz¬ nego strumienia powietrza, uruchomienie urzadzenia hamulcowego przy wysuwaniu lub cofaniu go wymaga przewaznie zasto¬ sowania znacznego nakladu sily. Wedlug wynalazku urzadzenie hamulcowe ma byc wykonane tak, iz zarówno przy wysuwa¬ niu, jak i cofaniu go mechanizm urzadze¬ nia jest w znacznej mierze odciazony za pomoca parcia strumienia powietrza. Cel powyzszy moze byc osiagniety w ten spo¬ sób, ze narzady oporowe urzadzenia wy¬ konyv/uja tylko ruchy, zgodne z kierun¬ kiem przeplywu powietrza. W jaki sposób mozna to osiagnac, wykazane zostanie po¬ nizej na przykladzie, uwidocznionym na rysunku.Fig. 1 przedstawia w widoku z boku sa¬ molot, posiadajacy kadlub 1, skrzydla nos¬ ne 2, smiglo 3, stateczniki wysokosci 4, ste¬ ry wysokosci 5, stateczniki kierunkowe 6 oraz stery kierunkowe 7. Na tylnym koncu kadluba samolotu znajduja sie dwie klapy hamulcowe 8, umieszczone symetrycznie wzgledem siebie i osadzone wahliwie na przegubach 9. Do kazdej klapy jest przy¬ laczony przegubowo w punkcie 10 drazek 11, który moze byc poruszany z wnetrza kadluba samolotu.Fig. 2 przedstawia widok z góry tylne¬ go konca kadluba samolotu z wieloma kla¬ pami hamulcowymi 20, rozmieszczonymi równomiernie na obwodzie kadluba. Klapy te moga byc przestawiane w polozenie 20', w którym otaczaja tylny koniec kadluba na podobienstwo parasola.Fig. 3 przedstawia urzadzenie tego ro¬ dzaju, widziane z tylu. Dookola kadluba 21 znajduje sie szesc rozmieszczonych równo¬ miernie klap hamulcowych, z których kaz¬ da sklada sie zarówno z czesci pokrycia 22 i 23, jak i z otworów w ramkach 25 i 26.Fig. 4, 5 i 6 przedstawiaja schematycz¬ nie urzadzenie hamulcowe wedlug wyna¬ lazku z odciazeniem mechanizmu, porusza¬ jacego to urzadzenie.Na tych trzech figurach liczba 31 ozna¬ cza tylny koniec kadluba samolotu, 32 — klapy, tworzace hamulec powietrzny, a 33— zakonczenie tylnego konca kadluba, Za¬ konczenie to jest umocowane na drazku 34, umieszczonym wewnatrz kadluba i osadzo- — 2 —nym przesuwnie w kierunku podluznym.Do tego drazka wzglednie do zakonczenia tylnego konca kadluba przymocowane sa klapy 32 przegubowo w punktach 35. Na okraglym drazku 34 umocowany jest tak zwany cylinder zamykajacy 36, który od punktu A do punktu B jest cylindryczny, a od punktu B ku tylowi — stozkowy. Po¬ nadto na drazku 34 osadzona jest przesuw¬ nie tuleja 37. W punktach 39 przymoco¬ wane sa przegubowo do tulei 37 drazki 38, które sa przymocowane równiez prze¬ gubowo w punktach 40 do klap 32. Punkty 40 powinny znajdowac sie mozliwie jak najblizej przednich krawedzi klap 32.Fig. 4 przedstawia urzadzenie z za¬ mknietymi klapami. Jezeli tuleja 37 zo- stanie przesunieta z polozenia, uwidocz¬ nionego na rysunku, w kierunku wskaza¬ nym strzalka P, to klapy 32 obróca sie nie¬ co dookola przegubów 35, az ustawia sie ty polozenie, uwidocznione na fig. 5.A wiec przy wysuwaniu sie klapy wykony- wuja ruch w kierunku zgodnym z kierun¬ kiem Pi przeplywu strumienia powietrza, dzieki czemu mechanizm urzadzenia zo¬ staje odciazony.Skoro tylko klapy zostana nieco otwo¬ rzone, to zacznie pod nie doplywac powie¬ trze, oplywajace kadlub, i silnie odchyla je dalej. Przesuwanie tulei 37 w kierunku wskazanym strzalka P moze byc uskutecz¬ niane od poczatku do konca mechanicznie lub tez przesuw moze byc tylko zapoczat¬ kowany mechanicznie, po czym calkowite "wysuniecie klap urzadzenia pozostawia sie parciu strumienia powietrza. W tym przy¬ padku zaleca sie jednak zapobiec zbyt sil¬ nemu odrzucaniu klap przez zastosowanie odpowiednich sprezyn.Jezeli przytrzyma sie tuleje 37 nieru¬ chomo W polozeniu uwidocznionym na fig. 5, a przesunie sie w kierunku wskazanym strzalka P drazek 34, to kazdy zespól cze¬ sci, skladajacy sie z klapy 32 i drazka 38, rozciaga sie tak, az osiagniete zostanie po¬ lozenie, uwidocznione na fig. 6. Równiez i w tyim przypadku klapy posuwaja sie w kierunku zgodnym z kierunkiem Pi prze¬ plywu powietrza, przez co mechanizm, slu¬ zacy do posuwania drazka 34 w kierunku strzalki P, zostaje odciazony. Powietrze, plynace w kierunku wskazanym strzalka Pi, dazy dó ustawienia calego urzadzenia hamulcowego w polozenie, uwidocznione na fig. 6, nawet wówczas, gdy drazek 34 nie zostaje w ogóle przesuwany przymuso¬ wo (mechanicznie) w kierunku strzalki P, lecz gdy pozostawi mu sie swobode prze¬ suwania sie w tym kierunku. W tym przy¬ padku sila koncowego uderzenia powinna byc zlagodzona za pomoca odpowiednich sprezyn.Na drazku 34 umocowany jest, jak wspomniano powyzej, tak zwany cylinder zamykajacy 36, którego rozmaite poloze¬ nia sa widoczne na fig. 4 — 6. Gdy drazek 34 jest przesuwany w tyl, to cylinder za¬ mykajacy posuwa sie wraz z nim i zamyka przerwe, która w przeciwnym razie pozo¬ stalaby otwarta pomiedzy krawedzia tyl¬ nego- konca 31 kadluba samolotu i przed¬ nimi krawedziami klap 32 (fig. 6).Skoro osiagniete zostaje polozenie, uwi¬ docznione na fig. 6, to tuleja 37 oraz dra¬ zek 34 zostaja przesuniete z jednakowa szybkoscia i na taka sama odleglosc w kie- runku wskazanym strzalka P2 az do po¬ nownego osiagniecia polozenia, przedsta¬ wionego na fig. 4. Przesuwowi temu ze¬ wnetrzny strumien powietrza nie stawia zadnego oporu, poniewaz cylinder zamy¬ kajacy 36 zapobiega wszelkiemu tworzeniu sie wirów pomiedzy krawedzia tylnego konca 31 kadluba a przednimi krawedzia¬ mi klap 32.Fig. 1 —6 uwidoczniaja urzadzenie ha¬ mulcowe do samolotów, utworzone z klap hamulcowych, umieszczonych na kadlubie samolotu za usterzeniem. Klapy te stano¬ wia pogrubione odcinki pokrycia kadluba samolotu, które ukladaja sie po zlozeniu — 3 —ich w kierunku podluznym samolotu.W razie zas rozsuniecia ich powstaja mie¬ dzy nimi klinowe przerwy, które oczywiscie niczym nie moga przyczynic sie do hamo¬ wania samolotu.Fig. 7 i 8 przedstawiaja urzadzenie, stanowiace dalsze rozwiniecie mysli pod¬ stawowej i majace na celu usuniecie po¬ wyzszej niedogodnosci, a mianowicie klapy hamulcowe sa tu rozmieszczone nie w jed¬ nym, lecz w dwóch wspólsrodkowych sze¬ regach kolowych, ulozonych jeden w dru¬ gim. Przy tym klapy zaslaniaja wymienio¬ ne wyzej przerwy klinowe, to jest pomie¬ dzy kazdymi dwiema klapami szeregu ze¬ wnetrznego ustawia sie jedna klapa szeregu wewnetrznego i odwrotnie, w ten sposób przerwy zostaja prawie calkowicie wy¬ pelnione. Rozsuwanie klap hamulcowych moze byc uskuteczniane w sposób do¬ wolny.Fig. 7 przedstawia w widoku z boku (nieco skosnym) tylny koniec kadluba sa¬ molotu z urzadzeniem hamulcowym wedlug wynalazku w polozeniu roboczym. Klapy 41, 43 i 45 tworza lacznie z czwarta klapa, nie uwidoczniona na rysunku, po zlozeniu czasze o powierzchni ciaglej, która miesci sie pomiedzy czesciami 46 i 47 kadluba sa¬ molotu. Klapy 42 i 44 oraz dwie pozostale klapy tego szeregu, nie uwidocznione na ry¬ sunku, tworza po ich zlozeniu czasze, któ¬ ra szczelnie uklada sie wewnatrz czaszy zewnetrznej wymienionej powyzej.Fig. 8 przedstawia przekrój wzdluz linii II — II na fig. 7, a mianowicie w polowie górnej — hamulec, stosowany podczas nur¬ kowania w polozeniu roboczym, a w polo¬ wie dolnej — w polozeniu zlozonym. Kla¬ py 48 — 51 tworza czasze wewnetrzna* a klapy 52 — 55 czasze zewnetrzna. PL