Wynalazek dotyczy sposobu nadawa¬ nia ruchomych lub nieruchomych obrazów za pomoca nadajnika, zawierajacego wiaz¬ kowa lampe katodowa i jeden lub dwa ge¬ neratory drgan pilowych.Wynalazek dotyczy zwlaszcza takiego sposobu nadawania, przy którym w odbior¬ niku mozna stosowac, jako przyrzad od¬ twarzajacy, wiazkowa lampe katodowa.W nadajnikach telewizyjnych do takie¬ go nadawania wiazkowa lampa katodowa, nazywana w dalszym ciagu opisu lampa ikonoskopowa, posiada zawsze ekran swia¬ tloczuly, na który rzuca sie obraz przesy¬ lany i po którym przesuwa sie rozkladaja¬ ca obraz wiazke promieni katodowych.Wskutek tego powstaja drgania elektrycz-' ne zmieniajace sie zaleznie od jasnosci ko¬ lejno rozkladanych punktów przesylanego obrazu. Drgania te beda nazywane w dal¬ szym ciagu opisu drganiami wizyjnymi.Wiazka promieni katodowych jest-przesu¬ wana po ekranie za pomoca dwóch gene¬ ratorów drgan pilowych, z których jeden wytwarza drgania o czestotliwosci równej liczbie wierszy rozkladanych w ciagu se¬ kundy, drugi — równej liczbie obrazów rozkladanych w ciagu sekundy. Generator, wytwarzajacy drgania o czestotliwosci równej liczbie wierszy rozkladanych w cia¬ gu sekundy, bedzie nazywany w dalszym ciagu opisu generatorem wierszowych drgan pilowych, drugi zas generator, prze¬ suwajacy wiazke promieni katodowychw kierunku prostopadlym do wierszy obrazru, bedzie nazywany generatorem obrazowych drgan pilowych, W znanydh nadajnikach telewizyjnych pod koniec rozkladania kazdego wiersza wzglednie obrazu wytwarza sie impulsy, które z jednej strony doprowadza sie do generatorów drgan pilowych w nadajniku i rozrzadza sie nimi wytwarzanie drgan pi¬ lowych lub wytworzone drgania pilowe, a z drugiej strony wysyla sie je razem z drganiami wizyjnymi do odbiornika w ce¬ lu synchronizowania skladania obrazu w odbiorniku z rozkladaniem w nadajniku.Impulsy doprowadzane do generatorów drgan pilowych nadajnika beda nazywane w dalszym ciagu opisu impulsami rozrzad- czymi wierszowymi lub obrazowymi, Wi znanych nadajnikach, których -doty¬ czy wynalazek niniejszy, wiazka promieni katodowych jest tlumiona w tej czesci okresu drgan pilowych, w której wiazka ta po rozlozeniu wiersza lub calego obrazu powraca dó poczatku nastepnego wiersza lub obrazu. Ta czesc okresu rozkladania jest nazywana w dalszym ciagu opisu cza¬ sem ruchu wstecznego poziomego lub pio¬ nowego. Impulsy sluzace do tlumienia wiazki w czasie wstecznego ruchu poziome¬ go lub pionowego beda nazywane wierszo¬ wymi lub obrazowymi impulsami gasiko- wymd. Okazalo sie, ze tlumienie wiazki promieni katodowych w nadajniku pod¬ czas ruchu wstecznego wywoluje zaklóce¬ nia elektryczne, których trudno sie pozbyc, Celem wynalazku jest stworzenie srod¬ ków, które by nie dopuszczaly, aby zakló¬ cenie wywolane w nadajniku wskutek tlu¬ mienia wiazki promieni katodowych w cza¬ sie jej ruchu wstecznego powodowalo znie¬ ksztalcenie obrazu, odtwarzanego w od¬ biorniku.Cel powyzszy zostaje osiagniety wedlug wynalazku dzieki temu, ze do tlumienia wiazki promieni katodowych wiazkowej lampy katodowej w czasie poziomego lub pionowego ruchu wstecznego wiazki stosuje sie impuls gasikowy o dluzszym czasie trwania od odpowiedniego impulsu rozrzad- czego. Poza tym zas wedlug wynalazku wysyla sie do odbiornika impulsy, których czas trwania jest dluzszy od czasu trwania wierszowych lub obrazowych impulsów ga- sikowych i które rozpoczynaja sie w przy¬ blizeniu jednoczesnie z impulsami gasiko- wymi. Te drugie impulsy sa nazywane w dalszym ciagu opisu wierszowymi lub odbiornikowymi obrazowymi impulsami ga- sikowymi.Na rysunku fig. 1 i 2 przedstawaja sche¬ matycznie nadajnik i odbiornik telewizyj¬ ny do nadawania wedlug wynalazku, fig. 3 oraz 4a — 4e przedstawiaja wykresy wy¬ jasniajace wynalazek, fig. 5 przedstawia uklad polaczen jednego czlona nadajnika wedlug fig. 1; dzialanie tego czlona wyja¬ sniaja krzywe przedstawione na fig. 6.Nadajnik przedstawiony na fig. 1 zawie¬ ra generator 1 wierszowych i obrazowych impulsów rozirzadczych. Przewody 2 i 3 doprowadzaja impulsy rozrzadcze do na¬ lezacych do lampy ikonoskopowej 7 gene- neratorów 4 i 6 drgan pilowych wierszo¬ wych lub . obrazowych. Generator 1 wy¬ twarza takze impulsy gasikowe odbiorni- kowe i wysyla je przewodem 8 oraz impul¬ sy synchronizacyjne, które wysyla przewo¬ dem 9.Lampa ikonoskopowa 7 posiada we wnetrzu banki, pozbawionym powietrza, posrednio zarzona katode 11, siatke roz- rzadcza 12, pierwsza anode 13, druga ano¬ de 14 oraz ekran swiatloczuly 16. Ekran ten jest wykonany z warstwy miki lub in¬ nego materialu izolacyjnego 17. Na tylnej, to jest odwróconej od katody, stronie war¬ stwy izolacyjnej umieszczona jest warstwa przewodzaca 18, przednia zas strona jest pokryta pewna liczba elementów swiatlo¬ czulych, odizolowanych od siebie i od war¬ stwy przewodzacej.Napiecia zasilajace sa doprowadzone do — 2 —elektrod lampy 7 przewodami, które lacza te elektrody z odpowiednimi punktami bpornikbwego dzielnika napiecia 21, stano¬ wiacego czesc urzadzenia zasilajacego, Siatka rozrzadcza 12 jest polaczona po¬ przez opornik 22 z ujemnym wzgledem ka¬ tody punktem dzielnika napiecia 21.Warstwa przewodzaca 18 ekranu jest uziemiona poprzez opornik wyjsciowy 23.Gdy obraz przedmiotu pada na zlozona z elementów swiatloczulych powierzchnie 19 ekranu 16 i gdy powierzchnie te rozklada wiazka promieni katodowych, to na oporni¬ ku 23 wystepuja drgania wizyjne.Drgania wizyjne zostaja nastepnie do¬ prowadzone do nadajnika radiowego 26 poprzez wzmacniak wizyjny 24, z tego na¬ dajnika zas zostaja wypromieniowane do odbiornika telewizyjnego. Jak to bedzie opisane w dalszej czesci opisu, na drgania wizyjne przed ich wypromieniowaniem na* lozone zostaja, wytworzone w generatorze 1, impulsy gasikowe odbiornikowe i impul¬ sy synchronizacyjne. Impulsy gasikowe doprowadza przewód 8 do wzmacniaka 27\ a nastepnie przewód 28 do jednego ze stop¬ ni wzmacniaka 24, podczas gdy impulsy synchronizacyjne przewód 9 doprowadza do wzmacniaka 29, a nastepnie przewód 31 do nastepnego stopnia wzmacniaka 24.W celu tlumienia wiazki promieni ka¬ todowych lampy 7 w* czasie ruchu wstecz¬ nego wiazki impulsy rozrzadcze wierszowe lub obrazowe, doprowadzone z generatora 1 przewodami 2 i 3, zostaja nalozone na sie¬ bie na opornikach 32, 33 i 34 oraz dopro¬ wadzone poprzez wzmacniak 36 do siatki rozrzadczej 12.Impulsy gasikowe doprowadzane do siatki rozrzadczej 12 wedlug wynalazku maja byc impulsami dluzszymi od impulsów doprowadzanych do generatorów 4 i 6, czyli ich czas trwania ma byc dluzszy od czasu trwania impulsów doprowadzanych do generatorów 4 i 6. W celu uproszczenia urzadzenia czas trwania impulsów dopro¬ wadzanych przewodnikami 2 i 3 do siatki 12 pozostawia sie nie zmieniony, natomiast im¬ pulsy te skraca sie przed doprowadzeniem ich do generatorów drgan pilowych za po¬ moca ocfoowiednich urzadzen 37 i 38, Przyklad urzadzenia 37 do skracania impulsów przedstawia fig. 5, Urzadzenie to posiada cztery sprzezone ze soba oporowo lampy prózniowe 39, 41, 42 i 43. Oznaczo¬ ne liczba 40 prostokatne impulsy, wysyla¬ ne przewodem 2 (fig. 1) z generatora /, zo¬ staja doprowadzone do obwodu wejscio¬ wego lampy prózniowej 39 (fig, 5) poprzez kondensator sprzegajacy 44 i opornik 46 o stosunkowo duzym oporze. Obwód wejscio¬ wy lampy 39 zawiera opornik 47 o stosun¬ kowo diizym oporze, wlaczony miedzy jej siatke a katode i zabocznikowany konden¬ satorem 48 o dosc'duzej pojemnosci. Ob¬ wód zawierajacy opornik 47 i kondensator 48, nazywany w dalszym ciagu opifsu obwo¬ dem calkujacym, zmienia prostokatny im¬ puls 40 na impuls, oznaczony liczba 49. Tak znieksztalcony impuls zostaje obciety lam¬ pa 39 na wysokosci linii przerywanej 51, wskutek czegowobwodzie wyjsciowym lam¬ py 39 ma on ksztalt oznaczony liczba 52.Pozadane ujemne napiecie poczatkowe siatki lampy 39 i siatek nastepnych lamp, sluzacych do obcinania impulsów, moze byc uzyskane przez wlaczenie opornika miedzy katode i ziemie.Lampa 41 sluzy jedynie do odwracania biegunowosci impulsu 52, wskutek czego uzyskuje sie w jej obwodzie anodowym impuls ksztaltu oznaczonego liczba 53. Im¬ puls ten zostaje doprowadzany nastepnie do (obwodu, który moze byc nazwany obwodem rózniczkujacym i który zawiera kondensa¬ tor sprzegajacy 54 o bardzo malej pojem¬ nosci oraz opornik siatkowy 56 o stosun¬ kowo duizym oporze. Impuls wystepujacy na elektrodzie wejsciowej lampy 42 posia¬ da ksztalt oznaczony liczba 57. Impuls 57 zostaje nastepnie obciety lampa 42 na wy¬ sokosci linii przerywanej 58, wskutek cze- — 3 —go do dbwodti wejsciowego lampy 43 do¬ prowadzony zostaje impuls ksztaltu ozna¬ czonego liczba 59. Lampa 43 obcina tein im¬ puls na wysokosci linii przerywanej 61, wskutek czego otrzymuje sie pozadany pro¬ stokatny impuls skrócony, oznaczony licz¬ ba 62.Sposób dzialania urzadzenia przedsta¬ wionego na fig, 5 mozna wyjasnic doklad¬ niej przy pomocy wykresów, przedstawio¬ nych na fig. 6. Jak widac z tej figury, ob¬ wód calkujacy zamienia prostokatny impuls 40 na impuls o ukosnym czole i tyle, a mia¬ nowicie taki, którego amplituda najpierw stopniowo wzrasta, a nastepnie stopniowo maleje, przy czym dlugosc czasu wzrasta¬ nia jest równa dlugosci trwania impulsu prostokatnego. Dzieki temu, ze ten wypad¬ kowy impuls 51 zostaje obciety na okreslo^ nej wysokosci, otrzymuje sie impuls o po¬ zadanej szerokosci wierzcholka. Po obcie¬ ciu impuls 51 posiada ksztalt oznaczony liczba 53. Poniewaz impuls 53 zostaje prze¬ prowadzony nastepnie przez obwód róz¬ niczkujacy, wiec wskutek tego, ze czolo te¬ go impulsu jest ukosne, przybiera on ksztalt oznaczony liczba 57. Posiada on jedna czesc waska, zasadniczo prostokatna.Nalezy tu zaznaczyc, ze plaskiej czesci im¬ pulsu. 53 odpowiada plaska czesc impulsu 51\ gdyz w zakresie tej czesci amplituda im¬ pulsu nie zmienia sie. Przez obciecie impul¬ su 57 w dwóch miejscach uzyskuje sie po¬ zadany skrócony impuls 61.Na fig. 4a — 4e przedstawione sa dla porównania szerokosci wierszowe impulsy rozrzadcze i wierszowe impulsy gasikowe.Impulsy 621, przedstawione na fig. 4a, wy¬ stepuja w obwodzie wyj sciowym urzadze¬ nia 37..jelo skracania impulsów. Czestotli¬ wosc tych impulsów wynosi 10 290 na se¬ kunde przy szybkosci rozkladania 171,5 wiersjzów nav obraz i 60 obrazów na sekun*- de.v Kazdy z impulsów 621 wedlug fig. 4a odpowiada impulsowi 62 wedlug fig. 5, przy czym nalezy zaznaczyc, ze w celu uproszczenia rysunku impulsy te zostaly przedstawione na fig. 5 jako dokladnie pro¬ stokatne. Jest jednak oczywiste, ze prak¬ tycznie nie jest mozliwe wytwarzanie do¬ kladnie prostokatnych impulsów lub tez przesylanie takich impulsów bez znie¬ ksztalcenia.Na fig. 4b przedstawiony jest wykres pradu pilowego przeplywajacego przez wierszowe cewki odchylajace lampy iko- noskopowej 7, gdy do generatora 4 dopro¬ wadza sie wierszowe impulsy rozrzadcze.Nalezy przy tym zaznaczyc, ze po przejsciu impulsu rozrzadczego 62 uplywa nieco cza¬ su, zanim wiazka promieni katodowych lam¬ py 7 wykona ruch wsteczny i rozpocznie rozkladac nastepny wiersz. Jest to skut¬ kiem bezwladnosci elektrycznej urzadze¬ nia, spowodowanej indukcyjnoscia zelaza cewek odchylajacych i pojemnosciami róz¬ nych elementów urzadzenia. Z tego powodu czas trwania impulsów rozrzadczych 62 po¬ winien byc krótszy, niz impulsów gasiko- wych, aby te ostatnie obejmowaly czas ru¬ chu wstecznego okresu rozkladania.Impulsy gasikowe, odpowiadajace nie- zniekisztalconym impulsom 40 na fig. 1, sa przedstawione na fig. 4c. Czas trwania tych impulsów jest o tyle dluzszy od czasu trwania impulsów rozrzadczych, aby wiaz¬ ka promieni katodowych byla stlumiona w czasie calkowitego okresu ruchu wsteczne¬ go. Impuls gasikowy wystepujacy na siatce rozrzadczej 12 lampy ikonoskopowej 7 po¬ siada w rzeczywistosci ksztalt podany na fig. 4d wskutek rozlozonej pojemnosci przewodów urzadzenia.Wierszowe impulsy gasikowe 60, do¬ prowadzane do odbiornika telewizyjnego i sluzace do tlumienia wiazki promieni ka¬ todowych w czasie ruchu wstecznego \fr lampie odtwarzajacej, sa przedstawione na fig. 4e. Czas trwania tych impulsów jest dluzszy od czasu trwania impulsów gasiko- wych, przedstawionych na fig. 4d, dzieki czemu zapobiega sie uwidocznianiu na — 4 —fluoryzujacym ekranie lampy odtwarzaja¬ cej zaklócenia powstalego w nadajniku wskutek tlumienia wiazki promieni katodo¬ wych.Gdyby impulsy gasikowe nadajnikowe i odbiornikowe posiadaly ten sam czas trwania, to zaklócenie spowodowane tlu¬ mieniem wiazki promieni katodowych w lampie ikonoskopowej nie byloby objete im¬ pulsem gasikowym odbiornikowym, a to wskutek nieznacznego opóznienia w przesy¬ laniu impulsu gasikowego 40 po kablu do lampy ikonoskopowej i wskutek niepoza¬ danego ksztaltu czola impulsu, rzeczywi¬ scie dochodzacego do siatki rozrzadczej lampy ikonoskiopowej i lampy odtwarzaja¬ cej.Powyzsze uwagi dotycza czasu trwa¬ nia zarówno wierszowych jak i obrazowych impulsów rozrzadczych i gasikowych, co wyjasnia fig. 3, na której przedstawione sa przebiegi impulsów rozrzadczych i gasiko¬ wych, Ksztalt obrazowego impulsu rozrzad- ezego jest oznaczony liczba 63. Impulsy ta- kie sa doprowadzane poprzez przewód 3 (fig. 1) i urzadzenie 38 do generatora pilo¬ wych drgan obrazowych 6. Czestotliwosc obrazowych impulsów rozrzadczych wyno¬ si 60 na sekunde. Wierszowe impulsy roz- rzadcze sa oznaczone liczba 62. Impulsy te posiadaja ksztalt przedstawiony dokladnie na fig. 4a, natomiast na fig. 3 w celu uprosz¬ czenia rysunku impulsy te sa przedstawione jako prostokatne.Ksztalt obrazowego impulsu gasikowe¬ go, doprowadzanego poprzez wzmacniak 36 do siatki 12, jest oznaczony liczba 64. Czas trwania tych impulsów jest dluzszy od cza¬ su trwania obrazowych impulsów rozrzad¬ czych, jak to widac z fig. 3. Na fig. 3 nie uwidoczniona zostala róznica w czasie trwania wierszowych impulsów rozrzad- czych 62 i wierszowych impulsów gasiko¬ wych 40, a to w celu uproszczenia rysunku.Nalozone na siebie wierszowe i obrazo¬ we impulsy gasikowe, doprowadzane prze¬ wodem 8 do wzmacniaka wizyjnego 24, przedstawia czwarty wykres na fig. 3. Z wy¬ kresu tego widac, ze czas trwania obrazo¬ wego impulsu gasikowego odbiornikowego 66 jest dluzszy od czasu trwania impulsu gasikowego nadajnikowego 64. Zespól im¬ pulsów, którym modulowana jest fala nosna w nadajniku radiowym 26, jest przedsta¬ wiony na ostatnim wykresie fig. 3, na któ¬ rym wierszowe i obrazowe impulsy gasiko¬ we sa oznaczone liczbami 60 wzglednie 66, a wierszowe i obrazowe impulsy synchro¬ nizacyjne, wystajace poza wierzcholki im¬ pulsów gasikowych, sa oznaczone liczbami 67 wzglednie 68. Obrazowy impuls synchro¬ nizacyjny 68 sklada sie z kilku krótkich im¬ pulsów przedzielonych wierszowymi impul¬ sami synchronizacyjnymi. Drgania wizyjne 69 wystepuja miedzy impulsami gasikowy- mi 60. Czarne czesci obrazu odpowiadaja wierzcholkowi 71 impulsu gasikowego.Wyzej opisane obrazowe impulsy rqz- rzadcze i obrazowe impulsy gasikowe roz¬ poczynaja sie w tej samej chwili. Moze jednak byc pozadane, aby impulsy gasiko¬ we nadajnikowe rozpoczynaly sie nieco wczesniej od impulsów rozrzadczych oraz ewentualnie aby impulsy gasikowe odbior¬ nikowe rozpoczynaly sie nieco wczesniej od impulsów gasikowych nadajnikowyeh, jak to przedstawia fig. 4a — 4e dla wierszo¬ wych impulsów gasikowych i rozrzadcych.Mozna spowodowac, aby rózne impulsy rozpoczynaly sie w rozmaitym czasie, a to dzieki zastosowaniu odpowiedniego obwodu opózniajacego, odpowiedniej linii przesylo-. wej lub innego przyrzadu sluzacego do opózniania impulsów. Tak np. obwody opózniajace 30 i 400 wlaczone w przewody, którymi doprowadzane sa impulsy rozrzad.- cze do generatorów drgan pilowych, moga sluzyc do opózniania impulsów rozrzad¬ czych. Równiez we wzmacniaku 36 mozna umiescic obwód opózniajacy, sluzacy do opózniania impulsów gasikowych lampy 7, impulsy zas gasikowe lampy odtwarzaja- -r- 5 —cej moga byc doprowadzane do odbiornika bez opózniania- Odbiornik znanej budowy przedstawio¬ ny na fig. 2 posiada wiazkowa lampe kato¬ dowa 72 z wierszowymi i obrazowymi cew¬ kami odchylajacymi. Drgania wizyjne, im¬ pulsy gasikowe i impulsy synchronizacyjne, przedstawione na ostatnim wykresie fig. 3, sa doprowadzane poprzez odbiornik radio¬ wy 74 i wzmacniak wizyjny 76 do siatki rozrzadczej 73 wiazkowej lampy katodo¬ wej. Cala transmisje doprowadza sie tez do czlona 77 odbiornika, w którym to czlonie drgania wizyjne zostaja oddzielone od wierszowych i obrazowych impulsów syn¬ chronizacyjnych, po czym impulsy te zo¬ staja doprowadzone do generatorów 78 wzglednie 79.Sama wiazkowa lampa katodowa po¬ siada znana konstrukcje, a mianowicie we¬ wnatrz oslony, z której usuniete zostalo po¬ wietrze, umieszczona jest posrednio zarzo¬ na katoda 81, siatka rozrzadcza 73, pierw¬ sza anoda 82, druga anoda 83 i ekran fluo¬ ryzujacy 84, W przedstawionej postaci lam¬ py wiazka promieni katodowych jest ognis¬ kowana elektre-statycznie.Dzieki zastosowaniu sposobu nadawania wedlug wynalazku zapobiega sie uwidocz¬ nieniu na ekranie fluoryzujacym 84 lampy odtwarzajacej 72 zaklócenia, spowodowa¬ nego ruchem wstecznym wiazki promieni katodowych. PL