Do obliczenia poboru energii elektrycz¬ nej wedlug taryfy wieloczlonowej, stoso¬ wanej w srednich i wiekszych zakladach elektrycznych, uzywa sie najczesciej liczni¬ ka maksymalnego, wskazujacego oprócz poboru ogólnego jeszcze pobór najwyzszy.Obliczanie oplaty podstawowej odbywa sie z uwzglednieniem najwiekszej mocy sred¬ niej, wskazanej przez wskaznik maksymal¬ nej mocy sredniej. Moze sie jednak zda¬ rzyc, ze pobór energii przy pokazanej naj¬ wiekszej mocy sredniej byl tylko jednora¬ zowy. Poza tym, wskutek niezsynchronizo- wania okresów mierzenia maksymalnej mo¬ cy sredniej w tych licznikach, rachunki odbiorców o jednakowej charakterystyce obciazenia moga byc niejednakowe. Taryfa taka moze wiec byc krzywdzaca odbiorców pradu.Przedmiotem wynalazku jest licznik maksymalny, umozliwiajacy dogodniejsze obliczanie zuzycia energii wedlug taryfy wieloczlonowej, niz wyzej wymieniony ro¬ dzaj liczników maksymalnych. W liczniku wedlug wynalazku osobny przyrzad liczni¬ kowy rejestruje calkowity pobór energii w okresie poboru nadmiernego, czyli w okresie, kiedy zuzycie energii przekracza wartosc kontyngentowa. Licznik moze po¬ siadac liczydlo, na które podczas przekra¬ czania okreslonej wartosci poboru przenie¬ siona zostaje zarówno wartosc energii po¬ branej w czasie okresu poboru nadmierne¬ go, jak i nastawiony kontyngent energii.W tym przypadku moze byc zastosowane drugie liczydlo, rejestrujace liczbe okresów poboru nadmiernego. Poza tym licznik mozna wykonac w ten sposób, aby z dwóch liczydel jedno rejestrowalo pobór nadmier¬ ny, drugie zas — liczbe okresów poboru nadmiernego.Rysunek przedstawia licznik maksymal¬ ny, zaopatrzony w urzadzenie wskazujace sredni pobór najwyzszy, oraz mechanizm, zawierajacy dwa liczydla.Czesc elektryczna 2 licznika, przylaczo¬ na do sieci 1, napedza poprzez przekladnie 3 stozkowe kólka zebate k, polaczone z kól¬ kami zebatymi 5 i 6. Jedno z kólek zeba¬ tych 5 jest polaczone za posrednictwem kó¬ lek zebatych 7 z liczydlem 8, rejestruja¬ cym calkowity pobór energii. Poza tym kólko 5 jest sprzezone rozlacznie za pomo¬ ca kólek 9 i 10 z liczydlem 11, rejestruja¬ cym nadkontyngentowy pobór energii w jednym okresie rejestracyjnym. Kólka ze¬ bate 6 sa polaczone za posrednictwem roz¬ lacznej przekladni zebatej 12 z przyrzadem 13, rejestrujacym srednia moc maksymal¬ na.Urzadzenie nadmiarowe 13 posiada zna¬ ny periodycznie wzbudzany przekaznik 14, oddzialywajacy na rozlaczna przekladnie zebata 12, narzad pociagowy 15, wskazów¬ ke mocy maksymalnej 16, przesuwana na¬ przód za pomoca narzadu 15, i skale 17. Na¬ rzad pociagowy 15 urzadzenia nadmiaro¬ wego 13 wspóldziala z urzadzeniem kontak¬ towym 18, zlozonym z dzwigni przerzuto¬ wej 20, znajdujacej sie pod dzialaniem sprezyny 19, i z dwóch sprezyn kontakto¬ wych 21, 22. Urzadzenie kontaktowe 18, w celu umozliwienia nastawiania okreslo-' nego kontyngentu, jest osadzone przesuw¬ nie na pierscieniu 23, wspólsrodkowym z tarcza skali 17. Ze sprezynami kontakto wymi 21, 22 urzadzenia kontaktowego 18 polaczone sa szeregowo: cewka wzbudza¬ jaca 2k przekaznika 26, oddzialywajacego na liczydlo 25, sluzace do rejestrowania liczby okresów nadmiarowych, oraz cewka wzbudzajaca 27 przekaznika 28, oddzialy¬ wajacego na rozlaczne kólka zebate 10 li¬ czydla nadmiarowego 11.Podczas pobierania energii elektrycznej z sieci 1 w czasie jednego okresu rejestra¬ cyjnego uruchomione sa czesci elektryczne 2 licznika, liczydlo poboru calkowitego 8 i przyrzad nadmiarowy 13. Liczydlo 11, re¬ jestrujace pobór nadmierny, nie jest wte¬ dy sprzezone z czescia elektryczna 2 licz¬ nika. Przy koncu okresu rejestracyjnego przekaznik 1U zostaje na krótko wzbudzo¬ ny, wskutek czego przyrzad nadmiarowy zostaje odlaczony od czesci 2. Narzad po¬ ciagowy 15 zostaje ustawiony wtedy w znany sposób w polozenie poczatkowe. Na¬ rzad pociagowy nie oddzialywa na urza¬ dzenie kontaktowe 18, jezeli w czasie reje¬ stracji nie osiagnieto z góry nastawionej wartosci poboru. Urzadzenie kontaktowe 18 pozostaje otwarte, wskutek czego prze¬ kazniki 26, 28 liczydel 25, 11 nie wzbudza¬ ja sie. Narzad pociagowy 15 natomiast dziala na dzwignie przerzutowa 20 urza¬ dzenia kontaktowego 18 wtedy, jezeli w okresie rejestracji przekroczona zostaje nastawiona wartosc poboru. Na rysunku przedstawiono taki stan urzadzenia nad¬ miarowego 13, przy którym wskazówka nadmiarowa 16 znajduje sie w wyzszym polozeniu niz narzad pociagowy 15, co wskazuje na to, ze w jednym z wczesniej¬ szych okresów rejestracji najwiekszy po¬ bór byl wiekszy, niz w ostatnim okresie rejestracji. Narzad pociagowy 15 moze sie przesuwac jeszcze dalej, przy poborze zas dostatecznie duzym narzad ten przesuwa wskazówke nadmiarowa 16 w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu wskazówek zegara. W razie przekroczenia w okresie rejestracyjnym dopuszczalnego poboru ma- ksymalnego narzad pociagowy 15 zamyka urzadzenie kontaktowe 18, wskutek czego oba przekazniki 26, 28 zostaja wzbudzone.Liczydlo 11 zostaje sprzezone z czescia e- — 2 —lektryczna 2 licznika, która napedza je.Poza tym liczydlo 25 przesuwa sie o jeden krok dzieki dzialaniu przekaznika 26. Przy koncu okresu rejestracyjnego przekaznik lU odlacza urzadzenie nadmiarowe 13 od czesci 2 licznika. Narzad pociagowy 15 pod¬ czas powrotu do polozenia poczatkowego uruchamia urzadzenie kontaktowe 18, któ¬ re otwiera sie, wskutek czego przekazniki 26 i 28 nie zostaja wzbudzone. Kotwica przekaznika 26 opada pod wlasnym ciezar rem, liczydlo natomiast zostaje dzieki dzia¬ laniu sprezyny 30 odlaczone od czesci 2 licznika. Poszczególne czesci licznika ma¬ ksymalnego wracaja znowu do polozen po¬ czatkowych i opisane przebiegi powta¬ rzaja sie w nastepnym okresie rejestracyj¬ nym.Opisany licznik maksymalny rejestruje: 1) calkowity pobór energii w kWh za pomoca liczydla 8, 2) nadmierny pobór energii w czasie jednego okresu rejestracyjnego za pomoca liczydla 11, 3) liczbe okresów nadmiernego poboru energii za pomoca liczydla 25 i 4) najwieksza srednia moc w czasie okresu poboru nadmiernego, która wska¬ zuje wskazówka nadmiarowa 16.Na podstawie tych danych mozna ulo¬ zyc np. nastepujace umowy taryfowe.Umowa taryfowa A. a. ustalenie podstawowej mocy oplaca¬ nej i ceny za kW, b. ustalenie oplaty roboczej za kWh wedlug 1, c. ustalenie oplaty dodatkowej za kWh wedlug 2, d. ustalenie oplaty dodatkowej za kW wedlug U w przypadku przekroczenia umówionej podstawowej mocy oplacal¬ nej.Umowa taryfowa B. a, b, c, jak w umowie A. d. ustalenie oplaty dodatkowej za kW wedlug 4, obowiazujacej tylko wtedy, jezeli okresy nadmiarowe osiagna okreslona licz¬ be lub ja przekrocza.Z obu umów taryfowych A i B wynika, ze nie obejmuja one niekorzystnych warun¬ ków taryfy opisanej na wstepie. Warunki sa raczej tego rodzaju, ze zadna z tych umów nie bierze pod uwage jednorazowego przekroczenia nastawionej kontyngento¬ wej mocy maksymalnej. Odbiorca nato¬ miast moze pozwolic sobie na wielokrotne przeciazenia, za które jednak odpowiada materialnie. Aby krótkotrwalych przecia¬ zen nie zwiekszac w nieskonczonosc, ustala sie oplate dodatkowa za zuzycie najwyzsze.W obu umowach taryfowych A i B odbior¬ ca pradu stara sie nie przekraczac podsta¬ wowej mocy oplacalnej, gdyz tylko wtedy pobierane kWh beda odpowiednio tanie.Ze wskazan licznika wedlug wynalazku mozna osiagnac równiez i inne korzysci.Przed omówieniem nastepnej odmiany umowy taryfowej nalezy nadmienic, ze liczydlo 25 przy przekroczeniu nastawionej maksymalnaj mocy sredniej rejestruje wlasciwie tylko scisle oznaczony pobór energii. Liczydlo 11 rejestruje pobór po- nadkontyngentowy w kazdym z okresów rejestracyjnych. Sumujac oba wskazania dla kazdego okresu nadmiarowego otrzy¬ muje sie pobór calkowity. Otrzymana ilosc fcnergii zuzytej nalezy oplacac dodat¬ kowo. W opisanym sposobie obliczen male lecz czeste przeciazenia sa drozsze niz nie¬ liczne przeciazenia duze. Mozna to latwo zrozumiec, jezeli calkowity pobór w scisle okreslonej liczbie rejestracyjnych okresów przeciwstawi sie drugiemu calkowitemu po¬ borowi o tej samej wartosci, przy czym podczas pierwszego bylo kilka mniejszych przeciazen, a podczas drugiego jedno prze¬ ciazenie duze. W pierwszym przypadku od¬ biorca zaplaci za pobrane kWh wiecej niz w drugim przypadku. Taki sposób oblicza¬ nia moze byc pozadany dlatego, ze zmusza on odbiorce do dokladnego podania pod¬ stawowej mocy oplacanej. — 3 —Umowa tego rodzaju brzmialaby naste¬ pujaco.Umowa taryfowa C. a. ustalenie podstawowej mocy oplaca¬ nej i ceny za kW, b. ustalenie oplaty roboczej za kWh wedlug 1, c. ustalenie oplaty dodatkowej za kWh z uwzglednieniem poboru calkowitego w okresach nadmiarowych, d. ustalenie oplaty dodatkowej za kWh wedlug 4, na przypadek przekroczenia u- mówionej podstawowej mocy oplacanej, lub d*. ustalenie oplaty dodatkowej za kW wedlug 4, obowiazujacej wtedy, gdy okresy nadmiarowe osiagna okreslona liczbe lub ja przekrocza.Z wymienionych trzech umów taryfo¬ wych widac, ze elektrownie mogac nie usta¬ lac zbyt wysokich cen ryczaltowych dobrze na tym wychodza.Rejestracje poboru calkowitego w okre¬ sach nadmiarowych mozna uskutecznic równiez przez zastosowanie przekladni su¬ mujacej, której czesc pierwsza, za posred¬ nictwem przekladni zebatej o odpowiednim stosunku, jest sprzezona z oska, na która oddzialywa przekaznik 26, a czesc druga — z wahliwym kólkiem zebatym przekladni c, czesc trzecia zas — z liczydlem 11. Na¬ ped przekladni sumujacej odbywa sie w ten sposób, ze trzeci zespól kólek zebatych sumuje ruch dwóch pozostalych zespolów kólek zebatych, wskutek czego liczydlo 11 rejestruje w okresach nadmiarowych po¬ bór calkowity. Poza tym rozrzad liczydel 11 i 25 przez urzadzenie 13 moze odbywac sie droga mechaniczna. Napedzanie liczy¬ dla 11 za pomoca czesci 2 moze odbywac sie droga elektryczna, np. przez przesyla¬ nie impulsów. Liczydla 11 i 25 moga byc Umieszczone w osobnej oslonie. Przyrzad wskazujacy najwyzsza moc srednia jest zbedny, jezeli sie tej mocy nie rejestruje.Na fig. 2, przedstawiajacej odmiane wykonania licznika wedlug wynalazku, licznik posiada przekladnie sumujaca SI, której kólko stozkowe 32 jest sprzezone za posrednictwem kólek zebatych 33 z kól¬ kiem zebatym 3Jf, znajdujacym sie pod dzialaniem przekaznika 26. Drugie kólko stozkowe 35 jest sprzezone z kolami zeba¬ tymi 10, a trzecie kólko stozkowe 36 za posrednictwem kólek zebatych 37 — z li¬ czydlem 38. Naped przekladni sumujacej 31 odbywa sie w ten sposób, ze trzecie kól¬ ko stozkowe 36 przenosi sume ruchów obu kólek zebatych 32, 35 na liczydlo 38. W okresie poboru nadmiernego liczydlo 38 zo¬ staje przez wzbudzony chwilowo przekaz¬ nik 26 przestawione o pewna okreslona wartosc, 'mianowicie o nastawiona wartosc normalna, oraz przez czesc elektryczna 2 licznika — o dana wartosc nadmierna.Przy koncu dkresu rejestracyjnego obwód pradu, wzbudzajacy przekazniki 26 i 28, zostaje przerwany w sposób opisany w zwiazku z fig. 1, wskutek czego kotwica zajmuje z powrotem polozenie spoczynko¬ we. PL