Przedmiotem wynalazku niniejszego jest sposób wytwarzania zywic fenoloal¬ dehydowych, nadajacych sie do formowa¬ nia. Pod nazwa fenoli nalezy rozumiec jednowartosciowe i wielowartosciowe fe¬ nole, jak równiez ich homologi, a jako al¬ dehyd — aldehyd mrówkowy, jego poli¬ mery i substancje wytwarzajace aldehyd mrówkowy, aldehyd octowy i furfurol.Nowolaki, a wiec fenoloaldehydowe produkty kondensacji, czyli zywice, nie twardniejace w podwyzszonej temperatu¬ rze i pod cisnieniem, wzglednie w podwyz¬ szonej temperatury lub pod cisnieniem, otrzymuje sie, jak wiadomo, przeprowa¬ dzajac kondensacje wspomnianych sklad¬ ników w ciagu odpowiednio dlugiego okre¬ su czasu. Kondensacje te przeprowadza sie w srodowisku zasadowym lub slabo kwasnym. Mozna równiez stosowac ilosci fenolu wieksze niz ilosci odpowiadajace stosunkowi czasteczkowemu. W kazdym przypadku czas trwania kondensacji za¬ lezy od stosunku ilosciowego skladników, to znaczy, iz np. zmniejszenie ilosci kwasu wymaga zwiekszenia czasu trwania okresu kondensacji.Sposób wedlug wynalazku niniejszego umozliwia wytwarzanie z fenolu i aldehy¬ dów zywic, twardniejacych w podwyzszo¬ nej temperaturze i nadajacych sie do for¬ mowania; polega on na ogrzewaniu roz¬ tworu, skladajacego sie z pewnej ilosci fenolu oraz tak malej (w stosunku do ob¬ liczonej) ilosci aldehydu, iz otrzymuje sie zywice nie twardniejaca w podwyzszonejtemperaturze i pod cisnieniem, wzglednie tylko w podwyzszonej temperaturze, a wiec nowolaki. Jest to pierwsza faza re¬ akcji. W drugiej fazie reakcji wprowadza sie do roztworu tego po ochlodzeniu sro¬ dek wypelniajacy i nowe (pozostale we¬ dlug obliczenia) ilosci aldehydu, w celu otrzymania zwiazku twardniejacego w podwyzszonej temperaturze.Pod wyrazem „roztwór" nalezy rozu¬ miec nie tylko roztwory rzeczywiste, lecz równiez mieszaniny otrzymywane przy re¬ akcji fenolu i aldehydu, w których tylko pewna czesc fenolu przereagowala z alde¬ hydem, podczas gdy reszta fenolu nie zmienila swej postaci.Szczególnie korzystne wyniki osiaga sie w srodowisku scisle zasadowym i z za¬ stosowaniem malej ilosci aldehydu mrów¬ kowego przy wytwarzaniu roztworu wyj¬ sciowego, a mianowicie najwyzej 50% ilo¬ sci aldehydu w stosunku do ilosci fenolu.W ogóle konieczne jest stosowanie pod¬ wyzszonej temperatury przy wytwarzaniu roztworu. Jest rzecza wazna, aby przed dodaniem srodka wypelniajacego i pozo¬ stalej ilosci aldehydu reakcja pomiedzy fenolem i aldehydem nie doprowadzila do wytworzenia zywicy twardniejacej. Przy przeprowadzaniu sposobu wedlug wyna¬ lazku nadaja sie wszelkiego rodzaju kata¬ lizatory zasadowe lub slabo kwasne, jak np. tlenki wapniowców (magnezu, wapnia, baru, cynku, manganu itd.), ich nadtlen¬ ki i wodorotlenki, nastepnie kwas szcza¬ wiowy, chlorek amonowy i chlorek anili¬ ny.Wedlug odmiany sposobu niniejszego calkowita ilosc aldehydu dodaje sie w drugim okresie przebiegu reakcji. Wytwa¬ rza sie wiec najpierw roztwór fenolu i od¬ powiedniej ilosci srodka zasadowego albo kwasu lub soli kwasnej, stosujac w razie koniecznosci podwyzszona temperature, a po ochlodzeniu roztworu dodaje sie srod¬ ka wypelniajacego i calkowita ilosc alde¬ hydu. Sposób ten wymaga jednak dluzsze¬ go okresu czasu do wytwarzania roztwo¬ ru wyjsciowego.Drugi okres procesu wytwarzania, a Aviec mieszanie srodka wypelniajacego, al¬ dehydu i roztworu fenolowego, który za¬ wiera fenole, zasady i aldehydy, wzglednie fenole, kwasy i aldehydy, lub tez fenole i zasady, wzglednie fenole i kwasy, odby¬ wa sie najkorzystniej w mieszarce, ogrze¬ wanej w razie potrzeby. Na poczatku mie¬ szania lub podczas mieszania mozna do masy reakcyjnej dodawac barwników, srodków utwardzajacych, przyspieszaja- cych reakcje lub opózniajacych ja, srod¬ ków uplastyczniajacych lub podobnych.Jako materialy wypelniajace nadaja sie powszechnie znane materialy wlókni¬ ste lub mineralne.Po zmieszaniu powstaly produkt w ra¬ zie potrzeby miele sie w celu sproszkowa¬ nia.Nizej podane przyklady sluza do wy¬ jasnienia wynalazku.Przyklad I. Mieszanine, skladajaca sie z 25 czesci wagowych fenolu, 2 czesci wa¬ gowych wodorotlenku wapniowego i 2 cze¬ sci wagowych paraformaldehydu, ogrzewa sie do temperatury wrzenia. Po ochlodze¬ niu dodaje sie do powstalego roztworu 2 czesci wagowe paraformaldehydu stosujac mechaniczne mieszanie reczne lub w mie¬ szarce, a nastepnie w ugniatarce wprowa¬ dza sie 30 czesci wagowych maczki drzew¬ nej oraz 1 czesc wagowa oleju stearyno¬ wego w temperaturze okolo 80°C i mie- sza, az do otrzymania masy brylkowatej lub sproszkowanej.Zamiast fenolu mozna stosowac krezol, a ilosc paraformaldehydu moze byc zwiek¬ szona az do 30%. Paraformaldehyd moz¬ na zastapic calkowicie lub czesciowo wod¬ nym roztworem aldehydu mrówkowego lub czesciowo szesciometylenoczteroamina.Przyklad II. Mieszanine, skladajaca sie z 16 czesci wagowych krezolu, 1 czesci — 2 —wagowej paraformaldehydu oraz 1,5 cze¬ sci wagowych wodorotlenku wapniowego, ogrzewa sie do temperatury wrzenia. Do powstalego roztworu dodaje sie natych¬ miast lub po ochlodzeniu w mieszarce 20 czesci wagowych maczki drzewnej, 3 cze¬ sci wagowe paraformaldehydu, 2,4 czesci wagowych szesciometylenoczteroaminy i 0,8 czesci wagowej oleju stearynowego lub sproszkowanej stearyny oraz male ilosci pozadanego barwnika. Nastepnie stosuje sie mieszanie w temperaturze 50 — 80°C, az do otrzymania suchego produktu nada¬ jacego sie do formowania.Przyklad III. Mieszanine, skladajaca sie z 6 czesci wagowych krezolu, 1 czesci wagowej 40°/wego formaldehydu, 0,6 czesci wagowej paraformaldehydu i 0,5 czesci wagowej wodorotlenku wapniowego, ogrzewa sie tak dlugo, az skladniki roz¬ puszcza sie zupelnie. Czas trwania tej re¬ akcji zalezy od rozpuszczalnosci skladni¬ ków. Pozostaly roztwór najkorzystniej po ochlodzeniu miesza sie z 40 czesciami wa¬ gowymi korundu, szmerglu lub karborun- du i pozostala (wedlug obliczenia) iloscia, a wiec z 0,6 czesci wagowej, formaldehy¬ du. Mieszanie przeprowadza sie w ugnia- tarce nie stosujac ogrzewania, az do otrzy¬ mania ciagliwej masy, która nadaje sie do formowania i która utwardza sie w znany sposób.Przyklad IV. Mieszanine, skladajaca sie z 16 czesci wagowych fenolu, 1 czesci wagowej paraformaldehydu i 0,2 czesci wagowej kwasu szczawiowego, ogrzewa sie do temperatury wrzenia. Powstaly roz¬ twór przerabia sie nastepnie w sposób opisany w przykladzie II.Przyklad V. Mieszanine, skladajaca sie z 16 czesci wagowych krezolu, 1 czesci wagowej paraformaldehydu i 0,3 czesci wagowej chlorku amonowego, ogrzewa sie do temperatury wrzenia, po czym roztwór poddaje sie przeróbce w sposób opisany w przykladzie II. PL