Wieksza czesc wytwórni gazoliny, opar¬ tych na gazie ziemnym jako surowcu, pra¬ cuje w nastepujacy sposób: Gaz ziemny spreza sie w kompresorach zazwyczaj kilkustopniowych na wysokie cisnienie i przeprowadza nastepnie przez kilka chlodnic rurowych. Zgeszczony i pra¬ wie do punktu marzniecia wody ochlodzony gaz wydziela przytem przewazna czesc par W postaci skroplonej. Powstala ciecz zbie¬ ra sie w oddzielaczu, w którym zachodzi o- czyszczenie gazu od porwanych kropelek cieczy. Poniewaz do dalszego zuzycia gazu do popedu motorów gazowych, zasilania pa¬ lenisk i t. p. urzadzen nie sa wymagane zwykle tak wysokie cisnienia, do jakich sprezono gaz w ciagu tego procesu, przeto rozpreza sie go zapomoca urzadzen dlawia¬ cych np. w wentylu sprezynowym. Temu rozprezeniu towarzyszy obnizenie tempera¬ tury gazu, które sluzy do chlodzenia no¬ wych porcyj sprezonego gazu.Przy opuszczaniu oddzielacza unosi gaz pewna ilosc gazoliny, której para posiada preznosc równa cisnieniu nasycenia gazoli¬ ny w temperaturze oddzielacza.Cisnienie nasycenia ma dla gazoliny mniej wiecej te same wiairtosci jak dla pen¬ tanu, a wiec wynosi przy: t= +10 +2 +0 —10 -20 —30 —40 —50 —60 —64 —70° C P= 280 200 185 115 67 37:20 9,7 4,4 3,0 1,8 m/m Hg Jezeli cisnienie gazu przed rozprezeniem wynosi 20 atm abs* a gaz zostal ochlodzony dio + 2° C, to w metrze szesciennym gazuw normalnych wairunkaich (15° i 1 atm abs) wynosi cisnienie par gazoliny okolo 200 mm Hg #20 atm abs = 10 mm Hg, a ich waga okolo 40 gramów. Taki stopien odgazoli- nowania osiagaja zazwyczaj znane urzadze¬ nia odgazolinujace.Po blizszem przypatrzeniu sie wytwórni gazoliny, pracujacej z cisnieniem roboczem 20 altm abs, mozna ustalic nalstepujape dahe.Jej zapotrzebowanie pracy mechanicznej dla danej przeróbki niech %bedzie np. 100 K M. Woda pozwala ochlodzic zgeszczony gaz do + 20° C; dalej chlodzil sie w aparai- cie przeciwj)radiowym (konstrukcji Lindego) £ajzem* 4ctórjr przy rozprezanilu sie z 20 na 2 atm &bs obniza swa temperature o AT==12°, a przez wymiane ciepla w chlodnicy prze- ciwpradowej doprowadza sie zgeszczony gaz do temperatury -|- 2° C.Stosunek miedzy róznica temperatur E w zgeszczonym gazie na poczatku i koncu chlodnicy przeciwpradowej, a róznica tem¬ peratur AT przy rozprezaniu sie gazu jest zaleznym od powierzchni tej chlodnicy i ilosci przeplywu na jednostke czasu i dla danego urzadzenia jest wielkoscia stala. W danym przykladzie stosunek ten K = E:AT = (20° — 2°): 12° = 1,5.Do obliczenia spadku temperatur w innych warunkach nadaje sie wzór W. Thomson'a i Joule'a: iT = ,,Ap(2^)2 przyczem otrzymuje sie z powyzszych da¬ nych (jl = 0,75.Gdyby sztucznie ochladzac gaz do tem¬ peratury — 12° C zapomioca urzadzenia a- monjakalnego, osiagnietoby przy niezmie¬ nionych innych warunkach najnizsza tem¬ perature zgeszczonego gazu — 30° C, a stopien odgazolinowania równy 37 mm Hg : 20 atm abs = 1,85 mm Hg preznosci albo 7„4 g gazoliny w metrze szescien¬ nym gazu (15° C 1 atm abs). Tenzwiekszo¬ ny wydatek gazoliny o 40 — 7,4 = 32,6 g z m3 gazu usprawiedliwialby zastosowamie urzadzenia amonjakalnego lub podobnego urzadzenia kompresorowego z bezwodni¬ kiem weglowym wzgledlnne siarkawym, gdy¬ by przy wyrobiie gazoliny nie bylo do dys¬ pozycji nadzwyczajnych warunków zastoso¬ wania odpowiedniejszego, bo prostszego i tanszego srodka do osiagniecia tego same¬ go, a nawet wyzszego efektu. Stosujac bo¬ wiem przestarzale dzis maszyny do wytwa¬ rzania zimna zapomoca rozprezajacego sie adjabatycznie powietrza w cylitadrze lub wi¬ rujacem kole turbinoweim uzyskuje sie na¬ stepujace warunki dla gazu ziemnego.Róznica temperatur ATJwyliczonafna podstawie prawa Poissona pVk = con¬ stans i ogólnego prawa gazów pV = G RT wynosi przy k = cp : cv = 1,3 dla gazu ziemnego, temperaturze rozprezajacego sie gazu T1== —30°C = 243°C i spadku ci¬ snienia z pL = 20 na p2 = 8 atm abs AT = 1\ — Ta= Tx [l —(-)^J = 46°.Przewodnictwo ciepla przez scianki, tar¬ cie miedzy tlokiem a cylindrem i konden- sowanie sie par powoduje zmniejszenie sie tego spadku temperatury do okolo 34° C.Osiaga sie wiec obnizenie sie temperatury wyjsciowej wi chlodnicy przeciwpradowej o E = 1,5 X 34 = 51° C i dochodzi sie rze¬ czywiscie, jak powyzej dla obliczenia przy¬ jeto, do temperatury Tx = — 30° C = 243° abs. Takie urzadzenie maszyny do rozpre¬ zania gazu jest znacznie prostsze i tansze od amonijalkallnej maszyny chlodzacej, a nie zuzywa pracy mechafnicznej ani wody chlo¬ dzacej, ale oddaje jeszcze czesc pracy na zgeszczenie zuzytej, a stopien odgazolino- wania siega znacznie dalej, bo po rozpreze¬ niu osiagal gaz temperature — 64° C a tern samem 3 mm Hg cisnienia dla gazoliny tak, ze jeszcze po rozprezeniu pewna czesc ga¬ zoliny wydziela sie.Z tego wyzszego stopnia odgazolinowa^ nia mozna jednak smialo zrezygnowac. Da- — 2je to moznosc stosowania nizszego cisnienia i tak np. wystarcza cisnienie 4 atm abs, je¬ zeli cisnienie potrzebne do dalszego zuzycia gaizu nie jest wyzsze od 1,6 aitm abs. Bo i w tym wypadku otrzymuje sie najnizsza tem¬ perature gazu — 64° C, a zatem pozostaje w m3 gaizu 3 mm Hg : 1,6 atm = 1,98 mm Hg cisnienia par gaizolinowych czyli 8 g gaizoliny.W tym ostatnim przykladzie mozna u- zyc do zgeszczania gazu z 0,8 atm abs na 4 atln abs jednostopniowy kompresor. Do jego popedu potrzebna jest dla tej samej przeróbki polowa pracy mechanicznej z któ¬ rej okolo V3 czesc przy rozprezeniu uzysku¬ je sie zpowrotem, a zatem wystarcza 40 konny motor w miejsce 100 konnego. W do¬ datku cala aparatura moze byc lzejsza, bo na nizsze cisnienie robocze obliczona, a za¬ tem tansza. Nie mozna pominac jeszcze latwosci, z jaka sie da zastosowac to urza¬ dzenie do trudnych warunków chlodzenia woda przy braku dostatecznej ilosci tejze albo przy jej wysokiej temperaturze (w krajach podzwrotnikowych). Wówczas przez zwiiejkszenie stopnia rozprezenia ga¬ zu lub zwiekszenie powierzchni chlodnicy przeciwpradowej ujemne skutki tych nie¬ domagam mozna latwo uchylic.Tak zmodyfikowana metoda wyrobu gaizoliny jest w stanie skutecznie wspólza¬ wodniczyc z metodami, opartemi na absorb- cji gazoliny w oleju chlonnym lub weglu aktywnym] i tam, gdzie sa do przeróbki wielkie ilosci gazu zanieczyszczonego po¬ wietrzem o malej zawartosci gazoliny, zwlaiszcza gdy uzyje sie do zgeszczania turbokompresorów, a do popedu i roz¬ prezania — turbin.Woda, towarzyszaca gazom ziemnym w postaci pary, wydziela sie równoczesnie z gazolina. Azeby przez marzniecie nie zamykala przewodów urzadzenia, wydzie¬ la sie ja w urzadzeniach samoczynnych o znanej budowie, nim gaz i kondensat przej¬ da do czesci aparatury ochlodzonych poni¬ zej zera. Gaz posiada jednak jeszcze ma¬ le ilosci pary wodnej, któraby usunac mjozna w filtrach, wypelnionych suchym chlorkiem wapnia. W prostszy, tanszy i pewniejszy sposób jednak mozna zapo^ biec marznieciu tych znikomych ilosci wo¬ dy, jezeli zapomoca malej pompki bedzie sie utrzymywac w obiegu, przez te czesci ponizej zera ochlodzone,, prawie ze nasyco¬ ny roztwór soli kuchennej lub chlorku wapnijoWego. Przez zwezenie przieplywli w kilku miejscach powoduje sie porywa¬ nie tego roztworu przez gaz, a tern samem • zapewnia sie zetkniecie sie roztworu soli z wszystkiemi czastkami powierzchni chlo¬ dzonej. Koncentracje roztworu solnego u- trzymuje sie przez czesciowe odparowania wody w urzadzeniu, znaj dujacem sie w u- puscie wzgledem drogi obiegowej roztworu. PL