Przedmiotem wynalazku jest lut do lu¬ towania metali lekkich i ich .stopów.Znane polaczenia róznych skladników wykazuja duzo wad, które utrudniaja sto¬ sowanie znanych lutów w technice, zwlasz¬ cza do lutowania róznych stopów metali lekkich. Dotychczas uwazano, ze lut np. o punkcie toopnienia, wynoszacym mniej wie¬ cej 120°, w ogóle nie moze wnikac do war¬ stwy powierzchniowej metalu lekkiego, i ze nie mozna w ogóle osiagnac mechanicznie trwalego polaczenia za /pomoca lutowania.Przy lutowaniu metali lekkich trzeba przede wszystkim zwracac uwage na to, a- by miejsce, podlegajace lutowaniu, bylo mozliwie odporne na nadzeranie. Z tego po¬ wodu skladniki zasadnicze lutu w elektro- litycznym .szeregu napieciowym muszia sie znajdowac tuz obok glinu lufo magmezu.Ale i wewnetrzna odpornosc lutu na nad¬ zeranie musi byc mozliwie najwieksza.Znane dotychczas stopy metali lekkich posiadaja temperatury topnienia, wynosza¬ ce mniej wiecej 250°, 180° i 120°C.Luty o punkcie topnitenia powyzej 250°C mozna na ogól stosowac tylko do lutowania aluminium czystego.Lut wedlug wynalazku zawiera jako skladnik zasadniczy stoip kadmu i cynku, nastepnie fosfor oraz jeszcze jeden lub dwa skladniki, dzialajace jako srodki odtlenia- jace i ulatwiajace przenikanie lutu w glabprzedmiotu lutowanego. Ponadto lut wedlug wynalazku zawiera srodki, obnizajace tem¬ perature topnienia. Jako srodki, odtlenia¬ jace i przyspieszajace przenikanie, wcho¬ dza w rachube potasowce nip. lit, albo wap^ niowce np. bar lub beryl.Okazalo sie, ze za .pomoca takiego lutu mozna bez zarzutu lutowac równiez stopy bogate w magnez.Dzieki niskiej temperaturze odtleniaja- cego dzialania fosforu, 'mniej wiecej od 40 do 60°C, przy lutowaniu najpierw za¬ chodzi wstepny proces odtleniama, który u- latwia drugiemu srodkowi odtleniajacemu dalsze dzialanie odtleniajace i przenikanie do warstwy powierzchniowej metalu luto¬ wanego.Tego samego skutku nie mozna osiag¬ nac przez zwiekszenie ilosci fosforu, gdyz juz zawartosc fosforu powyzej kilku dzie¬ siatych procentu czyni stop trudno plyn¬ nym i kruchym, wskutek czego obniza sie zdolnosc przenikania lutu, a nawet moze ona zniknac calkowicie.W celu zapewnienia wewnetrznej i ze¬ wnetrznej odpornosci lutu na nadzeranie i osiagniecia korzystnej struktury cynku, zawartego w| stqpie, jest rzecza korzystna, jesli cynk, zawarty w stopie kadmu i cyn¬ ku, jest wstepnie stapiany z glinem i sre¬ brem, przy czym do 100 g cynku czystego lub elektrolitycznego dodaje sie do 5 g alu¬ minium i do 5 g srebra. Niewielki dodatek magnezu zwieksza jeszcze wewnetrzna od¬ pornosc na nadzeranie. Przy dodawaniu glinu nalezy zwracac uwage, aby zapobiec powstawaniu niestalych zwiazków Al2 Zns.Najkorzystniejsza zawartosc aluminium wynosi wiec celowo mniej wiecej 0,75^/0.Zwraca sie jednak uwage na to, ze dodatek srebra zapewnia znaczna stalosc takze przy wiekszych zawartosciach aluminium. Za¬ miast srebra i aluminiuim do cynku mozna tez dodawac niewielkie ilosci innych metali1, wzglednie razem ze srebrem i aluminium, w celu osiagniecia mozliwie najwyzszego sto¬ pnia odpornosci wewnetrznej i zewnetrznej lutu, jak równiez przedmiotu lutowanego na nadzeranie. Odpowiednimi okazaly sie dodatki np. krzemu, tytanu, "manganu, chromu, teluru, zelaza, boru, cyrkonu i an¬ tymonu. Stosowanie cynku, wstepnie sto¬ pionego z tymi dodatkami, (pojedynczo lub z kilkoma razem jest wskazane zwlaszcza wtedy, gdy chodzi o to, aby metal lutowany uczynic bardziej odpornym na nadzeranie w miejscu lutowania, np. przy lutowaniu sitopów ty^pu elektronowego. W sizcgególnos^ ci dodatki te sa zalecane przy lutowaniu znanych stopów magnezu i cynku, sklada¬ jacych sie tylko z magnezu i cynku i sto pionych w bliskosci punktu eutektycznego, np. 96% Mg i 4% Zn. Wspomniane dodat¬ ki moga byc w cynku obecne w postaci zwiazków chemicznych np. typu NiZn3 lub MgZn2. Opisane stopy zachowuja sie szcze¬ gólnie osobliwie, a mianowicie, nalozony lut staje sie latwo papkowaty, czego przyczyna jest najprawdopodobniej to, ze magnez i cynk stopu wnikaja do lutu, a wiec podno¬ sza jego punkt topnienia i utrudniaja pro¬ ces lutowania.Brakom tym moze zapobiec maly sto¬ sunkowo dodatek bizmutu, przy czym w lu¬ cie W celu obnizenia punktu topnienia mo¬ zna calkowicie lub czesciowo zastapic cyne bizmutem.Otrzymywanie lutu o punkcie topnienia ponizej 263°C ze stopu tylko cynku i ka¬ dmu, praktycznie biorac, jest rzecza niemo¬ zliwa, gdyz punkt eutektyczny mieszaniny kadm/cynk lezy w temperaturze 263°C.Mimo to powyzej opisane luty ze znacz¬ na zawartoscia cynku za pomoca stosunko¬ wo -malych ilosci cyny mozna zamieniac na luty o niskich punktach topnienia. Materia¬ ly stosowane jako srodki odtleniajace do¬ daje sie celowo do skladnika o niskim punk¬ cie 'topnienia, a wiec na ogól do cyny, w po-; staci osobnego stqpu wystepnego.Ponizej podano tytulem przykladu kil¬ ka lutów o róznych punktach topnienia. - 2 -Punkt topnienia 350°C Przyklad I 65 g Zn, wstepnie stopionego np. z 0,5 g Al, 0,5 g Ag, 0,2 g Mg 34 g CcZ 3 g A# 5 g Sn 0,1 g P 0,05 g Li 0,05 g Be Punkt topnienia 250°C Przyklad II 50 g Zn, wstepnie .stopionego jak w przykladzie I 50 g Cd 10 g Sn 0,1 g P 0,05 g Li lub Be.Przyklad III Punkt topnienia 180°C 35 g Zn, wstepnie stopionego jak w przykladzie I 65 g Cd 20 g Sn 0,1 g P 0,05 g Li Przyklad IV Punkt topnienia 120°C 16 g Zn, wstepnie stopionego jak w przykladzie I 84 g Cd 30 g Sn 0,1 g P 0,05 g Li Punkt topnienia 100°C Przyklad V 10 g Zn, wstepnie stopionego z Al i Ti 50 g kadmu 25 g Sn 15 g bizmutu 0,1 g P 0,05 g Pe. — 3 — PL