W celu zwiekszenia sprawnosci pojaz¬ dów, przeznaczonych zarówno do jazdy w nierównym terenie, jak i po drodze, sto¬ sowane sa samochody wyposazone w na¬ ped zlozony kolowo-gasienicowy.Znane urzadzenia polegaja na tym, ze dodaje sie wózek gasienicowy do tylnych kól napedowych, pozostawiajac bez zmia¬ ny przednie kola kierownicze, lub tez za¬ stepuje sie calkowicie naped kolowy na¬ pedem gasienicowym, przetwarzajac w ten sposób pojazd wylacznie kolowy na pojazd wylacznie gasienicowy.Pierwsze z tych rozwiazan wystarcza do jazdy po drodze, lecz nie jest zadowa¬ lajace w dowolnym terenie, gdyz tu nie zapewnia dobrej przyczepnosci.Drugie rozwiazanie stwarza wprawdzie pojazd o calkowitej przyczepnosci w tere¬ nie nierównym, lecz daje mniejsze korzy¬ sci w czasie jazdy po drogach ze wzgledu na wiekszy ciezar pojazdu. Poza tym po¬ jazd taki ma skomplikowana i kosztowna budowe. • W znanych pojazdach pierwszego ro¬ dzaju obok lub zamiast kól napedowych samochodu stosuje sie gasienice, natomiast kola przednie sluza tylko do kierowania.W ten sposób otrzymuje sie pojazd pól¬ gasienicowy o stosunkowo niewielkiej przy¬ czepnosci.Podczas jazdy na drodze naped odby¬ wa sie za pomoca kól przednich, podczas gdy kola tylne pracuja tylko jako nos'ne,Natomiast w terenie nierównym naped od¬ bywa sie zarówno za pomoca kól przed¬ nich, jak i gasienic, dzidki czemu otrzymu¬ je sie pojazd o przyczepnosci calkowitej.Odpowiedni mechanizm pozwala na pod¬ niesienie tylnych kól nosnych i samoczyn¬ ne zastapienie ich przez gasienice napedo¬ we, przy zachowaniu napedu na kola przednie.Oprócz tej glównej cechy wynalazek dotyczy równiez innych urzadzen, jak np. do rozlozenia obciazenia na kola tylne i ga¬ sienice za pomoca pojedynczej osi, pola¬ czonej sprezyscie z podwoziem, niezalez¬ nosci kól tylnych i kól wózków gasieni¬ cowych oraz podnoszenia wózka nosnego lacznie z kolami luznymi tak, iz zwieksza sie rozstawienie kól nosnych gasienicy i jednoczesnie podnosi sie z ziemi dolna polowe gasienicy podczas jazdy na dro¬ dze, co jednak nie zwieksza wymiarów pio¬ nowych pojazdu.Na zalaczonym rysunku przedstawiono przyklad wykonania wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia widok podwozia z boku i czesciowy przekrój,; fig. 2 — widok pod¬ wozia z góry; fig. 3 przedstawia w wi¬ doku z boku w zwiekszonej podzialce uklad pojedynczej osi nosnej i jej polaczenie z jednej strony z podwoziem i mechaniz¬ mem napedu podnoszenia, a z drugiej stro¬ ny z kolami luznymi gasienicy; fig. 4 — to samo urzadzenie w widoku z góry i w czesciowym przekroju; fig. 5 — prze¬ krój czesciowy wzdluz linii A — B na fig. 3; fig. 6 *— przekrój wzdluz linii C — D na fig. 3 i fig. 7 przedstawia w przekroju mechanizm napedowy podnoszenia.Jak widac na fig. 1 i 2, jezeli pominac zespól gasienicowy, to rysunek przedsta¬ wia zwykle podwozie samochodowe z na¬ pedem na przednie kola. Podwozie 1 ma postac przystosowana do danych potrzeb.Silnik 2 przekazuje naped do specjalnej skrzynki przekladniowej 3, zaopatrzonej w przekladnie zmniejszajaca, umieszczona w oslonie 4, przy czym urzadzenie zawiera znana pednie, za pomoca której jednocze¬ snie z urzadzeniem napedu gasienicowego zachodzi zmniejszenie szybkosci kól przed¬ nich napedowych.W skrzynce przekladniowej 3 znajduje sie ponadto dodatkowy mechanizm 5 (fig. 1 i 2), który za pomoca walu 6 uruchamia urzadzenie do podnoszenia, oznaczone sche¬ matycznie cyfra 7 na fig. 1 — 4 i przedsta¬ wione w przekroju na fig. 7.Przekladnia zmniej szajaca napedza badz bezposrednio z wielka szybkoscia dy- ferenejal 8 przedniej osi napedowej, badz tez za pomoca odpowiedniej przekladni zmniejszajacej napedza jednoczesnie dy- ferencjal 8 i wal napedowy gasienicy 9.Zespól gasienicowy zawiera kolo nape¬ dowe 10, kolo luzne lii wózek gasieni¬ cowy z krazkami 12, w niniejszym przy¬ padku w ilosci czterech, polaczonymi ze soba parami za pomoca ramion 13, które sa zawieszone na glównym wahaczu 15, osa¬ dzonym na czopie nosnym 14 wózka ga¬ sienicowego.Kola tylne 16 sa osadzone obrotowo na czopach 17.Jak widac, kola 16 podtrzymuja samo¬ chód tylko podczas jazdy na drodze, na¬ tomiast w nierównym terenie sa podniesio¬ ne i nie wywieraja zadnego wplywu na ruch pojazdu.Obydwa czopy 14 dla gasienicy i 11 dla kola sa sztywno polaczone za pomoca wspólnego wahacza 18, którego piasta 19 (fig. 4) jest osadzona obrotowo na osi nos¬ nej 20. Os 20 jest polaczona z podwoziem 1 za posrednictwem dwóch resorów pla¬ skich 21, umieszczonych na jej koncach za pomoca wsporników 22.Poza tym na osi nosnej 20, a mianowi¬ cie w poblizu obu jej konców sa sztywno zamocowane dzwignie trójramienne 23, 24, 25 (fig. 3 i 4), a ponadto na jednym z kon¬ ców dzwignia 26 (fig. 3 i 4), równiez sztyw¬ no polaczona z ta osia. Dzwignia 26 jest — 2 —uruchamiana za pomoca drazka 27, które¬ go drugi koniec jest polaczony z dzwignia 28, stanowiaca czesc urzadzenia podnos- nego, przedstawionego schematycznie na fig. 7, Ramiona 25 dzwigni trójramiennych 23, 24, 25 po obu stronach pojazdu sa pola¬ czone z osia przesuwna 29 za pomoca draz¬ ka 30. Na osi 29 jest osadzony w poblizu jej konców wycinek plaski 31 (fig, 3 i 5), zaopatrzony w otwory, rozmieszczone wzdluz brzegu zakrzywionego. Poza tym na osi 29 sa osadzone obrotowo na obu jej koncach ramiona 32 (fig. 3 i 5), zaopatrzo¬ ne w czopy 33, sluzace do osadzenia luz¬ nego kola 11 wózka gasienicowego. Ramie 32 jest zakonczone raczka nastaweza 34.Ponadto ramie 32 pomiedzy raczka 34 i czopem 33 posiada otwór 35, wykonany naprzeciwko otworów plaskiego wycinka 31, dzieki czemu do tych otworów moze byc wprowadzony sworzen blokujacy. Os 29 jest podtrzymywana na obu koncach za pomoca prowadnicy 36.Czopy 14 wózków nosnych sa przedlu¬ zone do wewnatrz w postaci czopów 37 (fig, 2, 4, 6), a czopy 17 kól sa zakon¬ czone równiez podobnymi czopami 38, a ca¬ ly uklad jest polaczony za pomoca wa¬ hacza 18.Zadaniem czopa 37 jest wspóldzialac z ramieniem 39, polaczonym przegubowo z podwoziem 3, 6, podobnie do czopa 38, który moze sie opierac o podobne ramie 40, równiez polaczone przegubowo z pod¬ woziem.Urzadzenie podnosne, przedstawione w przekroju na fig. 7, jest napedzane ze skrzynki przekladniowej za pomoca walu 6, który napedza wal zlobkowany 41. Na wale tym jest osadzone kolo przesuwne 42, które moze zazebiac sie z kolem zebatym 43, sztywno polaczonym z innym kolem ze¬ batym 44, które zazebia sie z kolem 45, osadzonym na srubie 46 o odpowiednim gwincie. Sruba wspóldziala z nakretka 47, zaopatrzona w dwa czopy 48 z suwakami 49, które moga przesuwac sie w ramionach dzwigni 50, zamocowane] na osi 51 dzwi¬ gni 28, znajdujacej sie na jednej z ze¬ wnetrznych stron oslony 7.Kolo przesuwne 42 moze byc sprzegnie¬ te z innym kolem zebatym 52, które rów¬ niez napedza kolo zebate 43.Jak widac, w zaleznosci od polozenia kola przesuwnego 42, które wspóldziala badz z kolem 43, badz tez z kolem 52, sru¬ ba 46 obraca sie w jednym lub drugim kie¬ runku tak, iz mozna otrzymac dowolnie wy¬ chylenia w jedna lub w druga strone dzwi¬ gni 50 i 28, osadzonych sztywno na tej samej osi, a za pomoca drazka 27 polaczonych z dzwignia 26. Dzwignia ta uruchamia os 20, a wraz z nia dzwignie trójramienina 23, 24 25, sztywno z nia polaczona.Fig. 3, 4 i 6 przedstawiaja mechanizm osi nosnej 20 i czopów kola i gasienicy w polozeniu, gdy samochód opiera sie na kolach. Urzadzenie podnosne blokuje czop 37 na ramieniu 39 za posrednictwem ra¬ mienia 24 dzwigni trójramiennej, W tym polozeniu ciezar pojazdu prze¬ nosi sie na kola 16 za posrednictwem reso¬ rów zawieszenia 21, wspornika 22, osi 20, wahacza 18 i czopa 17.Z drugiej strony drazek 30 ramienia 25 przesuwa os przesuwna 29 luznych kól gasienicy do polozenia, jak przedstawiono na fig. 1, 2 i 3.Jezeli teraz, uruchamiajac urzadzenie podnosne 7, przeprowadzi sie dzwignie 28 w polozenie przeciwne, to zespól dzwigni trójramiennych 23, 24, 25 przechyli sie wraz z osia 20, a ramie 24 zwolni czop 37.W polozeniu przeciwnym wzgledem po¬ lozenia, przedstawionego na fig. 1, 2 i 3, ramie 25 podniesie czop 38 az do zetknie¬ cia z ramieniem 40; ramie 25 pociagnie za soba drazek 30, a zatem przesunie ku przo¬ dowi os 29, z osadzonym na niej kolem luznym, a zarazem przestawi gasienice do polozenia zaznaczonego na fig. 1 linia prze- — 3 —rywana, to jest do jazdy kolowo-gasdeni- cowej.Jak widac na rysunku, kola jezdne 16 zostaja przy tym przeniesione w góre.Gdy wlaczona jest przekladnia zmniej¬ szajaca 4, pojazd moze posuwac sie na ga¬ sienicach przy odpowiednio zmniejszonej szybkosci kól napedowych przednich.Regulowanie sily napinajacej gasienicy niezaleznie od przesuniecia osi 29 moze odbywac sie przez wychylenie na osi 29 czopa 33, sztywno polaczonego z ramieniem 32. Zwykly sworzen, wprowadzony do otworu 35, pozwala na zaryglowanie ramie¬ nia 32 w pozadanym polozeniu w celu otrzymania odpowiedniej sily napinajacej gasienicy. Raczka 34 sluzy do przestawia¬ nia ramienia 32.Nalezy zauwazyc, ze zastapienie luz¬ nych kól nosnych przez urzadzenie gasie¬ nicowe zmienia rozklad obciazenia w kie¬ runku pozadanym, to znaczy obciazenie ze¬ spolu gasienicowego jest wieksze niz kól nosnych. Taka zmiana rozkladu obciaze¬ nia jest tym wieksza, im dluzsze sa ramio¬ na wahacza 18 (fig. 1, 3 i 4). Ramiona te, przedstawione na rysunku jako prawie równe, moga byc oczywiscie róznej dlugo¬ sci w zaleznosci od potrzeby.Poza tym specjalne osadzenie opisa¬ nych wyzej czopów wózka nosnego ukla¬ dów gasienic i czopów tylnych kól nosnych, sztywno polaczonych z wahaczem, osadzo¬ nym przegubowo na jednej tylko osi, po¬ laczonej sprezyscie z podwoziem, zmniej¬ sza przesuw pionowy tej osi wzgledem ca¬ lego ukladu podczas pracy, dzieki czemu uzyskuje sie zmniejszenie wahan ukladu sprezystego w stosunku proporcjonalnym do dlugosci ramion dzwigniowych wahacza i to zarówno dla kól nosnych, jak i dla wózków gasienicowych.Poiza tym urzadzenie wedlug wynalaz¬ ku zapewnia niezaleznosc dzialania kól nosnych, gdy pojazd jest uzyty jako kolo¬ wy, i odpowiednio do tego niezaleznosc wózków nosnych zespolu gasienicowego, co uzyskuje sie przez niezaleznosc w wy¬ chyleniach obydwu wahaczy 18, osadzo¬ nych po obu stronach osi 20.Dalsza zalete powyzszego ukladu sta¬ nowi samoczynny przesuw osi nosnej ga¬ sienicy w zaleznosci od urzadzenia pod- nosnego, gdyz dolny pas gasienicy unosi sie ku górze podczas jazdy kolowej, co zmniejsza odpowiednio pionowe wymiary urzadzenia. Jak wiadomo, w urzadzeniach podobnych podnosi sie caly zespól gasie¬ nicowy w góre, co wymaga zwiekszenia wy¬ miarów pionowych urzadzenia.Uklad opisany wyzej moze byc zasto¬ sowany równiez do kól napedowych tasmy gasienicowej. W tym przypadku jednak wal kardanowy musi byc umieszczony prze¬ suwnie albo wahliwie i polaczony badz bez¬ posrednio z urzadzeniem podnosnym, badz tez z walami osi napedowej.Wynalazek obejmuje równiez przypa¬ dek, w którym równoczesnie oba kola 10 i 11 sa napedzane. W tym celu wystarczy osie obu tych kól osadzic przesuwnie i po¬ laczyc za pomoca drazków uruchamianych urzadzeniem podnosnym. PL