Wynalazek niniejszy dotyczy pedni do¬ ciskowej rolkowej, która ewentualnie moze sluzyc jako hamulec lub urzadzenie po¬ dobne. Pednia ta posiada tarcze obrotowa lub beben obrotowy, zaopatrzony w jeden lub kilka ulozonych obok siebie torów tocz¬ nych, utworzonych kazdy z zachodzacych na siebie rozbieznych i wznoszacych *sie w kierunku promieniowym par listw, wspól- dlzialajacych z dociskanymi do nich za po¬ moca narzadów sprezystych roldk, przy czym pary listw zachodza za siebie na¬ wzajem tak daleko, iz rolki, toczac sie po torze z listw, pozostaja w zetknieciu zawsze tylko z pewna czescia dlugosci kazdej pary listw.Dzieki takiemu uksztaltowaniu toru mo¬ ze on miec zastosowanie do najrózno- rodniejiszych celów w róznych dziedzinach techniki, a wiec np. przy hamulcach, sprzeglach albo tez torach tocznych dla rozsuwanych drzwi, kolejowych lub sce¬ nicznych tarcz obrotowych itd.Na rysunku przedstawiono tytulem przykladu dwie odmiany wykonania przed¬ miotu wynalazku.Fig. 1 przedstawia widok boczny pedni wedlug wynalazku z dwiema rolkami, fig. 2 — widok jej z góry, fig. 3 przedsta¬ wia widok boczny pedni wedlug wynalazku z czterema rolkami po usunieciu przednich kól zamachowych, fig. 4 — widok z, góry pedni wedlug fig. 3, fig. 5 przedstawia rozwiniety tor toczny w widoku perspekty¬ wicznym i w koncu fig. 6 — trzy rózne po¬ stacie rolek w widoku bocznym.Pednia wedlug wynalazku posiada obro¬ towa tarcze toczna wzglednie beben albo kolo a, zaopatrzone na swej powierzchni obwodowej w specjalnie uksztaltowany tor toczny dla rol^k róznej postaci. Ten tor toczny sklada sie, jak to widac z fig. 5, z poszczególnych rozbieznych i wznosza¬ cych sie w kaierunku promieniowym par listw luib zeberek b, 6i, zachodzacych za siebie wzglednie wchodzacych w siebie tak, iz razem stanowia zamkniety w sdbiie tor prowadnJiczy. Z tym torem tocznym wspól¬ dzialaja rolki w postaci beczkowatej, kuli¬ stej lub, jak to ma miejsce w postaci wy¬ konania wedlug rysunku, stozków podwój¬ nych c, i to mianowicie tak, te z jednej pa¬ ry liistw wzglednie zeber 6, 61 przechodza one, toczac sie, na nastepna pare bez wstrzasów i uderzen, a to dzieki temu, ze rolki c przetaczaja sie jeszcze przed kon¬ cem jednej pary liistw na pare nastepna w dwóch punktach zetkniecia o mniejszej odleglosci promieniowej, liczac od srodka tarczy obrotowej.Tarcza obrotowa a umocowana jest na wale roboczym d, osadzonym obrotowo w lozyskach e ramy /. Rolki c, których liczba moze byc dowolna, sa zaopatrzone w waly, osadzone obrotowo we wsporni¬ kach lozyskowych, przymocowanych do stojaka g (fig. 1 i 2), wykonanego z plyt lub ram. Teplyty g osadzone sa wahliwie na zawiasach h i hi i sa obciazone wiskutek polaczenia ich ze soba za pomoca jednej lub kilku sprezyn ciagnacych i, dzialaja¬ cych na swobodne ich konce. Sprezyny te mozna w kazdej chwila napinac dodatkowo wzglednie regulowac za pomoca nakretek lub tez wymieniac je.Na wale roboczym d osadzone sa dwa kola k i /, sluzace do napedzania tarczy a lub do przenoszenia sily z tej tarczy na inne waly. Aby zapewnic bardziej równo¬ mierna prace pedni1 wedlug wynalazku, na walach osadzone sa kola zamachowe m, które moga byc tez zastosowane jako kola pasowe lub narzady podobne do przeno¬ szenia napedu wzglednie pobierania go.Pednie mozna tez ustawic, zaleznie od potrzeby, w polozeniu pionowym lub poziomym lub tez w polozeniu po¬ chylym.Na fig. 3 i 4 przedstawiono pednie we¬ dlug wynalazku z czterema rolkami. W tej postaci wykonania lozyska n zaopatrzone sa po obu stronach rolek c w trzpienki prowadnicze o, przechodzace przez odpo¬ wiednie prowadnice w stojaku ramowym / i umozliwiajace dzidki temu ruchy zwrotne lozysk oraz rolek. Oprawki lozysk n za¬ opatrzone sa na obu koncach w uszka p, sluzace do przytwierdzania sprezyn ciagna¬ cych i. Drugie konce sprezyn i polaczone sa z pierscieniem r, przy czym napiecie w sprezynach mozna regulowac za pomoca nakretek s. Pierscien r zawieszony jest przeto ruchomo za pomoca tych napietych sprezyn i.W obu tych przykladach wykonania sprezyny i stanowia narzady naciskowe dla rolek c, przyciskajace te ostatnie do toru tocznego, tak iz wskutek nacisku ze strony tych rolek na tarcze obrotowa za posredni¬ ctwem rozbieznych par listw toru toczne¬ go i wskutek stycznie dzialajacych sklado¬ wych sily nacisku powstaje moment obro¬ tu, wprawiajacy tarcze obrotowa a w obrót.Zamiast sprezyn ciagnacych i mozna by tez zastosowac inne narzady, np. odpowiednie ciezary w celu wywierania nacisku ze stro¬ ny rolek na tor toczny. Kierunek obrotu tarczy a jest przeciwny kierunkowi roz¬ bieznosci listw i jest oznaczony na fig. 1 i 3 strzalkami. Tarcze obrotowe a moga byc wykonane ze stali lub tez z metalu lekkiego. Wedlug wynalazku nalezy sto¬ sowac, o ile moznosci, co najmniej dwie rolki, które najlepiej jest umiescic naprze¬ ciwko siebie tak, aby uniknac powstawania mimosroidowych obciazen walu tarczy. Rol¬ ki wywieraja przy tym wszystkie jednako¬ wo zwrócone momenty obrotu na tarcze — 2 —obrotowa, tak iz poszczególnie momenty obrotu dodaja sie do siebie* Stosujac wieksza ilosc roldk, przylega¬ jacych' sprezyscie do tarczy a i wywiera¬ jacych na nia jednakowo zwrócone dziala¬ nia, mozna tez wykonac tarcza obrotowa tak, aby srodek kazdej rolki zblizal sie spi¬ ralnie do srodka tarczy obrotowej na wiekszej czesci toru, np. na 8/o czesci toru, odsuwajac sie natomiast od tego srodka po¬ nownie, wbrew dzialaniu sprezyn, na pozo¬ stalej czesci toru, a wiec na 1I% toru, póki nie osiagnie on znowu poczatkowego punktu toru spiralnego. Ten odcinek, odpowia¬ dajacy podnoszeniu rolki, lezacy np. mie¬ dzy punktami x i y, moze byc wykonany w postaci dwóch równoleglych do siebie listw. Mozna tez jednak zastosowac i tutaj listwy rozbiezne, ulozone tak, aby rolka, która zblizy sie ku srodkowi tarczy, zostala sprowadzona przez nie ponownie do po¬ czatkowego punktu spiralnego toru. W ped¬ ni wedlug wynalazku czescia napedzajaca moze byc np. tarcza a, czescia napedzana rolki c, lub tez na odwrót. W ten sposób unika sie stosowania kól zebatych, przy czym jednak rolki pozostaja w silnym do¬ cisku do toru na obwodzie tarczy tocznej.Jezeli pednia wedlug wynalazku ma byc zastosowana jako hamulec, to tarcza tocz¬ na a obraca sie wraz z walem, który nale¬ zy hamowac, przy czym kierunek rozbiez¬ nosci poszczególnych listw toru tocznego musi byc zgodny z kierunkiem obrotu walu tarczy tocznej. Rolki sa przy tym, normal¬ nie biorac, oddalone od toru. Z chwila, gdy zachodzi potrzeba hamowania, zwalnia sie podniesione rolki, pozostajace nadal pod dzialaniem sprezyn, tak iz dociskaja sie one do toru tocznego i wywieraja wówczas na pary rozbieznych listw moment obroto¬ wy, skierowany przeciwnie wzgledem kie¬ runku obrotu tarczy obrotowej, co powo¬ duje hamowanie tej tarczy.Wedlug wynalazku tor toczny mozna tez wykonac wewnatrz bebna, przy czym wówczas równiez i rolki musza byc umieszczone wewnatrz bebna i dociska¬ ne w kierunku od wewnatrz na zewnatrz do toru tocznego, znajdujacego sie po we¬ wnetrznej stronie bebna. Mozna tez wy¬ konac tor toczny po jednej stronie lub po obu stronach plaskich kolistej plyty, przy czym w tym ostatnim przypadku rolki ustawione sa naprzeciwko siebie i podda¬ ne sa dzialaniu sil, prostopadlych do pla¬ szczyzny plyty. Jezeli tor toczny wyko¬ nany jest tylko po jednej stronie plyty, to najlepiej jest osadzic te plyte poziomo, tak, aby tor toczny oraz rolki toczne znaj¬ dowaly sie po dolnej jej stronie. Takie wykonanie umozliwia zastosowanie tej plyty, jak np. kolejowej lub scenicznej tar¬ czy obrotowej. Sile nacisku pomiedzy torem tocznym a narzadami tocznymi sta¬ nowi wówczas ciezar samej tarczy. Po¬ dobnie tez tor toczny moze przebiegac prostoliniowo, przy czym mozna go wów¬ czas zastosowac jako tor do zasuwanych drzwi np. hangarów lotniczych itd.Tor toczny wedlug wynalazku mozna tez zastosowac z korzyscia w lozyskach np. kulkowych lub walkowych, przy czym pier¬ scien wewnetrzny lozyska stanowi wów¬ czas tarcze toczna a z opisanym wyzej torem,, utworzonym z rozbieznych wzno¬ szacych sie par listw, pierscien zewnetrz¬ ny zas posiada na swej wewnetrznej po¬ wierzchni obwodowej taki sam tor tocz¬ ny, przy czym jednak kierunek rozbiez¬ nosci poszczególnych par listw toru wi¬ nien byc przeciwny kierunkowi rozbiez¬ nosci listw pierscienia wewnetrznego.Rolki umieszcza sie w tych lozyskach po¬ miedzy obu torami tocznymi, przy czym wzajemnie przeciwne kierunki rozbiezno¬ sci toru pierscienia wewnetrznegoi i ze¬ wnetrznego zapewniaja bardzo latwe to¬ czenie sie rolek.Tego rodzaju lozysko kulkowe posia¬ da w porównaniu z lozyskami znanymi te zalete, ze oba pierscienie moga byc po- — 3 —dzielone, przy czym najlepiej jest wyko¬ nac piterscienie toczne z trzech czesci tak, aby*linie rozciecia ich przebiegaly wzdluz linii lamanej z — z (fig. 5) pomiedzy kaz¬ dymi dwiema przylegajacymi do siebie i zachodzacymi za siebie nawzajem para¬ mi listw b, 61, ¦ Tego rodzaju podzielone na czesci lozyska kulkowe pozwalaja przeto z powodzeniem usunac calkowicie klatki dla kulek, dzieki czemu unika sie strat, spowodowanych przez tarcie w ta¬ kich klatkach. PL