Przedmiotem niniejszego wynalazku jest tlokowa pompa paliwowa, zwlaszcza do wielocylindrowych silników spalino¬ wych z wtryskiwaniem paliwa, w której tlok zasysa podczas jednego suwu ssaw- czego ilosc paliwa, potrzebna na kilka wtryskiwan, i przy przesuwie w kierunku osiowym doprowadza ja podczas suwu tlo¬ czacego kilkoma polaczonymi z cylindrem pompowym kanalami tlocznymi, rozrzadza¬ nymi za pomoca krawedzi tloka, kolejno do poszczególnych miejsc wtryskiwania.Takie tlokowe pompy paliwowe sa zna¬ ne. Sa one wykonane w ten sposób, ze przy ukonczeniu doprowadzania paliwa do jed¬ nego przewodu tlocznego rozpoczyna sie natychmiast doprowadzanie paliwa do na¬ stepnego przewodu. W takich tlokowych pompach paliwowych brak jednakze mozli¬ wosci regulowania ilosci paliwa.Celem usuniecia tej wady laczy sie we¬ dlug wynalazku komore tloczna p'o»mpy, za¬ wierajaca paliwo, w czasie suwu tloczace¬ go w okresach czasu od ukonczenia jednego wtryskiwania do rozpoczecia nastepinego z regulowanym przelewem.Pompa wedlug wynalazku niniejszego wyróznia sie prosta budowa i moze byc la¬ two i dokladnie wyregulowana.Rysunek przedstawia kilka przykladów wykonania przedmiotu wynalazku w posta¬ ci pomp paliwowych do silników spalino¬ wych z wtryskiwaniem paliwa. Fig. 1 przedstawia pompe w przekroju podluz¬ nym, fig. 2 — w przekroju poprzecznym wzdluz linii II — // na fig. 1, fig. 3 — wprzekroju poprzecznym wzdluz linii 777 — III na fig. 1, fig. 4 — czesc tloka pompy i jej cylindra wedlug fig. 1 w wiekszej po- dzialce, fig. 5 — te ostatnie czesci rozwi¬ niete na plaszczyznie, fig. 6 — w dwuna¬ stu polozeniach A — L rozrzadzanie wlo¬ tów kanalów paliwowych w cylindrze pom¬ py za pomoca krawedzi jej tloka, fig. 7, 8 i 9 — odmiany szczególów pompy w roz¬ winieciu na plaszczyznie, fig. 10 — inny uklad kanalów, fig. 11 — wykres, fig. 12 — ksztalt tarczy kciukowej do uruchamia¬ nia tloka, fig. 13, 14 i 15 — przyklady wy¬ konania przyrzadów dlawiacych, zapobie¬ gajacych naglemu spadkowi cisnienia przy przerwie w doprowadzaniu paliwa do prze¬ wodu tlocznego, fig. 16 — 20 — odmiany wykonania pompy wedlug wynalazku w przekrojach przez cylinder wzglednie w wi¬ doku, przy*czym przekroje sa wykonane wzdluz linii XVI — XVI, XVII — XVII, XVIII — XVIII i XIX — XIX na fig. 17 wzglednie 18, fig. 21 — w dziesieciu polo¬ zeniach A — J rozrzadzania wlotów kana¬ lów paliwowych w cylindrze za pomoca krawedzi tloka w pompie wedlug fig. 16 lub 20, fig. 22 — czesc tloka w rozwinie¬ ciu na plaszczyznie, a fig. 23 — 31 — w widoku i czesciowo w rozwinieciu na pla¬ szczyznie rózne odmiany rozmieszczenia wzglednie wykonania kanalów paliwowych w cylindrze i krawedzi rozrzadzajacych na tloku.Przedstawiona na fig. 1 pompa sluzy do zasilania paliwem czterocylindrowego sil¬ nika spalinowego z wtryskiwaniem paliwa.Cyfra 1 oznacza kadlub pompy, 2 — jej cylinder, 3 — tlok, U — popychacz, umiesz¬ czony miedzy tlokiem 3 i osadzona na wal¬ ku 6 rozrzadzajaca tarcza kciukowa 5. Ka¬ dlub pompy jest u góry zamkniety nakry¬ wa 7, w której znajduje sie czesc kanalu odciazajacego 30, kanaly tloczne lOa do lOd (fig. 3), komora tloczna 23 i zlacza do kanalów tlocznych i doprowadzajacych.Fig. 1 przedstawia przebieg tlocznego ka¬ nalu lOa w nakrywie, jednakowy dla wszy¬ stkich kanalów tlocznych. Kanaly tloczne lOa, Wb, lOc i lOd sa przedstawione na fig. 3. Kolki 7a i 7b miedzy nakrywa 7 i cylin¬ drem 2 zabezpieczaja go przeciw obrotowi.Wyloty kanalów tlocznych lOaa, lObb, lOcc i lOdd znajduja sie na gladzi cylindra. Wy¬ loty te znajduja sie, jak przedstawiono na fig. 1, w róznych plaszczyznach osiowych i prostopadlych do osi, a mianowicie w od¬ stepach w kierunku osiowym, odpowiadaja¬ cych potrzebnej odleglosci dla przesuwu tloka miedzy dwoma wtryskiwaniami. Po¬ nizej wylotów kanalów tlocznych znajduja sie umieszczone jeden nad drugim, w jed¬ nej i tej samej plaszczyznie osiowej cylin¬ dra kanaly przelewowe 20a, 20b, 20c, 20d, polaczone ze wspólnym kanalem odplywo¬ wym 30. Tlok 3 posiada dwa wglebienia, mianowicie wglebienie zasilajace 19a i wglebienie regulujace 19b. Krawedzie 19c i 19d (fig. 4) wglebienia zasilajacego 19a wspóldzialaja z wylotami kanalów tlocz¬ nych lOaa do lOdd, zas krawedzie 19e i 19f wglebienia regulujacego 19b — z wy¬ lotami kajnalów przelewowych 20a do 20d.Tlok jest zaopatrzony w osiowe wydraze¬ nie podluzne 21a — 21b, laczace za pomo¬ ca jednego lub kilku promieniowych kana¬ lów 22a wzglednie 22b komore tloczna 23 z wglebieniami 19a i 19b. U góry znajduje sie przewód 8, doprowadzajacy paliwo, i zawór ssawczy 9 pompy. Zawór ssawczy znajduje sie pionowo nad komora 23. To ulatwia doplyw paliwa w okresie ssania, Liczba 13a oznacza, nalezacy do kanalu tlo¬ cznego 10a zawór tloczny, za którym prze¬ wód tloczny Ha doprowadza paliwo do od¬ powiedniego cylindra silnika. Cylinder 2 iest przymocowany za pomoca nakretki 2a dp nasady gwintowanej 7c nakrywy 7. Ce- leip wykonania suwu ssacego zostaje tlok 3 i popychacz U uruchomiony za pomoca spre¬ zyny 25. Sprezyna ta utrzymuje tlok i popy¬ chacz stale w zetknieciu z soba i z tarcza kciukowa 5. Sprezyna 25 jest zalozona — 2 —miedzy nakretka 2a i otaczajaca dolny ko¬ niec tloka 3 plytka pierscieniowa 11, docis¬ kana wskutek tego do wystepu 4b tulei 4a popychacza i. Koniec 3a ma nieco wieksza srednice niz wlasciwy tlok i znajduje sie pod plytka 11. Miedzy tym koncem i wlas¬ ciwym tlokiem znajduje sie zwezenie 3b, przesuniete przez srodkowy otwór w tej plytce 11. Powierzchnia czolowa konca 3a tloka, stykajaca sie z dnem tulei ia popy¬ chacza, posiada najlepiej ksztalt wypukly.W koncu 3a tloka jest umocowane ramie 3c, które przez otwór 4c w tulei ia wcho¬ dzi w rowek 32a (fig. 2) wycinka zebatego 32. Ten wycinek jest czescia skladowa na¬ rzadu do obracania tloka celem regulowa¬ nia ilosci paliwa zasilajacego. Ten wyci¬ nek jest umieszczony przesuwnie w wydra¬ zeniu la sciany kadluba 1, a jego zeby za¬ zebiaja sie z zebami drazka regulujacego 31. Przez- przesuw tego drazka 31 w kie¬ runku osiowym recznie lub lepiej za pomo¬ ca samoczynnego, na rysunku nie uwidocz¬ nionego, regulatora obraca sie wycinek 32 i sprzegniety z nim za pomoca ramienia 3c tlok 3. Ramie 3c przesuwa sie podczasi su¬ wów tloka w rowku 32a wycinka 32. Popy- chacz jest zabezpieczony przeciw obracaniu sie za pomoca srubki Ae, wchodzacej w szczeline Uf tulei Ua. Tlok posiada we wgle¬ bieniu regulujacym 19b wystep reguluja¬ cy 33 z krawedziami 33a, 33b i 33c (fig. 5), którego skosna krawedz 33c, zaleznie od nastawienia tloka za pomoca drazka 31, zamyka wczesniej lub pózniej kanaly prze¬ lewowe 20a do 20d podczas suwu tloczace¬ go. Tecztery kanaly przelewowe wykonuje sie najlepiej za pomoca przeciwleglych wiercen pomocniczych w scianie cylindra, które musza byc szczelnie zamkniete za po¬ moca korków 24 (fig. 1) lub w inny odpo¬ wiedni sposób.Przebiegi sasysania paliwa do komory 23 i dostarczania tegoz do kanalów tlocz¬ nych lOaa do lOdd, jak równiez rozrzadza¬ nie wylotów tych kanalów jest uwidocznio^ ne przy róznych polozeniach tloka A — L (fig. 6). Celem uproszczenia objasnienia jest przedstawiony uklad dla silnika dwu^ cylindrowego (fig. 6), a nie czterocylindro- wego (fig. 1). Pompa dla silnika, posiada¬ jacego wiecej niz dwa cylindry, ma taka sama konstrukcje, a tylko wieksza liczbe kanalów oraz wieksza dlugosc tloka, cylin¬ dra i komory tlocznej. Bez wplywu na dzia¬ lanie pompy jest, czy wglebienia 19a i 19b sa na tloku wykonane w kolejnosci wedlug fig. 1 lub w odwrotnej kolejnosci wedlug fig. 6. Oznaczenia liczbowe sa dla wszyst¬ kich czesci odpowiadajacych fig. 1 te sa¬ me, przy czym oznaczenia krawedzi roz¬ rzadzajacych tloka 3 sa celem unikniecia niejasnosci umieszczone wszystkie w wido¬ ku. Polozenie A tloka wedlug fig. 6 odpo¬ wiada dolnemu polozeniu martwemu tloka 3. Komora tloczna 23 jest napelniona pali¬ wem i polaczona kanalami 21b i 22b oraz wglebieniem regulujacym 19b z kanalem przelewowym 20a, sluzacym do odciazania kanalu tlocznego lOaa — lOa. Wglebienie zasilajace 19a znajduje sie nizej wylotu ka^ nalu tlocznego lOaa.W polozeniu B tlok 3 jest za pomoca tarczy kciukowej 5 tak podniesiony, iz kra¬ wedz 19c trafia na krawedz wylotu kanalu tlocznego lOaa, lecz komora 23 jest nadal polaczona z kanalem przelewowym 20a, wskutek czego paliwo przeplywa podczas suwu tloka z komory 23 do tego kanalu przelewowego. W polozeniu C rozpoczyna sie przeplyw paliwa przez kanal tloczny lOaa — lOa, poniewaz kanal lOaa jest po¬ laczony poprzez kanaly 22a — 2la — 2Ib z komora tloczna 23, wystep zas regulujacy 33 zamknal wlasnie calkowicie wylot kana¬ lu przelewowego 20a. Krótko przedtem by¬ ly oba kanaly lOaa i 20a polaczone z komo^ ra 23. Rysunek D uwidocznia polozenie tlo¬ ka przed ukonczeniem tloczenia paliwa przez kanal lOaa — lOa. Wglebienie 19a nie przesunelo sie jeszcze calkowicie za wy¬ lot kanalu lOaa, dolna zas krawedz 33b — 3 —wystepu 33 nie otworzyla jeszcze wylotu kanalu przelewowego 20a. Wylot kanalu przelewowego 20b jest od poczatku suwu tloczacego zamkniety przez tlok 3. W po¬ lozeniu E krawedz 19d trafia na krawedz wylotu kanalu tlocznego lOaa, a krótko przedtem byl kanal tloczny lOa — lOaa polaczony poprzez kanaly 19a — 22a — 2la — 22b — 19b z kanalem przelewowym 20a, wskutek czego moglo nastapic odciaze¬ nie, czyli ukonczenie tloczenia paliwa przez kanal tloczny lOaa — lOa. Przy dalszym przesuwie tloka 3 w polozenie F i G komo¬ ra 23 jest polaczona z kanalami 20a i 20b.Gdy tlok przechodzi przez polozenie H, kanaly lObb i 20b sa na krótki okres czasu polaczone z komora 23. Bezposrednio po tym przy polozeniu I tloka rozpoczyna sie doprowadzanie paliwa przez kanal tloczny lObb — lOb, poniewaz wglebienie 19a od¬ slonilo wylot kanalu lObb, zas krawedz 33a wystepu 33 przyslonila wylot kanaluj prze¬ lewowego 20b. W czasie miedzy polozenia¬ mi I i J odbywa sie tloczenie paliwa przez kanal lObb — lOb. W polozeniu K kanal tloczny lOb — lObb jest odciazony. Z kolei nastepuje opóznienie ruchu tloka i w polo¬ zeniu L jest osiagniete wewnetrzne poloze¬ nie martwe, od którego rozpoczyna sie suw ssacy.Z poszczególnych polozen wedlug fig. 6 wynika, ze kanaly w cylindrze i krawedzie rozrzadcze tloka sa tak rozmieszczone, ze paliwo moze przeplywac podczas okreslo¬ nych czesci suwu tloczacego tylko do tego kanalu tlocznego, który ma otrzymywac pa¬ liwo, a nastepnie, gdy zasilanie paliwem przez ten kanal tloczny ma byc przerwane, jest ono odprowadzane z komory tlocznej, jak równiez z kanalu tlocznego, do przewo¬ du przelewowego. Przy dalszym przesuwie tloka nastepuje polaczenie komory tlocznej z nastepnym kanalem tlocznym, który ma byc zasilany. Z kolei nastepuje znowu od¬ ciazenie przez otwarcie jednego lub kilku kanalów przelewowych. Ten przebieg po¬ wtarza sie przy tloczeniu paliwa przez kaz¬ dy nastepny kanal tloczny. Za pomoca jed- dnocylindrowej pompy wedlug fig. 1 moz¬ na wiec, jak to wynika z opisu, zasilac kil¬ ka miejsc zuzycia, np. cylindry wielocylin- drowego silnika spalinowego z wtryskiwa¬ niem paliwa, a mianowicie wszystkie cy¬ lindry w odpowiedniej kolejnosci zaplo¬ nów. Oczywiscie mozna równiez za pomo¬ ca pompy wedlug niniejszego wynalazku doprowadzic paliwo, olej smarowy lub in¬ ny czynnik jednoczesnie do kilku miejsc, czyli np. przy kazdym ruchu suwu tloczne¬ go tloka pompy do kilku miejsc wtryski¬ wania jednego i tego samego cylindra sil¬ nika. W tym przypadku trzeba tylko wy¬ konac otwory wlotowe odpowiedniej liczby kanalów tlocznych lOaa — lObb itd. w jed¬ nej i tej samej plaszczyznie prostopadlej do osi cylindra. Taki przyklad wykonania jest przedstawiony na fig. 10. Podczas jed¬ nego suwu ssacego tloka 3 do komory 23 musi doplynac przewodem ssawczym 8 i zaworem 9 dostatecznie duza ilosc paliwa, wystarczajaca do zasilenia wszystkich z cy¬ lindrem pompy polaczonych miejsc zuzycia odpowiednimi ilosciami czynnika, np. pali¬ wa.Przy obrocie tloka 3 za pomoca drazka 31 przestawia sie takze skosna krawedz 33c wystepu 33, dzieki czemu moze byc do¬ prowadzana potrzebna w danym przypadku ilosc czynnika, np. ilosc paliwa wtryskiwa¬ nego do kazdego cylindra silnika, odpowie¬ dnio do jego obciazenia. Uwidoczniona na rysunku (fig. 4 i 5) krawedz rozrzadzaja¬ ca 33c jest skierowana skosnie w kierunku do góry na prawo i laczy sie z poziomymi krawedziami rozrzadzajacymi 33a i 33b.Wskutek tego odbywa sie regulowanie wtryskiwania odpowiednio do danego polo¬ zenia tarczy kciukowej i polozenia 'tloka w cylindrze silnika spalinowego w ten spo¬ sób, ze poczatek wtryskiwania zmienia sie, koniec zas wtryskiwania nastepuje zawsze w tym samym polozeniu tarczy kciukowej — 4 —wzglednie w tym samym polozeniu tloka silnika. Uwidocznione na fig. 1, 4, 5 i 6 po¬ lozenie skosnej krawedzi wystepu 33 odpo¬ wiada najwiekszej mozliwej ilosci dopro¬ wadzanej. Nastawienie dla doprowadzania mniejszej ilosci przedstawia fig. 7, ponie¬ waz otwór kanalu 20a jest podczas suwu tloczacego zamykany pózniej niz w poloze¬ niu wedlug fig. 6. Z tego wynika, ze przez odmienne rozmieszczenie krawedzi rozrza¬ dzajacych mozna osiagnac rózne zasilanie.Fig. 8 przedstawia rozmieszczenie krawe¬ dzi rozrzadczych, przy których, w odróz¬ nieniu od fig. 6, zasilanie przez kanaly tlo¬ czne rozpoczyna sie zawsze w tym samym polozeniu tarczy kciukowej wzglednie w tym samym miejscu polozenia tloka silni¬ ka, a zmienia sie koniec zasilania. Dlugi bok 33b wystepu 33 zamyka bowiem naj¬ pierw kanal przelewowy 20a, zas skosnie w prawo w dól skierowana krawedz roz¬ rzadzajaca 33c lub krótka krawedz 33a o- twiera nastepnie ten kanal. Przedstawione na rysunku (fig. 8)'nastawienie krawedzi 33c odnosi sie do stosunkowo znacznej, jed¬ nakze nie najwiekszej ilosci doprowadza^ nej.Fig. 9 przedstawia polaczenie wykonan wedlug fig. 7 i 8. Narzad regulujacy skla¬ da sie z dwóch skosnych, symetrycznych do osi podluznej wystepu 33 krawedzi rozrzad¬ czych 33cc. Za pomoca tych krawedzi moz¬ na zmieniac tak poczatek, jak równiez ko¬ niec zasilania odpowiednio do polozenia garbu tarczy kciukowej wzglednie poloze¬ nia tloka silnika.Fig. 10 przedstawia przyklad wykona¬ nia pompy, w której kazde dwa kanaly tloczne lOaa i lObb znajduja sie na jedna¬ kowej wysokosci w cylindrze. W przedsta¬ wionym polozeniu tloka doprowadza sie pa¬ liwo jednoczesnie do dwóch kanalów lOaa.Oczywiscie nie ma zadnych przeszkód do wykonania w kierunku pionowym i pozio¬ mym dowolnej liczby kanalów tlocznych i przelewowych celem zasilania dowolnej li¬ czby miejsc odpowiednim czynnikiem z ko¬ mory 23.Zasilanie, zwlaszcza wtryskiwanie pali¬ wa do kilku cylindrów silnika za pomoca jednegoi tloka pompowego moze byc prze¬ prowadzone w ten sposób, ze tlok wykonu¬ je podczas suwu tlocznego ruch, którego wykres (np. w milimetrach) w zaleznosci od katów obrotu tarczy kciukowej przed¬ stawia fig. 11. Krzywa tloczenia sklada sie z odcinków / — IV, które znów skladaja sie z jednakowych odcinków przyspiesza¬ nia, opózniania i spoczynku tlokal 3. Po- dzialka przedstawionego na fig. 11 wykre¬ su jest w przyblizeniu 3 :1. Odcinki M — P oznaczaja cztery okresy tloczenia, w któ¬ rych nastepuje zasilanie, np. wtryskiwanie.Znajdujace sie miedzy nimi odcinki ozna¬ czaja przyspieszenie, opóznienie i spoczy¬ nek tloka pompy. Na) przestrzeni, oznaczo¬ nej linia kreskowana Q, odbywa sie suw ssacy tloka pompy. Po ukonczeniu suwu ssacego jest ukonczony calkowity obrót tarczy kciukowej. Fig. 12 przedstawia ksztalt tarczy kciukowej, potrzebnej do osiagniecia ruchów tloka, uwidocznionych na fig. 11. Strzalka 5c oznacza, kierunek obrotu tej tarczy. Czesci obwodu tarczy kciukowej M, N, O i P oznaczaja okresy wtryskiwania, zas Q stosunkowo dlugi o- kres zasysania. Krzywa wykresu wedlug fig. 11 moze miec oczywiscie równiez inny ksztalt, lecz przedstawiony okazal sie naj¬ odpowiedniejszy.Dla spokojnego i niezawodnego dziala¬ nia pomp wedlug wynalazku nalezy utrzy¬ mac pewne przeciwcisnienie w kanale od¬ ciazajacym. Fig. 13 — 15 przedstawiaja przyklady wykonan przyrzadów zapobiega¬ jacych zbyt szybkiemu spadkowi cisnienia przy odciazaniu przewodów tlocznych. We¬ dlug fig. 13 w kanale odciazajacym 30, który w tym przykladzie i w nastepnych przeprowadza przelewajace sie paliwo do przewodu ssawczego 8, znajduje si^ tarcza dlawiaca 30a, wedlug fig. 14 zas— nasta- — 5 -wna sruba dlawiaca 30b. W przykladzie wykonania wedlug fig. 15 w kanale odcia¬ zajacym 30 znajduje sie zawór w postaci kulki 30c, naciskanej sprezyna. Takie na¬ rzady dlawiace moga byc umieszczone w kilku "miejscach kanalów przelewowych.Gdy nadmiar paliwa jest doprowadzany z powrotem do przewodu ssawczego pompy, jak to uwidoczniono na fig. 13 i 14, wów¬ czas stosuje sie w uwidocznionych na tych figurach miejscach komore powietrzna z sruba odpowietrzajaca kO.W pompach wedlug fig. 16 — 20 znaj¬ duja sie kanaly przelewowe 20a — 20d na tej samej wysokosci w cylindrze, jak kana¬ ly tloczne lOaa — lOdd. Nie przedstawio¬ ne na rysunku czesci skladowe pompy, w szczególnosci naped za pomoca tarczy kciu¬ kowej, odpowiadaja odnosnym czesciom pompy wedlug fig. 1. Pompa wedlug fig. 16 i 20 ma te zalete, ze cylinder i tlok mo¬ ga byc znacznie krótsze. Tlok musi byc zao¬ patrzony tylko w jedno wglebienie 19b z krawedziami 19c i 19e (fig. 21) oraz w wystep rozrzadczy 33 z krawedziami 33a— 33e. W ten sposób uproszcza sie znacznie budowe pompy i zmniejsza koszty jej wy¬ konania. Kanaly przelewowe 20a — 20d lacza ,sie z wspólna komora 30e, utworzona w ten sposób, ze cylinder 3 pompy, w od¬ róznieniu od wykonania wedlug fig. 1, jest wsuniety do tulei 7d nakrywy 7 za pomoca jednego lub kilku wodzików pierscienio¬ wych 2a i unieruchomiony za pomoca wkre¬ tki 12. Odcinki lObb i lOcc kanalów tlocz¬ nych wywierca sie najlepiej jednoczesnie z kanalami przelewowymi 20b i 20c. Od¬ cinki lOaa i lOdd wykonuje sie przy pomo¬ cy wiercen pomocniczych ki i U2 (fig. 16, 17 i 19), które najlepiej wykonac mniej wiecej pod prostym katem do plaszczyzny kanalów lObb i lOcc. Pomocnicze wydraze¬ nia ii, U2 moga byc zamkniete kolkami lub innymi narzadami. W przykladzie wykona¬ nia wedlug fig. 16 — 19 pozostaja te ka¬ naly otwarte i ich wyloty znajduja sie w komorze 30e, poniewaz ich umieszczenie w jednej plaszczyznie, w przyblizeniu pro¬ stopadlej do plaszczyzny kanalów przele¬ wowych i innych wylotów kanalów tlocz¬ nych, uniemozliwia wspóldzialanie tych ka¬ nalów pomocniczych w regulowaniu ilosci paliwa. Nie moga one bowiem oddzialywac na poczatek wzglednie koniec odciazenia, jak to bedzie wynikalo z opisu fig. 22. Aby przewody tloczne lOa — lOd byly w nakry- wie 7 równomiernie rozdzielone, sa dla ka¬ nalów We i lOd wykonane w górnej scian¬ ce czolowej cylindra 2 kanaly pomocnicze lOe i lOf (fig. 16 i 18). Za pomoca tych kanalów pomocniczych przebieg kanalów tlocznych jest przestawiony o okolo 90°, dzieki czemu przewody tloczne Ha — lOd moga byc odprowadzone symetrycznie z na¬ krywy 7. Przebieg dzialania pompy w tym przykladzie wykonania jest w zasadzie taki sam, jak opisano wedlug fig. 6, jest on jednak blizej objasniony na fig. 21.Fig. 20 przedstawia odmiane wykona¬ nia pompy wedlug fig. 16. Takapompa mo¬ ze zasilac czterocylindrowy silnik spalino¬ wy z wtryskiwaniem paliwa. Z kanalów tlocznych lOa — lOd sa na fig. 20 uwi¬ docznione tylko kanaly 1 Ob i lOc. Wszyst¬ kie kanaly przelewowe i laczace kanaly tlo¬ czne sa w tym przykladzie wykonane przy pomocy wiercen pomocniczych, które sa za¬ mkniete szczelnie za pomoca korków 21* lub w inny sposób. Kanaly 20a — 20d lacza sie z wspólnym kanalem odciazajacym 30 w kadlubie cylindra 2. Cylinder 2 jest pola¬ czony, podobnie jak wedlug fig. 1, z na¬ krywa 7. Tlok 3 pompy jest sprzegniety z popychaczem k za pomoca dwóch nacisko¬ wych sprezyn 25a i 25b. Zastosowanie sil¬ nej sprezyny zwojowej 25a, umieszczonej wspólsrodkowo wzgledem sprezyny 25b, jest umozliwione dzieki temu, ze popychacz U i tuleja 32, sluzaca do obrotu tloka pom¬ powego, sa rozmieszczone jedno na drugim.Nad gladzia Ud do prowadzenia popycha- cza znajduje sie wystep la, na którym — 6 —przesuwa sie obrotowo uzebiona tuleja 32, nalezaca do narzadu 31, 32, obracajacego tlok 3 pompy. Umieszczenie i budowa tego narzadu obracajacego jest poza tym taka sama, jak uwidoczniono na fig. 2 dla ukla¬ du pompy wedlug fig. 1. Tuleja 32 jest zaopatrzona w zeby, zazebiajace sie z ze¬ batka 31. Tuleja ta jest z tlokiem pompy sprzegnieta za pomoca czopa 3c, polaczone¬ go na stale z jednej strony z tlokiem 3, a wchodzacego z drugiej strony w rowek 32a tulei 32, w którym moze on sie przesuwac w góre i w dól. Tuleja 32 jest unierucho¬ miona za pomoca zalozonego pierscienia 27.Miedzy pierscieniem 27 i tuleja 32 znajdu¬ je sie wkladka pierscieniowa 27a.Na fig. 21 jest, podobnie jak na fig. 6, schematycznie przedstawiony uklad polo¬ zen krawedzi rozrzadzajacych tloka 3 w wspóldzialaniu z wlotami kanalów we¬ wnatrz cylindra 2 pompy. W tym przypad¬ ku isa, takze dla uproszczenia, uwidocznio¬ ne tylko dwa kanaly tloczne lOaa i lObb.Wszystkie czesci zgodne z czesciami pompy wedlug poprzednich przykladów wykonania sa jednakowo oznaczone. Wobec tego mo¬ zna pominac szczególowy opis przebiegów, które odpowiadaja przykladowi wedlug fig. 6. W polozeniu A komora 23 jest polaczen na kanalem 21b, 22b i wglebieniem 19b z wylotem kanalu tlocznego lOaa, jak rów¬ niez z kanalem przelewowym 20a. Przy przesuwie tloka 3 do wewnatrz cylindra jest wiec czynnik, np. paliwo, odprowadza¬ ny kanalem 20a az do zamkniecia tegoz kanalu przez wystep rozrzadzajacy 33 w polozeniu B., Od tego miejsca az do poloze¬ nia C odbywa sie zasilanie poprzez kanal lOaa — lOa. W polozeniu D nastepuje od¬ ciazenie kanalu tlocznego lOa, gdyz pali¬ wo lub podobny czynnik moze odplywac z powrotem kanalem 20a. Nastepne rysunki figury 21 przedstawiaja otwieranie wlotu kanalu tlocznego lObb i zamykanie kanalu przelewowego 20b (polozenie E—G), do¬ prowadzanie paliwa przez kanal lObb (po¬ lozenie H), poczatek odciazenia kanalu tlocznego lOb (polozenie I) i wewnetrzny punkt martwy tloka pompowego (poloze¬ nie J), od którego rozpoczyna sie suw ssa¬ cy. Takze w tym przykladzie wykonania kanaly i krawedzie rozrzadzajace sa tak rozmieszczone, ze po kazdym zasilaniu na¬ stepuje odprowadzanie czynnika do prze¬ wodu odciazajacego 30.Fig. 22 przedstawia rozwiniecie na plaszczyznie, podobne jak na fig. 5. Wystep regulujacy 33 sluzy dla miarkowania mniejszej ilosci doprowadzanej niz maksy¬ malna. W przedstawionym polozeniu wy¬ lot kanalu przelewowego 20a jest wlasnie jeszcze nakryty wystepem 33, zarówno jak i pomocniczy otwór Ul, odslaniajacy sie tylko jednoczesnie z przewodem przelewo¬ wym 20a. Poprzednio byl ten otwór pomo¬ cniczy Ul przysloniety wczesniej przez krawedz 33a niz kanal 20a przez krawedz 33c. Pomocniczy otwór Ul oraz pomocni¬ czy otwór U2 nie maja wiec zadnego wply¬ wu na regulowanie ilosci doprowadzanej.Fig. 23 — 31, podobnie jak fig. 6 i 21, przedstawiaja schematycznie inne przykla¬ dy wykonania kanalów paliwowych i kra¬ wedzi rozrzadczych. Fig. 23 — 26 dotycza pomp wedlug fig. 1, zas fig. 27 — 31 odno¬ sza sie do pomp wedlug fig. 16 lub 20. .Wedlug fig. 23 tlok 3 posiada dwa wglebienia, mianowicie zasilajace 19a i re¬ gulujace 19b, cylinder 2 zas posiada trzy kanaly przelewowe 20a, 20b i 20c oraz dwa wloty kanalów tlocznych lOaa i lObb. W polozeniu C, odpowiadajacym tak samo o- znaczonemu polozeniu na fig. 6, wlot kana¬ lu przelewowego 20a jest zamkniety za po¬ moca wystepu 33, wlot zas kanalu tloczne¬ go lOaa jest polaczony z wglebieniem zasi¬ lajacym 19a. Paliwo jest doprowadzane z komory 23 podobnie, jak opisajno w zwiaz¬ ku z fig. 6, przez wlot kanalu lOaa do nie uwidocznionego na rysunku kanalu tlocz¬ nego lOa. W polozeniu D znajduje sie gór¬ na krawedz 19e wglebienia regulujacego — 7 —19b na jednakowej wysokosci z dolna kra¬ wedzia nastepnego kanalu przelewowego 20b, wskutek czego przy dalszym przesu¬ wie tloka do wewnatrz cylindra okres za¬ silania przez kanal lOaa jest ukonczony, po¬ niewaz komora 23 zostaje polaczona z ka¬ nalem przelewowym 20b. Jak z tego wyni¬ ka, polaczenia z komora 23 nie powoduje w tym przykladzie wykonania dolna kra¬ wedz 33b i przestrzen miedzy ta krawe¬ dzia i krawedzia 19f, która w przykladzie wedlug fig. 6 odciaza kanal tloczny lOaa poprzez pierwszy kanal przelewowy 20a i powoduje wskutek tego przerwe w zasila¬ niu, lecz jest zastosowany dodatkowy ka¬ nal przelewowy 20b. Ten kanal odprowadza wiec najpierw nadmiar paliwa lub podob¬ nego czynnika z komory 23. Uwidoczniony tutaj uklad kanalów jest bardzo korzystny, poniewaz przy prostym i tanim wykonaniu zapewnia duza dokladnosc w rozrzadzaniu wlotów kanalów, a tym samym w regulo¬ waniu ilosci doprowadzanych.Na fig. 24 jest przedstawiony, rózniacy sie od poprzedniego, uklad wlotów kanalów tlocznych lOaa HObb wzgledem wylotów ka¬ nalów przelewowych. Wystep regulujacy 33 na tloku 3 jest wykonany wedlug fig. 8.Odstep miedzy kanalem przelewowym 20a a przynaleznym kanalem tlocznym lOaa jest w przykladzie wykonania wedlug fig. 24 wiekszy niz w poprzednim przykladzie (fig. 23). Gdy wlot kanalu przelewowego, np. kanalu 20a, jest zamkniety, paliwo przeplywa z komory 23 do odnosnego ka¬ nalu tlocznego, a wiec np. kanalu lOa, przez wlot kanalu lOaa dopiero wtedy, gdy tlok pompowy wykona dalszy nieznaczny przesuw w kierunku do wewnatrz cylin¬ dra. W ten sposób cisnienie paliwa, nagro¬ madzonego w komorze 23, zostaje podnie¬ sione, wskutek czego przy otwarciu wlotu kamalu tlocznego przez górna krawedz 19c wglebienia 19a przeplywa ono z wieksza energia do kanalu tlocznego, niz w innych przykladach wykonania.Fig. 25 przedstawia w dwóch wykona¬ niach mozliwosc zmiany dodatkowego pod¬ niesienia cisnienia w komorze 23 zaleznie od ilosci przetlaczanego paliwa za pomoca skosnej krawedzi rozrzadzajacej tloka pompowego. Wedlug fig. 25A podniesienie cisnienia nastepuje przed odslonieciem wlo¬ tu lObb kanalu tlocznego. Krawedzie roz¬ rzadzajace wglebienia regulujacego 19b i górna krawedz rozrzadzajaca 33b wystepu 33 sa skierowane skosnie od lewej strony w góre ku prawej. Z tego wynika, ze do¬ datkowe "podniesienie cisnienia paliwa lub podobnego czynnika nastepuje, gdy wystep regulujacy 33 jest nastawiony dla miarko¬ wania mniejszych ilosci doprowadzanych, np. mniejszych ilosci paliwa przy jalowym biegu silnika spalinowego. Gdy ten narzad jest nastawiony na wieksze obciazenie, np. przy pelnym obciazeniu silnika, to podnie¬ sienie cisnienia rozpoczyna sie w innym okresie czasu suwu tloczego. Odpowiednio do tego podniesienie cisnienia przy mniej¬ szej ilosci doprowadzanej jest wieksze niz przy wiekszej ilosci doprowadzanej. Wedlug fig. 25B krawedzie rozrzadzajace wglebie¬ nia zasilajacego 19a sa wykonane skosnie od lewej strony ku prawej w dól. W tym przypadku najwieksze podniesienie cisnie¬ nia nastepuje przy nastawieniu'wystepu re¬ gulujacego 33 na maksymalna ilosc zasila¬ nia, czyli przy pelnym obciazeniu silnika.Jasne jest, ze nie ma zadnego znaczenia, które krawedzie rozrzadzajace, czy to wglebienia zasilajacego, czy tez wglebienia regulujacego, sa nachylone, przy czym na¬ chylenie tych krawedzi rozrzadzajacych, a tym samym wielkosc wstepnego podniesie¬ nia cisnienia moze byc stosownie do po¬ trzeby dobierana zaleznie od ilosci dopro¬ wadzanej.Narzad regulujacy 33, wykonany w opi¬ sanych przykladach w postaci wystepu w wglebieniu 19b, moze byc równiez wyko¬ nany jako wglebienie 19g z ukosna krawe¬ dzia rozrzadzajaca 33d. Taki przyklad wy- — 8 —konania jest przedstawiony na fig. 26. Ta budowa jest zgodna z przykladem wykona¬ nia wedlug fig. 23 o tyle, ze do dwóch ka¬ nalów tlocznych lOaa i lObb przynaleza równiez trzy kanaly przelewowe 20a i 20c.Przebiegi doprowadzania paliwa i odciaza¬ nia sa wiec w tym przypadku takie same, jak poprzednio, co mozna latwo wywnios¬ kowac z rysunku. Wykonanie skosnej kra¬ wedzi 33d jako górnej krawedzi rozrzadza¬ jacej wglebienia 19g powoduje, ze koniec zasilania jest zmienny wzgledem danego polozenia tarczy kciukowej wzglednie polo¬ zenia tloka roboczego w cylindrze silnika skutkiem dzialania krawedzi 33d, odslania¬ jacej wylot otworu 20b, natomiast pocza¬ tek zasilania jest staly wskutek dzialania poziomej krawedzi 19h, przyslaniajacej wy¬ lot kanalu 20a.Na fig. 27, odnoszacej sie podobnie jak nastepne do pomp z tlokiem, posiadajacym tylko jedno wglebienie 19, jest przedsta¬ wione polozenie tloka pompowego 3, w którym rozpoczyna sie zasilanie poprzez wlot lOaa kanalu tlocznego. To polozenie odpowiada polozeniu B na fig. 21. Przy przejsciu przez polozenie C zasilanie sie konczy, skoro krawedz rozrzadcza 19e tra¬ fi na krawedz wylotu kanalu przelewowe¬ go 20b. W tym przykladzie wykonania, jak równiez w wykonaniach wedlug fig. 28 i 29, sa przystosowane do dwóch kanalów tlocznych lOaa i lObb trzy kanaly przele¬ wowe 20a, 20b i 20c zgodnie z fig. 23.Fig. 28 przedstawia, podobnie jak fig. 26, tlok pompowy, zaopatrzony w wglebie¬ nie 19g z jedna skosna krawedzia 33d. W polozeniu B krawedz 33d wglebienia 19g zamyka wlot kanalu przelewowego 20a.Wskutek tego przy dalszym przesuwie tlo¬ ka do wewnatrz cylindra paliwo lub podob¬ ny czynnik jest doprowadzany kanalem tloczmym 1Oaa. Po przejsciu polozenia Cna- stepuje odciazenie, gdy górna krawedz 19h wglebienia 19g znajdzie sie ponizej dolnej krawedzi wylotu kanalu przelewowego 20b.Wykonanie wedlug fig. 29 odpowiada jeszcze bardziej budowie wedlug fig. 26, poniewaz skosna krawedz rozrzadzajaca 33c znajduje sie w górnej czesci wglebienia 19g. Gdy wiec w urzadzeniu wedlug^fig. 23 i 29 poczatek suwu zasilania jest staly, ko¬ niec zas tego suwu zmienny, osiaga sie w przykladzie wykonania wedlug fig. 28 zmienny poczatek i staly koniec okresu za¬ silania ze wzgledu na dane polozenie tar¬ czy kciukowej wzglednie polozenie tloka roboczego w cylindrze silnika. W polozeniu B wedlug fig. 29 rctepoczyna sie zasilanie przez wlot lOaa, poniewaz krawedz 19h za¬ mknela kanal przelewowy 20a. Polozenie C odpowiada poczatkowi odciazenia, ponie* waz krawedz 33d otwiera kanal przelewo¬ wy 20b.Fig. 3Q i 31 odnosza sie do pomp, posia¬ dajacych tylko jedno wglebienie 19, w któ¬ rych jednak powstaje wzrost cisnienia w przestrzeni pompowej, podobnie jak we^ dlug fig. 24 i 25. Fig. 31 przedstawia przy¬ klad wykonania pompy z wstepnytn pod¬ niesieniem cisnienia, zmiennym w stosunku do ilosci doprowadzanej. Fig. 30B i 3 IB przedstawiaja pobocznice tloka, rozwinieta na plaszczyznie, podobnie jak fig. 5 i 22.Zasilanie poprzez kanal tloczny nastepuje w tych przykladach wykonania po zamknie¬ ciu kanalu przelewowego za pomoca wyste¬ pu regulujacego 33, a mianowicie gdy kra¬ wedz rozrzadzajaca 19% dla wlotów kana¬ lów tlocznych, znajdujaca sie nieco nizej od krawedzi 33e, znajduje sie na wysokosci wlotu jednego kanalu tlocznego i wskutek tego przy dalszym przesuwie tloka do we¬ wnatrz cylindra laczy odnosny kanal tlo¬ czny poprzez wglebienie 19 i kanal 2Ib 2 komora 23 pompy. Gdy np. krawedzie 19k i 33e sa wykonane ukosnie (fig. 31), to, jak niewatpliwie wynika, wstepny wzrost cisnienia moze byc rózny, zaleznie od nar stawienia narzadu regulujacego 33 wzgle¬ dem kanalów przelewowych.Zastosowanie oddzielnych kanalów prze- - 9 —lewowyeh, odprowadzajacych paliwo z ko¬ mory tlocznej przed wlasciwym zasilaniem, a czesciowo sluzacych do odciazania i za¬ konczenia zasilania, okazalo sie bardzo ko¬ rzystne. Jest zrozumiale, ze liczne przed¬ stawione mozliwe rozwiazania konstruk¬ cyjne moga byc laczone w dowolny sposób celem osiagniecia dzialania pompy, odpo¬ wiadajacego wynalazkowi. Przyklady wy¬ konania wedlug niniejszego wynalazku, które mozna by przytoczyc, sa jednak tak liczne, iz niemozliwe jest opisanie wszyst¬ kich mozliwych przypadków.Srednice kanalów paliwowych w cylin¬ drze pompowym i w tloku moga byc jedna¬ kowe lub rózne. W pewnych przypadkach okazalo sie korzystna rzecza wykonac wlo¬ ty kanalów przelewowych nieco wieksze, niz wloty kanalów tlocznych.Pompa paliwowa wedlug wynalazku wy¬ maga tylko bardzo malych sil do przesta¬ wiania wzglednie obracania tloka. Z tego powodu nadaje sie ona szczególnie do regu¬ lowania ilosci wtryskiwanej za pomoca pneumatycznych przyrzadów, np. do czesto stosowanego regulowania ilosci wtryskiwa¬ nej w zaleznosci od cisnienia w przewodzie, doprowadzajacym powietrze do silnika.Wskutek doprowadzania paliwa w kierun¬ ku pionowym do komory tlocznej pompy jest znacznie ulatwione odpowietrzanie. Po¬ niewaz ruchy tloka moga latwo wytwarzac poduszki powietrzne lub próznie w prze¬ strzeniach pompy, przeto jest wskazane la¬ czyc przewód 30 nie bezposrednio z zbior¬ nikiem paliwa lub przewodem ssawczym pompy, lecz z filtrem. W ten sposób osiaga sie lepszy obieg okrezny paliwa. PL