Wynalazek niniejszy dotyczy zlacza zwlaszcza do czesci budowlanych, sklada¬ jacego sie z dwóch narzadów polaczenio¬ wych, wkladanych jeden w drugi przez ich obrót. Znane zlacza tego rodzaju sa wyko¬ nywane na ksztalt polaczen haczykowych, w których obciazona jest tylko wewnetrzna czesc haczyka, tak iz polaczenie haczykowe zabezpiecza laczone czesci tylko od ruchu, prostopadlego do powierzchni styku, nato¬ miast pozwala na ruchy równolegle do tej powierzchni. Wskutelk tego znane zlacza nie moga byc stosowane zwlaszcza w kon¬ strukcjach mostowych lub budowlanych.Przede wszystkim jednak polaczenie takie nie ma dostatecznej sztywnosci, gdyz po¬ wierzchnie boczne nie pracuja.Wedlug wynalazku przez dosuniecie wypuklej powierzchni stozkowej do wkle¬ slej powierzchni przez obrót obydwu na¬ rzadów polaczeniowych dokola osi tworza¬ cej narzady te zostaja zlozone tak, iz po¬ wierzchnia wypukla wspóldziala z podcieta czescia powierzchni wkleslej i dzieki temu zapewniona jest we wszystkich kierunkach sztywnosc polaczenia przez powierzchnie boczne narzadów polaczeniowych. Wsku¬ tek tego zlacze takie nadaje sie jako pola¬ czenie drewniane w konstrukcjach dacho¬ wych, kratownicach ciesielskich, jako po¬ laczenie zelazne w konstrukcjach zelaznych, jak równiez w budowie mostów, jako pola¬ czenie kamienne itd. Zlacze takie nadaje sie równiez do Wykonywania rozbieranychmostów, domów drewnianych, baraków, skrzyn, szaf i innych mebli, oraz moze byc stosowane wszedzie tam, gdzie chodzi o czeste rozbieranie konstrukcji i jej szybkie ponowne skladanie. Zlacza takie moga byc uzywane w budowlach, które nie powinny byc rozbierane, to jest gdy chodzi o zloze¬ nie ostateczne czesci na miejscu budowy.Zlacz tych mozna równiez uzywac do bu¬ dowy nawet najmniejiszyfch urzadzen, np. zabawek dzieciecych lub znanych mechani¬ cznych skrzynek budowlanych, i odwrot¬ nie, mozna stosowac je równiez do laczenia bardzo wielkich odlewów itd.Praktycznie wynalazek wykonywa sie w ten sposób, ze obydwie powierzchnie bo¬ czne obu narzadów polaczeniowych stano¬ wia czesci powierzchni! stozkowych. Two¬ rzaca powierzchnia przekroju moze ponad¬ to podczas swego obrotu doznawac jedno¬ czesnie przesuniecia równoleglego do jej o- si obrotu. Odpowiednia postacia powierzch¬ ni tworzacej jest np. trapez. Linie ograni¬ czajace powierzchni tworzacej moga byc calkowicie lub czesciowo lamane lub krzy¬ we. Gdy w dwóch narzadach polaczenio¬ wych wzglednie w dwóch przedmiotach podlegajacych laczeniu wykonane sa wgle¬ bienia, zaopatrzone przynajmniej w jedna powierzchnie stozkowa, to polaczenie tych dwóch wydrazen moze byc wykonane w ten sposób, ze narzad wkladkowy o odpowied¬ nich powierzchniach stozkowych wykonywa sie jako samodzielna czesc polaczeniowa, która wsuwa sie do obu wydrazen. Aby u- mozliwic te czynnosc równiez wtedy, gdy przedmioty podlegajace laczeniu sa przy¬ stawione do siebie, jest rzecza korzystna, gdy wydrazenia sa dostepne równiez z ze¬ wnatrz i w tym celu przedluza sie je az do scianki zewnetrznej. Narzady polaczenio¬ we osadza sie na plycie, na podstawce po¬ laczeniowej itd., za pomoca których mozna je przymocowywac do jednego z dwóch przedmiotów podlegajacych laczeniu. Pe¬ wna liczba narzadów polaczeniowych i od¬ powiednich narzadów prowadniczych moze byc umieszczona na odchylnych tasmach, szynach itd., tak iz przez wychylenie tasm osiaga sie laczenie lub rozlaczanie wszyst¬ kich narzadów polaczeniowych. Przy uzy¬ ciu zlacz wedlug wynalazku do konstrukcji budowlanych, konstrukcji mostowych itd. jest rzecza korzystna, aby narzady pola¬ czeniowe byly zakladane przez obrót w kierunkach przeciwnych w ten sposób, ze kazdy ostatnio zalozony narzad rygluje na¬ rzady poprzedzajace.Na rysunku przedstawiono przyklady wykonania przedmiotu wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia w widoku pers¬ pektywicznym narzad polaczeniowy zlacza umocowany na plytce, który z obydwóch stron jest zaopatrzony we wglebione po¬ wierzchnie stozkowe, fig. 2 — widok z góry zlacza wedlug fig. 1, fig. 3—widok z przo¬ du od strony osi obrotu zlacza, fig. 4 — 6 przedstawiaja w pionowym przekroju i w poziomym przekroju wzdluz linii V — V na fig. 4 oraz w widoku z przodu drugi narzad polaczeniowy zlacza, ' stanowiacy narzad pochwowy z wystajacymi po¬ wierzchniami stozkowymi, sluzacy do po¬ mieszczenia pierwszego narzadu polacze¬ niowego, fig. 7 — 10 przedstawiaja narza¬ dy polaczeniowe o rozmaicie uksztaltowa¬ nych liniach ograniczajacych, fig. 11 — polaczenie dwóch przylegajacych do siebie klocków drewnianych za pomoca zlacza, wykonanego w postaci narzadu samodziel¬ nego, fig. 12 — widok szczególu i przekrój czesci mostu.Narzad polaczeniowy a zlacza, przed¬ stawiony na fig. 1 w widoku z boku, jest Hmocowany na plytce bt która ze swej stro¬ ny moze byc zamocowana np. za pomoca srub c (fig. 3) na belce lub na innej czesci budowlanej, przy czym do wpuszczenia lbów srub w plytce d5 drugiego narzadu polaczeniowego zlacza moga byc przewi¬ dziane wyciecia e. Narzad polaczeniowy a i plytka b stanowia jedna calosc. Zlacze — 2 —moze byc równiez przystosowane do osob¬ nego nakladania lub tez moze byc polaczo¬ ne sztywno z jedna z czesci, podlegajacych laczeniu. Zlacze moze byc równiez umoco-* wane na czolowym koncu belki lub inne¬ go dowolnego przedmiotu. Narzad a jest w tym przypadku utworzony z trapezowej powierzchni a1, która jest obracana dokola osi, odpowiadajacej przedniej krawedzi plytki 6 lub równoleglej do tej krawedzi.Obydwie powierzchnie boczne a2 przebie¬ gaja wedlug rysunku symetrycznie i sta¬ nowia czesci powierzchni stozkowych, na¬ tomiast zewnetrzne powierzchnie a3 i we¬ wnetrzne powierzchnie a4 sa powierzchnia¬ mi walcowymi.Na fig. 2 i 3 przedstawiono, w jaki spo¬ sób narzad polaczeniowy, ograniczony po¬ wierzchnia zewnetrzna a3, powierzchniami bocznymi a2 i powierzchnia tworzaca a1, zweza sie do malej powierzchni cylindryc^ nej a4. Odpowiednio do tej zwezonej posta¬ ci wykonane jest wydrazenie d w drugim narzadzie polaczeniowym zlacza (fig. 4 — 6) i uksztaltowane tak, ze powierzchnia d3 wydrazenia d odpowiada cylindrycznej po¬ wierzchni a3, powierzchnia d4 odpowiada cylindrycznej powierzchni a4, natomiast powierzchnie boczne d2 odpowiadaja czes¬ ciowym powierzchniom stozkowym a2.Przekrój wzglednie otwór d1 jednego na¬ rzadu polaczeniowego odpowiada trapezo¬ wemu przekrojowi a1 drugiego narzadu po« laczeniowego a. Przez obrót obydwóch na¬ rzadów polaczeniowych dokola, wspólnej tworzacej uskutecznia sie ich polaczenie.Polaczenie to jest sztywne w kazdym kie¬ runku, gdyz boczne, zachodzace na siebie powierzchnie stozkowe stanowia powierz¬ chnie nosne. Przez wychylenie jednego na¬ rzadu polaczeniowego dookola osi po¬ wierzchni cylindrycznych a3, d3 wzglednie a4, d4, które w tym przypadku sa równiez osia stozka, obydwa narzady polaczeniowe mozna rozdzielic bez trudnosci.Krawedzie boczne powierzchni prze¬ kroju tworza wraz z osia tworzaca i osia obrotu kat wiekszy lub mniejszy niz 90°.Na fig. 3 kat x utworzony pomiedzy kra¬ wedzia boczna R — R \ osia P — P jest mniejszy od 90°. Na fig. 6 kat y pomiedzy krawedzia boczna T — T d osia S — S jest wiekszy od 90°. Przy. malym kacie x wytwarza sie wklesla: powierzchnia stozko¬ wa d2, a przy wiekszym kacie y wytwarza sie czesciowo wypukla powierzchnia stoz¬ kowa d2, pasujaca do powierzchni wkle* slej.Linie ograniczajace powierzchni two¬ rzacych moga byc calkowicie lub czesciowo lamane lub krzywe, jak przedstawiono ty¬ tulem przykladu na fig. 7 — 10. .Wydrazenie d moze byc wykonane w przedmiocie, .podlegajacym laczeniu.Fig. 11 przedstawia polaczenie dwóch czesci g i h za pomoca zlacza wykonanego jako samodzielny narzad polaczeniowy a.Narzad wkladkowy moze posiadac ten sam ksztalt, co i narzad polaczeniowy wedlug fig. 1, lub tez ksztalt profilowany wedlug fig. 7 — 10. Czesci g i h, podlegajace la¬ czeniu, posiadaja wydrazenie g1 i h1, od¬ powiadajace ksztaltowi narzadu wkladko¬ wego. Polaczenie dwóch czesci odbywa sie w ten sposób, ze wkladke wpuszcza sie naj¬ pierw do czesci g, nastepnie naklada sie czesc h i laczy sie obydwie czesci wkladka.Wkladke mozna prowadzic do jednej czesci przez otwór o odpowiednim przekroju (za¬ znaczony linia kreskowana), a nastepnie ustawic w polozeniu zaryglowania, po czym mozna zamknac otwór. Polaczone za pomo^ ca wkladek czesci lub przedmioty rozlaczyc mozna tylko przez wzajemny ruch obroto¬ wy. W szczególnosci nie mozna rozlaczyc obu czesci .przez ciagnienie, prostopadle do ich powierzchni stykowej, przy czym cze¬ sci te sa równiez sztywno polaczone w kaz¬ dym innym kierunku. Gdy wkladka jest wlozona z zewnatrz do prowadnicy, to je-, zeli czesci g i h nie moga byc wychylone, wkladka ta musi byc wyciagnieta na tej - ? -samej drodze za pomoca specjalnego na¬ rzedzia* W przykladzie wykonania wedlug fig. 12 przedstawiono czesc rozbieralnego mo¬ stu, przy czym podwaliny i podtrzymuja siodelka k, na których umocowane sa ko¬ ziolki m, l. Polaczenie podwalin i z siodel¬ kami kt a siodelek z koziolkami odbywa sie w przedstawiony na rysunku sposób za po¬ moca zlacza a i nakladek db, które sa umo¬ cowane plytkami na siodelkach.W podobny .sposób .belki wlasciwego mostu, stanowiace pas dolny n i pas gór¬ ny n1, sa polaczone poprzecznicami i1, i* za pomoca zlaczy zarówno ze soba jak i z ko¬ ziolkiem.Z rysunku widoczne jest, jak szybko te czesci moga byc zlozone przez zwykly ob¬ rót za pomoca zlaczy i jak moga byc uszty¬ wnione te naroza wzgledem siebie w spo¬ sób wytrzymaly na zginanie. Polaczenie pomiedzy pasem dolnym n i pasem gór¬ nym n1 stanowia slupki m1, m2, m3 itd., które sa skladane w róznych kierunkach obrotu tak, iz kazda nowa zalozona czesc rygluje czesc poprzedzajaca.Nie jest rzecza konieczna, by jedna lub obydwie powierzchnie koncowe a1 zlacza, a byly plaskie, lecz moga one miec wszelki dowolny ksztalt, np. moga wystawac wy¬ puklo na zewnatrz. W ten sposób uzysku¬ je sie ulatwienie wprowadzania zlacza. Te¬ go rodzaju konstrukcyjny narzad .pomoc¬ niczy, zwlaszcza gdy zlacze na szerokiej krawedzi jest luzniejsze, a w kierunku ostrza jest coraz lepiej dopasowane, ula¬ twia zastosowanie calego rzedu polozonych obok siebie narzadów polaczeniowych na dlugiej tasmie.Zlacza moga byc wykonywane we wszystkich wielkosciach, co ,pozwala na znormalizowanie ich i wytwarzanie jako artykul masowy w tyluz asortymentach wedlug wielkosci na zapas, jak np. gwoz¬ dzie lub sruby.Wreszcie kliny o ksztalcie opisanym lub innych ksztaltów, np. waskich i ukos¬ nych, moga byc umieszczone w szeregach obok siebie na tasmach i moga byc laczo¬ ne ze soba za pomoca odjpowiednich pro¬ wadnic lub rowków klinowych. Otrzymuje sie wówczas skuteczne i dogodne zamknie¬ cie, które moze byc otwarte tylko przez ob¬ rócenie tasm w jednym kierunku. PL