Do chlodzenia wody i oleju, ogrzewa¬ jacych sie podczas pracy silnika, stosowa¬ na dotychczas chlodnice [pierscieniowe, które umieszczano, np. w samolotach, na czolowej powierzchni oslony silnika za smiglem, tak iz otaczaly pierscieniowo os obrotu smigla. Poniewaz takie chlodnice znajduja sie w obrebie zarysów powierzch¬ ni czolowych czesci samolotu, wiec straco¬ na czesc mocy napedowej silnika jest sto¬ sunkowo mniejsza niz w przypadku za¬ stosowania innych chlodnic, nie znajdu¬ jacych isie w obrebie zarysu czolowego samolotu. Mimo tego powoduja takie chlo¬ dnice jeszcze stosunkowo duzy opór, skla¬ dajacy sie z oporów, które musi przezwy¬ ciezyc powietrze, przeplywajace przed chlodnica, w niej samej i za nia, oraz z oporów na jakie natrafia powietrze, oply¬ wajace chlodnice na jej brzegach i innych powierzchniach wystajacych.Celem wynalazku jest dalsze zmniej¬ szenie tych oporów, powodujacych potrze¬ be zwiekszania mocy napedowej silnika samolotowego.Wedlug niniejszego wynalazku piers¬ cieniowa chlodnica do chlodzenia wody i oleju, stosowana do pojazdów zwlaszcza powietrznych, przez która wskutek jej ru¬ chu wzgledem otaczajacego ja powietrzaprzeplywa strumien powietrza odbieraja¬ cy cieplo, wyróznia sie tym, ze jest umie¬ szczona w obrebie zarysów powierzchni czolowej i na przednim koncu zwykle na pojazdach powietrznych stosowanej oslo¬ ny np. silnika, wykonana pierscieniowo I umieszczona plaszczyzna wlotowa w za¬ sadzie wapólsrodkowo do osi obrotu smi¬ gla z calkowicie otwartym doplywem po¬ wietrza, przy czym posiada laczacy sie z ^plaszczyzna wylotowa kanal pierscienio¬ wy, którego przekrój poprzeczny zweza sie stopniowo w kierunku wylotu na po¬ dobienstwo dyszy.Takie polaczenie zapewnia osiagnie¬ cie spokojnego, ^porzadkowanego prze¬ plywu powietrza z mala szybkoscia przez przestrzenie powietrzne chlodnicy i przy nieznacznym oporze doplywu do chlodni¬ cy oraz odplywu z niej, poniewaz wylot dy¬ szy jest dostosowany do oslony silnika tak, iz odplywajace powietrze chlodzace moze bez trudnosci przeplywac wzdluz tej oslony silnika. Umieszczenie plaszczyzny wlotowej chlodnicy tak, iz doplyw powie¬ trza nie napotyka na przeszkody, zapew¬ nia skupiajace dzialanie tej plaszczyzny, dzieki czemu zmniejszana jest szybkosc przeplywu powietrza bez powstawania wirów. Takie wykonanie rózni sie zasad¬ niczo od znanych chlodnic, w których przed plaszczyzna wlotowa znajduje sie dyfuzor, rozszerzajacy sie w kierunku chlodnicy, a w których oddzielanie sie stru¬ mienia powietrza od sciany dyfuzora jest prawie nieuniknione, wskutek czego po¬ wietrze wyplywa z chlodnicy w postaci wirów. W takiej chlodnicy nie mozna wiec bylo osiagnac spokojnego i uporzadkowa¬ nego przeplywu powietrza przez kanaly powietrzne.Chlodnica jest wykonana pierscienio¬ wo i zalozona wspólosiowo do osi obrotu smigla ze wzgledu na ruch skretny stru¬ mienia, wytwarzanego przez smiglo, któ¬ ry przy wykonaniu chlodnicy w innej for¬ mie tworzylby wiry w naroznikach, co wplywaloby szkodliwie na przeplyw przez chlodnice.Pierscieniowy kanal odjplywowy, la¬ czacy sie z chlodnica w plaszczyznie jej wylotu, posiada przekrój pqprzeczny, zwe¬ zajacy sie w kierunku konca wylotowego celem spowodowania w kanale wyloto¬ wym przyspieszenia strumienia, a miano¬ wicie w takiej mierze, by poprzednio wskutek skupiania w plaszczyznie wloto¬ wej wstrzymywane powietrze osiagnelo szybkosc, odpowiadajaca szybkosci prze¬ plywu powietrza zewnatrz chlodnicy. Dy¬ sza wylotowa utrzymuje wiec do pewnego stopnia w równowadze cisnienie podwyz¬ szone w kanalach powietrznych chlodni¬ cy, spowodowane przez zmniejszenie szyb¬ kosci przeplywu.Odplyw powietrza, oplywajacego z ze¬ wnatrz chlodnice bez powstawania wirów, osiaga sie wedlug wynalazku dzieki temu, ze zewnetrzna oslone chlodnicy stanowi wydrazony pierscien, tak iz jej zewnetrz¬ na sciana stanowi nieprzerwane przedlu¬ zenie oslony silnika, zimniejiszajace sie wzdluz srednicy ku przodowi. Przy tym powietrzu, oplywajacemu z zewnatrz chlo¬ dnice, zostaje przez oslone nadany taki kierunek, iz to powietrze przeplywa wzdluz oslony silnika bez powstawania wirów.Powstawaniu wirów w przewodach powietrznych chlodnicy zapobiega sie we¬ dlug wynalazku dzieki temu, ze wewnetrz¬ na oslona chlodnicy stanowi wraz z prze¬ dnim zwezeniem oslony silnika pierscie¬ niowa dysze, zwezajaca sie stopniowo od chlodnicy do wylotu powietrznego. Dysza ta powoduje zmniejszenie szybkosci prze¬ plywu powietrza w przewodach powietrz¬ nych chlodnicy, wobec czego odpowiednio do mniejszej szybkosci przeplywu powie¬ trza osiaga sie zmniejszenie pporu, prze¬ ciwstawianego przez wewnetrzne czesci chlodnicy. Zmniejszona szybkosc prze* - 2 —plywu w przewodach powietrznych chlo¬ dnicy wplywa takze na zapotrzebowanie mocy, potrzebnej do dzwigania chlodni¬ cy. Natomiast zmniejszenie szybkosci przeplywu w przewodach powietrznych chlodnicy zmniejsza tylko nieznacznie wy¬ dajnosc chlodzenia na jednostke po- wierzchni chlodzonej. Wobec tego osiaga sie za pomoca dyszy znaczne zaoszczedze¬ nie potrzebnej mocy przy nieznacznym zmniejszeniu wydajnosci chlodzenia na jednostke (powierzchni.W celu zapobiezenia powstawaniu wi¬ rów w plaszczyznie wlotowej chlodnicy zewnetrzna powierzchnia oslony jest we¬ dlug wynalazku przedluzona przed pla¬ szczyzna wlotowa i przechodzi w pierscie¬ niowe zaokraglenie, laczace sie z zewnetrz¬ na przednia krawedzia chlodnicy. Piers¬ cieniowe zaokraglenie zapewnia z jednej strony bezwirowy doplyw powietrza do przewodów powietrznych chlodnicy, a z drugiej strony bezwirowe odprowadzanie powietrza, doplywajacego do chlodnicy na jej zewnetrzna oslone.W celu regulowania wydajnosci chlo¬ dnicy przekrój poprzeczny wylotu kanalu pierscieniowego, odprowadzajacego po¬ wietrze chlodzace, jest zmienny, np. przez wyikonanie przesuwnego zewnetrznego plaszcza chlodnicy lub zastosowanie na tylnym koncu oslony dodatkowego suwaka 'pierscieniowego, przesuwnego w kierunku osi smigla. Tylny brzeg zewnetrznej oslo¬ ny moze byc podzielony na pewna liczbe przechylnych klap. W ten sposób mozna zmieniac szybkosc i ilosc powietrza, prze¬ plywajacego przez chlodnice, wskutek cze¬ go zmienia sie jednoczesnie jej spraw¬ nosc. Przez osiowy przesuw oslony chlo¬ dnicy lub zastosowanego na koncu tejze pierscienia osiaga sie, ze sily, potrzebne do przestawiania, sa stosunkowo male i unika sie dodatkowego oporu powietrza wskutek zmiennosci przekroju poprzecz¬ nego wylotu.Do przymocowania chlodnicy znajdu¬ je sie na przednim koncu oslony silnika pierscien, przymocowany na stale do sa¬ molotu, którego ksztalt jest dostosowany do wewnetrznej powierzchni chlodnicy, stanowiac jej wspornik. W kierunku plaszczyzn, skierowanych promieniowo do osi obrotu smigla, chlodnica jest podzie¬ lona na kilka wycinków pierscieniowych, 'polaczonych za pomoca laczników, zalozo¬ nych na zewnatrz chlodnicy i jednoczes¬ nie dociskanych do pierscienia na przed¬ nim koncu oslony silnika. Poszczególne wycinki moga sluzyc do chlodzenia róz¬ nych cieczy lub tej samej cieczy. Podzial ten umozliwia ponadto zakladanie chlod¬ nicy bez uprzedniego zdejmowania smi¬ ala. Oprócz tego podzial chlodnicy umo¬ zliwia wymiane jej czesci, gdyz przy u- szkodzeniu jednego z wycinków chlodnicy wystarczy wymienic tylko odnosny wy¬ cinek. Wreszcie przez podzial chlodnicy na wycinki osiaga sie przy pomocy lacz¬ ników stosunkowo latwy montaz.W wewnetrznej przestrzeni chlodnicy moze byc umieszczona druga chlodnica, wykonana takze w postaci wycinków pier¬ scieniowych. Ta druga chlodnica, znaj¬ dujaca sie w miejscach stosunkowo mniej¬ szego doplywu powietrza, nadaje sie do chlodzenia takich cieczy, które wymagaja mniejszej intensywnosci chlodzenia, np. oleju. Osiaga sie wiec dalsza mozliwosc chlodzenia, przy czym posiadana prze¬ strzen zostaje stosunkowo dobrze wyzys¬ kana bez wywolywania dodatkowych opo¬ rów.Wewnetrzna chlodnica jest takze po¬ dzielona ,na kilka wycinków w plaszczy¬ znach, skierowanych promieniowo do osi smigla, których powierzchnie .koncowe, przy których znajduja sie komory zbior¬ cze, stanowiace komory wlotowe wzglednie wylotowe, sa przestawione wzgledem po¬ wierzchni koncowych wycinków zewnetrz¬ nej chlodnicy. Takie wykonanie ulatwia — 3 —'{H?z#de wszystkim zakladanie i naprawe Wewnetrznej chlodnicy. Przez przestawie¬ nie wzgledem siebie miejisc podzialu we¬ wnetrznej chlodnicy wzgledem miejsc po¬ dzialu zewnetrznej chlodnicy osiaga sie latwiej dostepne przeprowadzenie przewo¬ dów ; poniewaz przewody doplywowe wzglednie odplywowe poszczególnych wy¬ cinków wewnetrznej i zewnetrznej chlod¬ nicy znajduja sie stosunkowo blisko miejsc podzialu.W celu zapobiezenia wywolywaniu wi¬ rów przez plytki, stanowiace wraz z rura¬ mi chlodniczymi przewody powietrzne chlodnicy, przebieg tych przewodów po¬ wietrznych moze byc dostosowany, przy¬ najmniej na stronie wlotowej chlodnicy, do kierunku przeplywu strumienia powie¬ trza, doplywajacego od smigla i posiada¬ jacego poprzecznie do osi smigla skiero¬ wana skladowa szybkosci, w taki sposób, iz doplyw tego strumienia powietrza do chlodnicy odbywa sie o ile moznosci bez przeszkód. To dostosowanie moze byc o- siagniete, np. przez wygiecie plytek na stronie wylotowej tak, iz one, podobnie jak lqpatki kierownicze, zmieniaja skret stru¬ mienia powietrza, doplywajacego od smi¬ gla do chlodnicy, nadajac mu prosty kie¬ runek przeplywu.Na rysunku przedstawiono dwa przy¬ klady wykonania przedmiotu wynalazku.Fig. 1 przedstawia schematycznie silnik z chlodnica zewnetrzna i wewnetrzna w przekroju podluznym, fig. 2 — widok z przodu na silnik wedlug fig. 1 bez smigla, fig. 3 — w wiekszej podzialce chlodnice wewnetrzna i zewnetrzna, do polowy w przekroju podluznym, a do polowy w wi¬ doku z boku, przy czym uwidocznione sa takze czesci silnika i jego oslony, sasiadu¬ jace z chlodnicami, fig. 4 — odmiane chlo¬ dnicy pierscieniowej bez chlodnicy we¬ wnetrznej, w widoku z przodu, wreszcie fig. 5 — przekrój podluzny przez chlodni¬ ce wzdluz linii V — 7na fig. 4.Miedzy silnikiem 1 i smiglem 2. (fig.I — 3) znajduje sie chlodnica zewnetrzna 3 i chlodnica wewnetrzna 4. Chlodnica 3 sluzy do chlodzenia wody, chlodzacej sil¬ nik 1, chlodnica zas wewnetrzna U — do chlodzenia oleju smarowego silnika 1.Chlodnice 3 i U posiadaja ksztalt pierscie¬ niowy, przy czym strumien powietrza, wy¬ wolywany za pomoca smigla 2, przeply¬ wa przez te chlodnice.Chlodnica 3 znajduje sie w kanale pierscieniowym, utworzonym z zewnatrz przez otaczajacy ja plasizcz 5, a we¬ wnatrz przez oslone 6 silnika wzgle¬ dnie polaczony z nia pierscien 7.Plaszcz 5 chlodnicy 3 jesit wykonany w postaci pierscienia w ten sposób, ze jego zewnetrzna scianka 8 o linii oplywo¬ wej stanowi przedluzenie oslony 6 silni¬ ka. Wewnetrzna scianka 9 plaszcza 5 sta¬ nowi z przednim zwezeniem 10 oslony 6 silnika pierscieniowa dysze 11, zwezajaca sie od chlodnicy do wylotu powietrznego.Scianki pierscieniowej dyszy wylotowej II posiadaja taki ksztalt, iz powietrze, wyplywajace z chlodnicy 3, moze bez przeszkód qplywac oslone 6.Zewnetrzna scianka 8 plaszcza chlod¬ nicy jest przedluzona za plaszczyzne wlo¬ towa chlodnicy i przechodzi w zaokragle¬ nie 12, laczace sie z zewnetrzna przednia krawedzia chlodnicy. Do wewnetrznej przedniej krawedzi chlodnicy przylega pierscieniowe zagiecie 13.Wskutek qporu, przeciwstawianego przez chlodnice i dysze 11, zwezajaca sie w kierunku konca wylotowego, przez chlo¬ dnice 3 przeplywa tylko czesc powietrza doplywajacego. Pozostala czesc powietrza oplywa chlodnice 3 na jej zewnetrznej stronie. Zaokraglenie 12 zapobiega po¬ wstawaniu wirów na stronie wlotowej po¬ wietrza, a zewnetrzna scianka 8 plaszcza 5 o linii qplywowej, stanowiaca przedluze¬ nie oslony 6 silnika, powoduje, ze powie¬ trze, oplywajace z zewnatrz chlodnice,przeplywa bez przeszkód wzdluz plaszcza 6.Do regulowania .sprawnosci chlodnicy 3 znajduje sie na tylnym koncu oslony 5 suwak pierscieniowy U. Przez przesuwa¬ nie suwaka 14 w kierunku osi obrotu smi¬ gla 2 mozna zmieniac przekrój wylotowy dyszy 11. W ten sposób zmienia sie ilosc i szybkosc powietrza, przeplywajacego przez chlodnice 3, a tym samym jej .spra¬ wnosc. Przestawianie suwaka pierscienio¬ wego 1U odbywa sie np. za pomoca ukla¬ du drazkowego (nie przedstawionego na rysunku).Chlodnica 3 jest przymocowana do pierscienia 7, osadzonego na wspornikach 15 (fig. 3), przymocowanych na stale do kadluba (samolotu. W celu zamocowania chlodnicy 3 na pierscieniu 7 jest ona po¬ dzielona na dwa wycinki 16, 17 (fig. 2).Wycinki umieszczone sa na pierscieniu 7 i sciagane za pomoca sciagaczy 19 tasma¬ mi 18, znajdujacymi sie na obwodzie chlo¬ dnicy 3. W ten sposób wycinki 16, 17 zo¬ staja docisniete do pierscienia 7 i na nim umocowane. Miedzy pierscieniem 7 i wy¬ cinkami 16, 17 znajduje sie wkladka gu¬ mowa 20, zapobiegajaca tarciu i tlumia¬ ca wstrzasy silnika, przenoszace sie na ipierscien 7.Przeplyw cieczy chlodzacej w chlodni¬ cy 3 odbywa sie w sposób nastepujacy.Przewodami 21 (fig. 3) doplywa ciepla woda chlodzaca z silnika do komór zbior¬ czych 22 (fig. 2), znajdujacych sie na gór¬ nych koncach wycinków 16, 17. Z tych ko¬ mór zbiorczych przeplywa woda przez o- kragle rurki chlodzace do komór zbior¬ czych 2U na dolnych koncach wycinków 16, 17. Z komór zbiorczych 2k przeplywa woda przewodami 25 do pomp 26 (fig. 1), doprowadzajacych ja do plaszcza chlodza¬ cego silnika 1, z którego przeplywa z po¬ wrotem do przewodów 21.Wewnetrzna chlodnica U, znajdujaca sie w wolnej srodkowej czesci chlodnicy 3, jest umieszczona w miejscu mniejszego doplywu powietrza. Powietrze, doplywa¬ jace do chlodnicy U, jest doprowadzane do jej przewodów powietrznych bez wywoly¬ wania wirów za pomoca pierscieniowego zagiecia 13 i zaokraglenia 27. Po prze¬ plywie przez chlodnice k powietrze plynie obok silnika 1 i wyplywa szczelinami 28 z oslony 6 silnika. W celu osiagniecia takze w tym miejscu odplywu powietrza bez wirów, szczeliny 28 sa otoczone wy¬ gietymi sciankami 29 oslony 6, (Skiero¬ wuj acymi powietrze w odpowiednim kie¬ runku.Wewnetrzna chlodnica U jest podzie¬ lona na wycinki 30, 31 (fig. 2). Szczeliny miedzy tymi wycinkami sa przestawione wzgledem szczelin miedzy wycinkami 16, 17 chlodnicy 3. Na koncach kazdy z wy¬ cinków 30, 31 posiada komore wlotowa 32 wzglednie wylotowa 33. Kazda z komór wlotowych i wylotowych wycinkóiw 30, 31 jest z osobna polaczona za pomoca okrag¬ lych rurek chlodzacych 3k. Rurki chlo¬ dzace wycinka 30 sa w najwyzszych miej¬ scach, a rurki chlodzace wycinka 31 w najnizszych miejscach polaczone z komo¬ rami 35, z których kazda posiada srubke do spuszczania oleju wzglednie do odpo¬ wietrzania.Promieniowe plytki 4&, stanowiace wraz z rurkami 23 wzglednie 3U chlodnic 3 wzglednie U przewody powietrzne, sa wygiete w postaci lopatek kierujacych po stronie wlotowej powietrza chlodnicy 3 wzglednie U, tak iz w miejscu doplywu po¬ wietrza sa w przyblizeniu styczne do kie¬ runku srubowego strumienia powietrza, wskutek czego osiaga sie równomierny do¬ plyw powietrza do chlodnic 3 wzgled¬ nie Jf.W przykladzie wykonania pierscienio¬ wej chlodnicy wedlug fig. 4 i 5 bez chlod¬ nicy wewnetrznej, chlodnica zewnetrzna 3' podzielona jest na wycinki 36 i 37, z których mniejszy wycinek 36 sluzy do — 5 —chlodzenia oleju, wiekszy zas wycinek 37 do chlodzenia wody, chlodzacej silnik. Aby w tym (przykladzie wykonania osiagnac po¬ zadana sprawnosc chlodzenia, chlodnica pierscieniowa 3' jest wykonana odpowie¬ dnio iszerzej. Poza tym przyklad wykona¬ nia chlodnicy wedlug fig. 4 i 5, a szcze¬ gólnie pod wzgledem przeplywu powietrza, odpowiada przykladowi wykonania chlod¬ nicy wedlug fig. 1 — 3. PL