Wynalazek niniejszy dotyczy obrabiar¬ ki do odtwarzania i rytowania z pantogra¬ fem, podtrzymujacym czujnik i narzedzie, oraz z wahaczem, sprzezonym z czujni¬ kiem i obsada narzedzia oraz przesuwa¬ nym na wszystkie strony w ostoi obra¬ biarki.W znanych obrabiarkach tego rodzaju pantograf jest osadzony nieruchomo w kierunku prostopadlym do swej plaszczy¬ zny, a wrzeciona narzedzia i trzpien czuj¬ nikowy sa zalozone w pantografie prze¬ suwnie w tym kierunku. Taka budowa jest wadliwa, gdyz w okreslonych polozeniach czynnych znaczna czesc obsady wrzeciona wystaje swobodnie z pantografu, tak iz zwlaszcza przy wiekszym nacisku bocz¬ nym skrawania nie jest zapewniona szty¬ wnosc ukladu, niezbedna przy dokladnym odtwarzaniu.Inna wada znanych urzadzen polega na tym, ze w kierunku poprzecznym do plaszczyzny pantografu moga byc poru¬ szane tylko stosunkowo male masy wrze¬ ciona i narzedzia oraz trzpienia czujniko¬ wego i wahacza, tak iz uderzenia i wstrza¬ sy, wystepujace w narzadzie podczas dzia¬ lania w tym kierunku, oddzialywaja pra¬ wie bez oslabienia na rece obslugi obra¬ biarki, co wywoluje szybkie zmeczenie.W obrabiarce wedlug wynalazku, na¬ rzedzie, obsada narzedzia i pantograf w kazdym polozeniu tworza calkowicie szty¬ wna calosc pomimo prostego osadzeniawrzeciona. Poza tym w tej obrabiarce po¬ ruszaja sie zarówno prostopadle do plasz¬ czyzny pantografu jak i w jego plaszczy¬ znie i równolegle do niej iprawie równe masy o odpowiedniej bezwladnosci, tak iz uderzenia i wstrzasy w kazdym kierunku moga byc odbierane i tlumione bez stoso¬ wania osobnych mas dodatkowych.Zalety te osiaga sie wedlug wynalazku w ten sposób, ze pantograf jest przesuw¬ ny poprzecznie do swej plaszczyzny i rów¬ nolegle do siebie w ostoi obrabiarki i jest sztywno polaczony z czujnikiem lub obsa¬ da narzedzia, natomiast druga z tych cze¬ sci, mianowicie obsada narzedzia lub czuj¬ nik, jest osadzona na pantografie rucho¬ mo, poprzecznie do jego plaszczyzny.Na fig. 1 i 2 rysunku przedstawiono przyklad wykonania obrabiarki wedlug wynalazku w widoku z boku i z góry w sposób schematyczny.W ostoi 1 nieuwidocznionej szczególo¬ wo obrabiarki do odtwarzania i rytowania znajduje sie prowadnica 2, w której zalo¬ zony jest przesuwnie suwak 3. Uklad rów- nolegloboku, skladajacy sie z ramion U — 7, jest polaczony przegubowo w miej¬ scach 8 na suwaku 3 i moze byc przesu¬ wany wraz z nim poprzecznie do plaszczy¬ zny ukladu i równolegle do siebie wzdluz prowadnicy 2. Ciezar przesuwanych czes¬ ci moze byc zobojetniony calkowicie lub czesciowo za pomoca ukladu wyrównaw¬ czego sprezystego lub ciezarowego, nie przedstawionego na rysunku.Na ramieniu 6 ukladu równolegloboku w miejscu odtwarzania umocowana jest sztywno obsada 9, w której osadzone jest nieprzesuwne w kierunku osiowym wrze¬ ciono 10, napedzane za pomoca np. silnika elektrycznego, nie przedstawionego na ry¬ sunku. (Oczywiscie mozliwe sa niezbed¬ ne przestawienia obsady narzedziowej wzdluz ramienia 6 w celu uzyskania do¬ wolnego stosunku przekladni). Trzpien czujnikowy 11 jest zalozony przesuwnie w kierunku osiowym w tulei 12 pantografu, osadzonej na koncu ramienia 5. Dlugosc czujnika wobec ruchu ukladu równoleglo¬ boku, zachodzacego przy przesunieciu o- siowym w tym samym kierunku, moze byc mniejsza, anizeli w znanych obrabiarkach z nieprzesuwnymi pantografami.Na ostoi obrabiarki 1 np. w ramieniu 12a, oznaczonym schematycznie na rysun¬ ku i najlepiej dajacym sie zdejmowac, za¬ lozony jest wahacz 13, obracalny na wszy¬ stkie strony. Os lozyskowa H tego ramie¬ nia przecina przy tym os i5 ukladu rów¬ nolegloboku, tak iz stosunek pionowych dróg narzedzia i czujnika odpowiada do¬ kladnie nastawianemu na pantografie sto¬ sunkowi przekladni ruchów w plaszczyznie pantografu. Wahacz 13 jest osadzony w miejscu 16 przegubowo i sprzezony prze¬ suwnie w kierunku podluznym z obsada 9 narzedzia, a w miejscu 17 jest polaczony z trzpieniem czujnikowym 15 równiez przegubowo lecz nie przesuwnie.Przy odtwarzaniu, wykonywanym za pomoca obrabiarki, nastawia sie najpierw wymagany stosunek przekladni w znany sposób na ukladzie równolegloboku. W ten sposób otrzymuje sie równiez na ramieniu wahacza przekladnie, odpowiadajaca do¬ kladnie temu stosunkowi w celu przeno¬ szenia ruchów pionowych trzpienia i czuj¬ nika. Podczas odtwarzania trzpien czujni¬ kowy 11, podczas przesuniecia osiowego, spowodowanego ksztaltem wzorca 18, przesuwa sie w tulei 12 np. w góre, przy czym przesuw ten zostaje przeniesiony po¬ przez wahacz 13 w nastawionym stosunku przekladni na obsade 9 narzedzia i tym samym na wrzeciono 10 wzglednie narze^ dzie. Wahacz 13 waha sie przy tym doko¬ la osi 1U i nastepuje odpowiednie przesu¬ niecie podluzne. Poniewaz obsada 9 jest polaczona sztywno z pantografem U — 7, przeto obsada ta przesuwa sie w góre wzdluz prowadnicy 2 w tym samym sto¬ pniu. Dzieki tym wspólnym ruchom narze- — 2 —dzia i pantografu wrzeciono 10 narzedzia mozna osadzic w sposób prosty i utrzymac jednakowa dlugosc swobodnej, naprowa¬ dzonej w pantografie czesci obsady we wszystkich polozeniach czynnych.Wskutek róznych mozliwosci ruchu wahacza 13 w przegubach li, 16 i 17 na¬ rzedzie i czujnik oraz pantograf moga byc przesuwane równiez w plaszczyznie pan¬ tografu w kazdym kierunku bez przeszko¬ dy ze istrony wahacza 18. Mozna nawet od¬ tworzyc przedmiot 19, odpowiadajacy do¬ kladnie swym ksztaltem wzorcowi 18, przy czym z ruchu masy pantografu w kazdym kierunku osiaga sie wspomniane juz calkowite tlumienie wstrzasów i ude¬ rzen.Gdy obrabiarka ma byc uzyta wylacz¬ nie do rytowania, to przyciska sie w pro¬ sty sposób trzpien czujnikowy 11 w tulei 12 i zabezpiecza sie przed przesunieciem osiowym. W ten sposób ruch narzedzia i pantografu poprzecznie do plaszczyzny pantografu nie jest mozliwy, przy czym wszelkie przesuniecie moze nastepowac te¬ raz tylko w plaszczyznie pantografu.Prócz tego istnieje mozliwosc prze¬ ksztalcenia obrabiarki na obrabiarke wy¬ lacznie do rytowania. W tym celu ramie 12a i wahacz 13 sa zdjete a pantograf o- sadza sie nieprzesuwnie w ostoi obrabiar¬ ki przez zamocowanie suwaka 3 w pro¬ wadnicy 2. Czujnik 11 równiez i w tym przypadku moze byc zamocowany w tulei 12.Obrabiarka wedlug wynalazku dopu¬ szcza rózne zmiany w swej budowie. Na przyklad, odwrotnie niz w podanym przy¬ kladzie, trzpien czujnikowy moze byc na pantografie osadzony nieprzesuwnie, po¬ przecznie do jego plaszczyzny, a obsada narzedzia wzglednie narzedzie otrzymuja ruchy wzgledne w stosunku do ukladu rów- nolegloboku. Tak samo w celu powieksza¬ nia mozna zamienic co do miejsc w pan¬ tografie obsade narzedzia i czujnik. Poza tym mozna zalozyc przesuwnie wahacz 13 w przegubie 17 zamiast w ramieniu 12a ostoi obrabiarki.Wreszcie polozenie ukladu pantografu w przestrzeni moze byc dowolne, jezeli przy tym tylko zostaje zachowany waru¬ nek równoleglego przesuwania pantografu poprzecznie do jego plaszczyzny. PL