Wynalazek niniejszy dotyczy mieszanin klejacych, nadajacych sie do uzycia jako apoiwo przy wyrobie 'tektury z papieru fa¬ listego, przy czym wlasciwosci klejace tych mieszanin ujawniaja sie dopiero — po za¬ stosowaniu ciepla w miejscu sklejenia — podczas procesu laczenia papieru.Celem wynalazku niniejszego jest wy¬ twarzanie mieszaniny klejacej, zawieraja¬ cej uprzednio zzelatynowany nosnik skro¬ biowy oraz skrobie niezzelatynowana, które po odpowiednim ogrzaniu sa zdolne do wy¬ tworzenia dobrego spoiwa.W praktyce nie raz pozadana jest mie¬ szanina klejaca w stanie suchym oraz w postaci mozliwie gotowej, aby jedynie przez dodanie wody i chemikaliów do mieszaniny suchej mozna bylo otrzymac mase gotowa do uzycia bezposredniego na maszynie do wytwarzania tektury falistej. Nosnik skro¬ bi moze byc uprzednio zzelatynowany, to znaczy, ze czesc skrobi —sluzaca jako nos¬ nik — moze byc uprzednio zzelatynowana wedlug jakiegokolwiek sposobu, np. jedne¬ go z opisanych ponizej.Uprzednio zzelatynowane skrobie sa produktami dobrze znanymi w przemysle.Przygotowuje sie je ze skrobi zwyklej lub zmienionej przez obróbke srodkami chemicznymi lub przez gotowanie z woda, po czym otrzymany material zzelatynowany suszy sie i rozciera w celu nadania mu po¬ staci ziarnistej lub postaci proszku. Takie iprodukty wykazuja zdolnosc pecznienia lub wytwarzania zawiesiny w wodzie zimnej i daja hydrosole lub zele podobne do tych, jakie sie otrzymuje przez gotowanie z woda skrobi zwyklej lub produktów jej hydroli-zy, lecz wykazuja te wyzszosc, ze nie trze¬ ba ich gotowac przed uzyciem.Nosnik tego typu w postaci suchej mo¬ zna zmieszac z sucha obojetna skrobia nie- zzelatynowana. Przy odpowiednim stosun¬ ku ilosci skrobi uprzednio zzelatynowanej do ilosci skrobi niezzelatynowanej kleiwo wykazuje zadane cechy znamienne. W ten sposób mieszanina jest calkowicie odporna na psucie sie i sposób jej uzycia nie wyma¬ ga specjalnych wiadomosci lub fachowosci ze strony konsumenta. Skrobie niezzelaty- nowana zelatynuje sie w obecnosci wilgoci przez ogrzanie w maszynie do klejenia pa¬ pieru, zelatynowanie in situ tworzy wlas¬ ciwe kleiwo laczace faldy tektury z papie¬ ru falistego. Przygotowana w taki sposób mieszanine nalezy w celu klejenia tektury papierowej stosowac jedynie z dodatkiem potrzebnej ilosci wody oraz zadanych che¬ mikaliów wspomnianych ponizej, aby na¬ dac pewne cechy swoiste mieszaninie oraz polepszyc jej dzialanie w maszynie do kle¬ jenia papieru.Dawniej przy wytwarzaniu tektury fa¬ listej zasadniczo jako srodek klejacy lub wiazacy do laczenia okladzin papierowych z rdzeniem z papieru falistego stosowano krzemian sodowy. Jedna z wad krzemia¬ nu sodowego jest jego znaczna zasadowosc, przyleganie do goracych powierzchni me¬ talowych maszyny oraz latwa scieralnosc po wyschnieciu.Usilowano stosowac kleiwa skrobiowe, zawierajace skrobie calkowicie zzelatyno- wana, to znaczy, ze kleiwo takie w chwili wprowadzenia na faldy papieru bylo calko¬ wicie zzelatynowane, a jego dzialanie wia¬ zace zalezalo od dostatecznego odparowania lub pochloniecia wody, zawartej w miesza¬ ninie klejacej. Usilowania te nie daly wy¬ ników zadowalajacych. Jedna z glównych wad kleiwa tego rodzaju jest koniecznosc dlugotrwalego suszenia go, co znacznie zmniejsza szybkosc produkcji, a zwieksza jej koszty.Kleiwo z krzemianu sodowego nie po¬ siada tej wady, poniewaz juz przy stosun¬ kowo drobnej stracie wilgoci wykazuje wlasciwosc zwiekszania lepkosci, lecz ma inne wady, wspomniane powyzej.Kleiwo skrobiowe, opisane w patencie amerykanskim nr 620 756, moze byc wy¬ twarzane takze wprost z mieszaniny skro¬ bi zupefoie niezzelatynowanej i wody. KleL- wo to w tej postaci wprowadza sie na tek¬ ture papierowa, a jego dzialanie wiazace zostaje spowodowane przez zelatynowanie skrobi niezzelatynowanej na goraco in situ w maszynie do laczenia papieru. Tego ro¬ dzaju kleiwo oraz sposób wytwarzania go okazaly pie równiez zupelnie niezadowala¬ jace wobec trudnosci równomiernego roz¬ prowadzania mieszaniny na wypuklosciach fald, poza tym urzadzenie faldujace po¬ chlania znaczna czesc wody z mieszaniny pozostawiajac w skrobi w chwili sklejania ilosc wilgoci niedostateczna do calkowitego zzelatynowania skrobi.Kleiwo wedlug wynalazku niniejszego wytwarza dobre polaczenia niezaleznie od szybkosci utraty wody pod dzialaniem cie¬ pla lub szybkosci, z jaka woda jest pochla¬ niana przez papier. Raczej dobroc ta zale¬ zy od czasu, potrzebnego na ogrzanie pa¬ pieru i kleiwa do temperatury zelatynowa¬ nia zawieszonej skrobi niezzelatynowanej.Skrobia ipodczas zelatynowania sie wchla¬ nia wode, dzieki czemu lepkosc mieszaniny klejacej wzrasta w takim stopniu, iz naste¬ puje polaczenie bezposrednie. Wskutek te¬ go tez stosujac od 3 do 10 czesci wody na 1 czesc wagowa suchego materialu w kleiwie wedlug wynalazku otrzymuje sie jeszcze dostateczny wzrost lepkosci na goraco. Naj¬ lepiej jest stosowac 2 do 5 czesci wody na 1 czesc 'materialu suchego.Przyklad I. W celu wytworzenia klei¬ wa sucha skrobie uprzednio zzelatynówana albo Majster skrobiowy, wytwarzany przez walcowanie na goraco, miesza sie z pewna iloscia skrobi niezzelatynowanej i te mie- — 2 —szanine miesza dalej z woda zimna. W tym przypadku skrobia uprzednio zzelatynowa^ na i woda tworza roztwór koloidalny lub srodowisko rozproszenia dla skrobi niezze- latynowanej. Odpowiednie stosunki i po- stepowanie podano ponizej: 15°/e zzelaty- nowanej skrobi tapiokowej miesza sie z 85% skrobi zbozowej lub tapiokowej. 226 kg tej mieszaniny rozrabia sie 675 Kg zim- nej wody i miesza bez przerwy dopóty, az zzelatymowana skrobia tapiokowa ze skro¬ bia niezzelatynowana, utrzymywana w za¬ wiesinie, wytworzy jednorodna rzadka ma¬ se. Kleiwo jest wtedy gotowe do uzytku.Postepowanie takie jest wskazane w przypadku, gdy pozadane jest kleiwo nie- zasadowe. Kleiwo tego rodzaju jest odpo¬ wiednie do pracy maszyn z szybkoscia po- nizej 48 metrów na minute tam, gdzie za¬ lezy bardziej na obojetnosci kleiwa, niz na szybkosci produkcji. W przypadku gdy sla¬ ba zasadowosc nie jest szkodliwa, mozna dodac niewielka ilosc boraksu, a wobec zwiekszenia sie lepkosci kleiwa nalezy je rozcienczyc wieksza iloscia wody.Zzelatynowanej skrobi tapiokowej, uzy¬ tej w przykladzie I, nie poddawano uprzed¬ nio czesciowemu zdekstrynowaniu, utle¬ nianiu lub dzialaniu enzymów w celu obni¬ zenia jej lepkosci i skrobia ta przy szybko¬ sci maszyny az do 48 metrów na minute bedzie wystarczajaco rzadka. Przy szybko¬ sciach przewyzszajacych 48 m na minute pozadane jest zwykle stosowanie kleiwa, w którym nosnik jest nie tylko zzelatynow»ny, lecz ponadto zostal czesciowo zdekstrysio- wany, utleniony lub poddany dzialaniu en¬ zymów w celu zmniejszenia lepkosci. Taka obróbka wstepna materialu nosnikowego zasadniczo zmniejsza jego lepkosc pozwa¬ lajac na lepsze smarowanie walków ma¬ szyny, a przy duzych szybkosciach — na równiejsze przenoszenie kleju na papier.Szczególnie wazne jest poddanie takiej ob- róbee wstepnej skrobi, jezeli w sklad kleir wa wchodzi boraks, gdyz w ten sposób uni¬ ka sie w stopniu zadowalajacym niepoza¬ danej lepkosci, wywolywanej przez zasto- sowanie boraksu w polaczeniu ze skrobia zzelatynowana lub niezzelatynowana, któ¬ rej nie poddano tej obróbce wstepnej. Na¬ lezy zaznaczyc, ze taka obróbka wstepna nosnika skrobiowego nie jest wazna przy szybkosciach maszyny nizszych od 48 m na minute.Przyklad II. 20% czesciowo zdekstry- nowanej, uprzednio zzelatynowanej skro¬ bi zbozowej miesza sie z 80°/» niezze- latynowanej skrobi zbozowej. 100 kg tej mieszaniny rozrabia sie 500 kg zimnej wody, zawierajacej w roztworze 3,25 kg wodorotlenku sodowego, i miesza dopóty, az uprzednio zzelatynojwany material nos¬ nikowy wytworzy roztwór koloidalny z za¬ wieszona w nim skrobia niezzelatynowana.Nastepnie do tej mieszaniny dodaje sie 5 kg boraksu, 1 kg aldehydu mrówkowego i 1 kg oleju sulfonowanego i miesza dalej, az do rozpuszczenia boraksu. Kleiwo jest wte¬ dy gotowe do uzytku. W kleiwie tego ro¬ dzaju skrobia nosnika zzelatynowanego jest utpraednk) zdekstrynowana w celu roz¬ rzedzenia. Tego rodzaju kleiwo jest odpo¬ wiednie do klejenia na maszynach pracuja¬ cych z duza szybkoscia (ponad 48 m na mi¬ nute) i wytwarzajacych tekture w przy¬ padkach, w których stosowanie kleiwa sla¬ bo zasadowego nie jest szkodliwe.Rozumie sie, ze przygotowujac kleiwo wedlug przykladu niniejszego mozna sto. sowac rózne zmiany w stosunkach skladni¬ ków oraz w sposobie mieszania nie prze¬ kraczajac zakresu wynalazku.Przyklad III. 30*/e uprzednio zzrfaty- nowanej gumy brytyjskiej miesza sie z 61% maki zytniej, 25% maki tapiokowej i l°/o olejta sulfonowanego. 100 kg tej mieszaniny rozrabia sie z 850 kg wody, zawierajacej w roztworze 1,6 kg wodorotlenku sodowego, i miesza do u/tworzenia hydrosolu z zawiesina skrobi niezzelatynowanej. Nastepnie dodaje sie 4 -. 3 —kg boraksu i 1 kg fenolu i miesza sie, az do rozpuszczenia boraksu... Ten przyklad obejmuje kleiwo, w któ¬ rym uprzednio zzelatynowana guma bry¬ tyjska jest stosowana wspólnie z glutenem zawartym w mace zytniej, jako srodowisko nosnikowe skrobi niezzelatynowanej. Tego rodzaju polaczenie jest lepsze pod wzgle¬ dem leipkosci i cech roboczych od mie¬ szaniny klejacej, jaka by mozna wytworzyc przy uzyciu samego glutenu maki zytniej jako srodowiska nosnikowego. Uprzednio zzelatynowany kiajster skrobiowy, zastoso¬ wany w tym przykladzie, jest mniej lepki, niz skrobia uprzednio zzelatynowana i cze¬ sciowo zdekstrynowana, stosowana jako no¬ snik w przykladzie II, poniewaz dziala ra¬ czej jako nosnik dodatkowy obok glutenu zytniego, a nie jako nosnik samodzielny.Stosowanie maki tapiokowej w tym szczególnym przykladzie mialo na celu ob¬ nizenie zawartosci glutenu zytniego w tym kleiwie tak, aby lepkosc glutenu zytniego nie przewazala. Takie postepowanie zalezy od ilosci wody stosowanej w tym kleiwie o- raz od zawartosci glutenu w poszczegól¬ nych gatunkach uzytej maki zytniej. W tym przykladzie maki tapiokowej uzyto, ja¬ ko rozcienczalnika, poniewaz temperatura zelatynowania skrobi tapiokowej jest zbli¬ zona do temperatury zelatynowania skrobi zytniej.Jak wynika z trzech przykladów po¬ wyzszych, mieszanina skrobi uprzednio zzelatynowanej oraz skrobi niezzelatynowa¬ nej stanowi sucha mieszanine dwóch glów¬ nych skladników mieszaniny klejacej, któ¬ ra mozna sprzedawac konsumentom w po¬ staci suchej. Przy uzyciu tej mieszaniny do fabrykacji tektury falistej nalezy dodac je¬ dynie potrzebna ilosc wody oraz jednego lub wiekszej liczby chemikaliów takich, jak fenol, aldehyd mrówkowy, boraks, wodo¬ rotlenek sodowy oraz olej sulfonowany, bezposrednio przed zastosowaniem miesza¬ niny w maszynie do laczenia papieru.W przykladach powyzszych aldehyd o- raz fenol zastosowano przede wszystkim jako srodki przeciwfermentacyjne.Boraks sluzy do zwiekszania lepkosci powodowanej skladnikiem skrobi niezzela¬ tynowanej w chwili jej zzelatynowania o- raz lacznie z wodorotlenkiem sodowym slu¬ zy równiez do zwiekszania szybkosci zela¬ tynowania.Wodorotlenek sodowy sluzy do obniza¬ nia temperatury zelatynowania skrobi nie¬ zzelatynowanej w mieszaninie, dzieki cze¬ mu zzelatynowanie mozna osiagnac szyb¬ ciej oraz w nizszych (temperaturach przy zastosowaniu ciepla podczas procesu lacze¬ nia papieru.Dodanie oleju sulfonowanego ma na ce¬ lu nadanie gladkosci mieszaninie skrobio¬ wej, a tym samym ulatwienie rozsmarowy- wania jej na walcach.Nosnikowa czesc kleiwa wedlug wyna¬ lazku niniejszego jest bardzo wazna. Nos¬ nik, stosowany w_ mieszaninie wedlug wy¬ nalazku, sluzy jako srodowisko koloidal¬ ne, w którym obojetne niezzelatynowane ziarnka skrobi sa rozproszone równomier¬ nie i mialko, co zapewnia równomierne wprowadzanie materialu^ niezzelatynowane- go na wypuklosci rdzenia falistego przy wytwarzaniu tektury z papieru falistego.Nosnik stosowany zgodnie z wynalazkiem niniejszym powinien utrzymywac niezze- latynowana czesc skrobi kleiwa w zawie¬ sinie i zapobiegac w ten sposób niepozada¬ nemu rozdzieleniu sie lub osadzeniu niezze- latynowanych ziarnek skrobi, a takze po¬ winien dobrze i równo rozsmarowywac sie np. na gladkich walcach maszyny falujacej i dzialac jako srodowisko, przenoszace klei¬ wo na papier, przeznaczony do polaczenia.Powinien on równiez wykazywac lepkosc dostateczna, ulatwiajaca pozostawanie klei¬ wa na powierzchni papieru po jego rozpro¬ wadzeniu, oraz powinien skutecznie zwil¬ zac powierzchnie papieru, przeznaczone do zlaczenia. — 4 —Nosnik ten nie powinien powodowac pienienia sie kleiwa w komorach klejo¬ wych maszyny, natomiast powinien on na- dawac kleiwu dostateczna lepkosc, umozli¬ wiajaca jego dzialanie wlasciwe, jak opi¬ sano powyzej, przy uzyciu stosunkowo du¬ zych ilosci wody.Do celów wynalazku niniejszego nosni¬ kiem najlepszym, wykazujacym wlasciwos¬ ci powyzsze, jest malo lepki koloidalny roz¬ twór taki, jaki mozna otrzymac przez zmie¬ szanie skrobi uprzednio zzelatynowanej al¬ bo zzelatynowanych przemienionych skrobi lub gum skrobiowych z zimna woda.Stwierdzono, ze materialy te mozna stosowac z powodzeniem jako nosniki do¬ datkowe lacznie z takimi materialami, jak gluten ryzowy.Stosunek ilosciowy materialu nosniko¬ wego oraz ipodstawowej skrobi niezzelaty-' nowanej w kleiwie wedlug wynalazku moz¬ na zmieniac w szerokich granicach, otrzy¬ mujac wyniki jeszcze zupelnie dobre. Na przyklad dobre kleiwo tego rodzaju mozna wytworzyc z zaledwie 15% skrobi niezzela- tynowanej oraz 86% materialu nosnikowe¬ go liczac w stosunku do substancji suchych, jezeli ilosc wody, uzyta w tej mieszaninie, ograniczy sie do mniej niz 2,5 czesci na 1 czesc uzytych wszystkich materialów su¬ chych. PL