Wynalazek dotyczy zaworów, jakie sa stosowane np. we wtryskiwanych silni¬ kach spalinowych miedzy pompa do wtry¬ skiwania paliwa a dysza wtryskowa.W zaworach, w których kulka sluzy jako narzad uszczelniajacy, kulke te do¬ ciska sie do jej gniazda dotychczas przy pomocy sprezyny srubowej. Kulka i spre¬ zyna srubowa tworza wówczas uklad drgajacy o stosunkowo malej liczbie drgan wlasnych.W nowoczesnych silnikach spalino¬ wych, zwlaszcza w silnikach lotniczych, istnieje daznosc do rozwijania podczas pracy mozliwie duzych ilosci obrotów. Je¬ dnak do takich silników znane zawory okazaly sie malo przydatne, gdyz w cza¬ sie pracy liczby drgan roboczych wpada¬ ly czesto w zakres rezonansu ukladu drga¬ jacego zaworu. Z tego powodu nie moz¬ na bylo liczyc na prawidlowa prace zawo¬ ru. Oprócz tego znane zawory posiadaja jeszcze te wade, ze nie nadaja sie do wy¬ sokich cisnien roboczych, jakie powstaja w nowoczesnych silnikach, a zwlaszcza nie posiadaja zwartej i odpowiadajacej ce¬ lowi budowy.Znane sa nastepnie plytkowe zawory sprezynowe, w których pierscieniowo rozmieszczone otwory przelotowe sa za¬ krywane wzglednie otwierane przedluze¬ niami jezyczkowymi, umieszczonymi na obwodzie plytki cylindrycznej. W tym przypadku przy otwieraniu otworów prze¬ dluzenia jezyczkowe przylegaja w swym koncowym polozeniu do plytki oporowej.Jednak zawory tego rodzaju nie nadaja sie do pomp wtryskowych paliwa, a tylko moga byc stosowane w maszynach wolno- obrotowych, jak np. w sprezarkach po¬ wietrznych i tym podobnych, w których czestotliwosc drgan roboczych lezy po¬ nizej liczby drgan wlasnych narzadu za¬ worowego. Jednak przy wymienionej bu¬ dowie liczba drgan wlasnych jest nadzwy¬ czaj mala. Przy zaworach wspomniane¬ go rodzaju poszczególne jezyczki nie daja sie odpowiednio uksztaltowac ze wzgle¬ du na wytrzymalosc, gdyz niebezpieczny przekrój jezyka wypada najmniejszy.Prócz tego przy tego rodzaju zaworach niezawodne uszczelnienie napotyka na duze trudnosci. Wprawdzie w celu usu¬ niecia tej trudnosci stosowano na plytce oporowej przedluzenia, wygiete w kierun¬ ku poprzecznym, dzieki czemu unika sie przyczepiania sie jezyczkowych przedlu¬ zen plytki zaworowej, zwlaszcza w stanie zwilzonym. Jednak pomimo tego takie zawory nie daja pewnosci niezawodnego dzialania przy pracy ciaglej.Zadaniem wynalazku jest budowa plytkowego zaworu sprezynowego, przy pomocy którego moze byc osiagniete nieu zawodne uszczelnienie równiez i przy du¬ zych liczbach obrotów maszyny oraz któ¬ ry sprostowalby równiez innym wymogom odnosnie pracy przy szybkobieznych ma¬ szynach.Wedlug wynalazku osiagnieto to dzie¬ ki temu, ze poczatek jezyczkowej sprezy¬ ny plaskiej, rozrzadzajacej bezposrednio lub za posrednictwem narzadu posrednie¬ go otwieraniem sie zaworu,, znajduje sie w poblizu zewnetrznego obwodu plytki,, na której wspiera sie ta sprezyna plaska i która tworzy najlepiej jedna calosc z ta sprezyna. Wedlug dalszej odmiany wy¬ konania wynalazku dwie wykonane w ten 'sposób sprezyny plaskie sa umieszczone jedna nad druga oraz posiadaja tak obra¬ ne rózne liczby drgan wlasnych, ze przy¬ najmniej jeden jezyczek sprezyny plaskiej nie wpada w rezonans w okresie robo^ czym maszyny. Nastepnie wedlug wyna¬ lazku talki zawór moze byc najkorzystniej wykonany w taki sposób, ze do zamyka¬ nia przelotu zaworu jest zastosowany osobny narzad, np. kulka, dociskana do swego gniazda wylacznie naprezonym je¬ zyczkiem sprezyny plaskiej. Przy tym uklad moze byc pomyslany tak, ze kulka uszczelniajaca w taki' sposób jest umiesz¬ czona w prowadnicy cylindrycznej, iz mu¬ si cofnac sie nasamprzód o pewien odci¬ nek drogi, ,zanim czesc sprezyny plaskiej otworzy przelot. Przy bardzo wysokich cisnieniach roboczych, w celu uzyskania wymaganego docisku, plytka sprezynowa moze byc zaopatrzona w kilka dzialaja¬ cych promieniowo jezyczków spre¬ zystych, oddzialywajacych na narzad uszczelniajacy. Dzieki temu na narzad uszczelniajacy zaworu moze byc wywie¬ rany szczególnie duzy nacisk zamykajacy.Dzieki wykonaniu wedlug wynalazku powstaje zawór, posiadajacy tak duza liczbe drgan wlasnych, iz nawet przy wy¬ sokich czestotliwosciach drgan, jakie wy¬ stepuja przy pompach wtryskowych silni¬ ków szybkobieznych, nie moga powstac niepozadane zjawiska rezonansowe. Nie¬ zawodne dzialanie zaworu zostaje zatem zapewnione we wszystkich okresach pra¬ cy. Wykonanie to daje moznosc dobrania takiego ksztaltu poszczególnych jezycz¬ ków sprezynowych, aby jezyczki te posia¬ daly wytrzymalosc odpowiednio do obcia^ zen. Jest nastepnie równiez mozliwe wy¬ konanie dostatecznie vduzego przekroju poprzecznego w miejscu najwiecej niebez¬ piecznym, tak iz unika sie zlamania sie je¬ zyczków sprezynowych wskutek przecia¬ zenia. Zawór wedlug wynalazku nadaje sie zwlaszcza do pomp wtryskowych no¬ woczesnych silników spalinowych, w któ¬ rych otwieranie i zamykanie musi odby¬ wac sile z duza dokladnoscia, gdyz tylko — 2 —dzieki temu daje sie osiagnac niezawodne wtryskiwanie, a zatem dobre spalanie pa¬ liwa.Na rysunkach przedstawiono tytulem przykladu kilka postaci wykonania przed¬ miotu wynalazku.Fig. 1 uwidocznia srodkowy przekrój podluzny przez zawór; fig. 2 i 3 podaja w widoku z góry sprezyny plaskie o róznym wykonaniu; fig. 4 uwidocznia srodkowy przekrój podluzny przez zawór z dwiema umieszczonymi jedna nad druga sprezyna¬ mi plaskimi; fig. 5 uwidocznia srodkowy przekrój podluzny przez zawór z narza¬ dem uszczelniajacym w postaci kulki w polaczeniu ze sprezyna plaska; fig. 6 po¬ daje w widoku z góry sprezyne plaska z kilkoma jezyczkami; fig. 7 uwidocznia srodkowy przekrój podluzny przez zawór, w którym jako narzad uszczelniajacy slu¬ zy kulka, docisnieta dwiema sprezynami plaskimi, lezacymi bezposrednio jedna na drugiej. Odpowiadajace sobie czesci sa zaopatrzone na poszczególnych figurach w jednakowe oznaczenia.W otworze, wywierconym w oslonie 1 pompy, znajduje sie tuleja 2, przez której otwór 3 doprowadza sie paliwo. Na tu¬ leje 2 jest nasadzony zawór, skladajacy sie z tulejki 4, dolnej i górnej czesci 5, 6 oraz z plaskiego krazka sprezystego 7, za¬ cisnietego miedzy tymi czesciami. Te trzy wspomniane ostatnio czesci zaworu sa utrzymywane najlepiej przy pomocy trzpienia lub podobnego narzadu w pe¬ wnym wzajemnym wzgledem siebie polo¬ zeniu. Zawór jest utrzymywany sruba za¬ ciskowa 8, wkrecona w oslone 1 pompy, oraz jest dociskany do tulei 2, przy czym uszczelnienie poszczególnych czesci jest zapewnione przy pomocy znanych srod¬ ków.W dolnej czesci 5 zaworu jest wywier¬ cony otwór 9, przez który moze przecho¬ dzic paliwo. Plaski krazek sprezysty 7, umieszczony nad dolna czescia 5, posiada w swej srodkowej czesci jezyczki sprezy¬ nujace 10, które moga byc uksztaltowane róznie, np, tak, jak na fig. 2 i 3. Jest przy tym rzecza wazna, aby poczatek jezycz¬ ków znajdowal sie w poblizu zewnetrzne¬ go obwodu plaskiego krazka sprezyste¬ go 7, podtrzymujacego te jezyczki i najle¬ piej tworzacego z nimi jedna calosc. Na fig. 2 i 3 widac równiez polozenie otwo¬ ru 9, wywierconego w dolnej czesci 5 za¬ woru, wzgledem swobodnych konców je¬ zyczków 10. W normalnym polozeniu je¬ zyczek lub jezyczki 10, stanowiace spre¬ zyne, zakrywaja szczelnie otwór 9 do do¬ prowadzania paliwa. W celu zapewnie¬ nia wystarczajaco duzego uszczelnienia, sprezyna 10 moze byc naprezona.Górna czesc zaworu posiada od spodu wydrazenie 12, w które moze wchodzic je¬ zyczek 10 przy otwieraniu zaworu. Przy¬ porowa powierzchnia wydrazenia 12 jest przeto w tym celu dostosowana do linii wygiecia sprezyny plaskiej. Wydraze¬ nie 12 jest polaczone bocznym kanalem 13 z otworem 11, wywierconym w górnej czesci 6 zaworu, przez który paliwo prze¬ dostaje sie do przewodu, prowadzacego do dyszy wtryskowej.Sposób dzialania takiego urzadzenia jest nastepujacy. Paliwo, poddane wyso¬ kiemu cisnieniu przy pomocy tloków ro¬ boczych pompy do paliwa, zostaje wtla¬ czane otworami 3 i 9, wbrew dzialaniu sprezyny jezyczkowej 10 plaskiego kraz¬ ka sprezystego 7. Dzieki odpowiedniemu uksztaltowaniu sprezyny jezyczkowej 10, jak równiez doborowi tworzywa tej spre¬ zyny, ma sie moznosc dostosowania jej do zupelnie okreslonego cisnienia w otworze, tak iz po osiagnieciu tego cisnienia spre¬ zyna zostaje odsunieta od otworu 9, a pa¬ liwo, oplywajac jezyczek sprezyny, moze wchodzic przez otwory 13 i 11 do przewo¬ du, prowadzacego do dyszy wtryskowej.Dzieki temu, ze wlasnosci sprezyny je¬ zyczkowej 10 moga byc bardzo dokladnie — 3 —ustalone, mozna osiagnac okreslone ci¬ snienie wtryskiwania oraz dokladnie usta¬ lic koniec wtryskiwania, a zatem mozna dokladnie rozrzadzac calkowitym prze¬ biegiem wtryskiwania. Jest nastepnie rzecza mozliwa, przez odpowiednie uksztaltowanie sprezyny, dobrac tak wy¬ soka liczbe jej drgan wlasnych podczas przeplywania paliwa, aby podczas pracy nie mogly wystepowac zadne drgania re¬ zonansowe, tak iz podczas pracy bedzie zapewnione wlasciwe dzialanie zaworu.Fig. 4 uwidocznia nastepna postac wy¬ konania przedmiotu wynalazku. Równiez i w tym przypadku zawór jest umieszczo¬ ny w otworze oslony / pompy i nasadzo¬ ny na tuleje 2, przy czym zacisniecie cze¬ sci zaworowych jest dokonane za pomoca nakretki zaciskowej 8, przeprowadzanie zas i uszczelnienie przewodu zasilajacego, prowadzacego do dyszy wtryskowej, jest uskutecznione w znany sposób. Wlasci¬ wy zawór posiada tuleje 4, otaczajaca dol¬ na czesc 5 zaworu. Górna czesc 6 zawo¬ ru jest wykonana w taki sam sposób, jak w postaci wykonania wedlug fig. 1. Je¬ dnak miedzy czescia górna 6 a dolna 5 sa umieszczone dwa krazki sprezyste 7 i 14, oddzielone od siebie czescia srodko¬ wa 15 zaworu. Równiez i w tym przypad¬ ku wzajemne polozenie poszczególnych czesci zaworu jest ustalone najlepiej przy pomocy trzpieni lub podobnych narzadów.Sposób dzialania tego zaworu jest po¬ dobny do sposobu dzialania zaworu we¬ dlug pierwszego wykonania. Paliwo, prze¬ chodzace przez otwory 3 i 9, wywiercone w tulei 2 wzglednie w dolnej czesci 5 za¬ woru, cisnie na sprezyne jezyczkowa 10 plaskiego krazka sprezystego 7, która poddaje sie w chwili osiagniecia cisnienia, odpowiadajacego sile dociskowej tej spre¬ zyny, oraz otwiera koniec otworu 9. Spre¬ zyna 10 usuwa sie do wydrazenia 16 w czesci srodkowej 15, tak iz paliwo, prze¬ chodzac przez otwór 17, wywiercony w czesci srodkowej 15, napotyka na sprezy¬ ne drugiego plaskiego krazka sprezyste¬ go 14. Sprezyna ta usuwa sie z kolei do wydrazenia 12 górnej czesci 6 zaworu, wpuszczajac paliwo do bocznego otwo¬ ru 13, z którego paliwo przedostaje sie do przewodu 11, prowadzacego' do dyszy wtryskowej. Zaleta tego ukladu jest to, ze sprezyny jezyczkowe plaskich krazków sprezystych 7, 14 moga byc wykonane tak, aby byly rózne liczby ich drgan wla¬ snych. Takie wykonanie zaworu zaleca sie wówczas, gdy pojedyncza sprezyna plaska nie moglaby byc wolna od rezo¬ nansu w zakresie roboczym. Tak wiec przy rozruchu silnika, to jest przy jego pracy przy stosunkowo malej liczbie ob¬ rotów, drga tylko jedna sprezyna, nato¬ miast przy normalnej pracy lub przy zwiekszonej liczbie obrotów silnika za¬ czyna drgac i druga sprezyna. W tym przypadku uklad wedlug fig. 4 daje moz¬ nosc w taki sposób dobrac zakres rezo¬ nansu sprezyn, aby przynajmniej jeden z obu zaworów sprezynowych pracowal niezawodnie, podczas gdy drugi bez prze¬ szkody pozwala przeplywac cieczy wsku¬ tek drgan rezonansowych.W postaciach wykonania wedlug fig. 1 — 4 jezyczki sprezyn plaskich zostaly uzyte bezposrednio do zamykania zasila¬ jacego przewodu paliwowego, idacego od komory roboczej pompy. Nastepna po¬ stac wykonania przedmiotu wynalazku jest uwidoczniona na fig. 5. W tym przy¬ padku sprezyna plaska jest uzyta do ob¬ ciazenia specjalnego narzadu, uszczelnia¬ jacego zasilajacy przewód paliwowy, przy czym narzad ten jest wykonany np. jako kulka. Wedlug fig. 5 w tulei zaworowej 4 sa umieszczone dolna 5 i górna czesc 6 za¬ woru; miedzy tymi czesciami znajduje sie plaski krazek sprezysty 7. Przewód 9, znajdujacy sie w dolnej czesci 5 zaworu, jest rozszerzony stozkowo na swym kon¬ cu. W tej rozszerzonej czesci przewodu 9 — 4 —jest umieszczony osobny narzad uszczel¬ niajacy — kulka 18. Na ten narzad od¬ dzialywa z pewnym naciskiem swobodny koniec sprezyny jezyczkowej 10. Gdy ci¬ snienie w przewodzie 9 przezwyciezy do¬ cisk sprezyny 10, wówczas sprezyna ta usuwa isie do wydrazenia 12 oraz zostaje uniesiona kulka 18 ze swego gniazda-, tak iz paliwo moze przejsc do kanalów 13 i 11.Przy takiej budowie dobrze jest zaopa¬ trzyc, jak to równiez widac na fig, 5, stoz¬ kowe gniazdo kulki uszczelniajacej 18 w prowadnice cylindryczna tej kulki, tak iz uzyskuje sie pewne opóznienie w otwiera¬ niu sie zaworu, okreslone czasem, po¬ trzebnym1 kulce ha przejscie przez pro- wadnice cylindryczna. Zawór wedlug fig. 5 moze znalezc szczególne zastosowa¬ nie wówczas, gdy ma on otwierac sie do¬ piero przy wysokich cisnieniach (cisnie¬ nie wstepne cieczy wtryskiwanej). W tym przypadku zaleca sie wykonac krazek 7 wedlug fig. 6, gdzie kilka plaskich sprezyn jezyczkowych 10 oddzialywa na kulke uszczelniajaca 18, dzieki czemu uzyskuje sie wiekszy i dokladnie srodkowo dziala¬ jacy nacisk na kulke.Wszystkie budowy wedlug wynalazku posiadaja te zalete, ze w nadzwyczaj pro¬ sty sposób sa wykonane czesci sprezyno¬ we, dajace sie wymieniac od czasu do czasu.Zmiane ustalonego raz docisku jezycz¬ ków sprezynowych mozna uskutecznic w prosty sposób w zaworze wedlug wyna¬ lazku dzieki temu, ze jedynie plaski kra¬ zek sprezysty 7 zastepuje sie takim sa¬ mym krazkiem z jezyczkiem sprezyno¬ wym o nieco innych wymiarach. Zwiek¬ szenie docisku daje sie czesto osiagnac dzieki temu, ze wstawia sie dwa plaskie krazki sprezyste 7 i T (fig. 7). PL