Wynalazek niniejszy dotyczy stopu cynkowego, zawierajacego aluminium i miedz oraz w pewnych przypadkach takze male ilosci magnezu, przy czym stop ten wskutek zachowania w malych granicach scisle okreslonego stosunku aluminium do miedzi wykazuje niezmiennosc z biegiem czasu swej objetosci, czego nie osiagano dotychczas w zadnym stopie cynkowym za¬ wierajacym aluminium i miedz.Wszystkie stopy cynkowe zawierajace aluminium i miedz wykazuja zmiany wla¬ sciwosci mechanicznych wskutek pewnych procesów, znanych pod nazwa „starzenia sie". Procesy te wyplywaja ze zdolnosci cynku rozpuszczania w stanie stalym w wyzszych temperaturach wiecej aluminium i miedzi, niz w temperaturze pokojowej.Wskutek tego po ochlodzeniu takiego sto¬ pu bezposrednio po wytworzeniu go lub obróbce, przeprowadzonej w podwyzszonej temperaturze, wydzielaja sie po pewnym czasie z roztworu stalego w cynku pewne ilosci aluminium i miedzi. To wydzielanie sie powoduje zmiane wlasciwosci stopu, u- jawniajaca sie w zmianie wytrzymalosci i objetosci. Najbardziej niepozadana w pra¬ ktyce jest zmiana objetosci wyrobu, wy¬ konanego z tego stopu, gdyz jest ona róz¬ na w czesciach przeznaczonych do lacze¬ nia wskutek ich róznych rozmiarów, gru¬ bosci scianek itd. i z tego powodu dopaso-wywanie poszczególnych czesci nastrecza duze trudnosci.Niedogodnosc ta zostaje usunieta w ra¬ zie zastosowania stopu wedlug wynalazku niniejszego.W stopach cynkowych, przeznaczonych do wytlaczania, wydzielanie sie np. alumi¬ nium przy ochlodzeniu przedmiotów wy¬ tloczonych powoduje powiekszenie sie ich dlugosci, wydzielanie zas miedzi — kur¬ czenie sie. Zaleznie od skladu chemicznego stopu i zwiazanego z nim stopnia przesy¬ cenia powyzsze zjawiska wystepuja w róz¬ nym stopniu.Obecnie stwierdzono, ze na zmiane ob¬ jetosci stopu cynkowego do wytlaczania, skladniki stopu, miedz i aluminium, posia¬ daja wplyw odwrotny. Wobec tego przez dokladne dobranie ilosci miedzi i alumi¬ nium kurczenie i wydluzanie stopu usta¬ lac mozna tak, ze one wzajemnie sie wy¬ równuja. Przy zachowaniu odpowiednich zawartosci miedzi i aluminium stopy ta¬ kie przy starzeniu sie w ogóle nie wykazu¬ ja zmiany objetosci.Okazalo sie, ze tylko stopy cynkowe, w których stosunek zawartosci aluminium do miedzi znajduje sie miedzy 1:18 do 1:22 posiadaja zupelnie stala objetosc. Stopy zas o stosunku 1:20, nawet po dlugim sztucznym starzeniu w temperaturze 95°C nie wykazaly zadnych zmian objetosci da¬ jacych sie zmierzyc.Przedmiotem wynalazku niniejszego sa wiec stopy cynkowe do wytlaczania, za¬ wierajace np. 2% Cu i 0,1% Al, 4% Cu i 0,2% Al albo 8% Cu i 0,4% AL Reszte zas stopu stanowi cynk o duzej czystosci, przynajmniej 99,9%.Jest rzecza wskazana, aby zawartosc aluminium w takich stopach nie byla mniejsza niz 0,1%, gdyz w przeciwnym ra¬ zie stopy te w stanie cieklym silnie nagry¬ zaja stal i z tego powodu nie moga byc przetapiane w stalowych tyglach. Stopy cynkowe o duzej zawartosci miedzi, np. powyzej 8%, i o odpowiedniej zawartosci aluminium nie zmieniaja wprawdzie swej objetosci, lecz podczas starzenia traca czesc swych dobrych wlasciwosci mechanicznych Stop cynkowy do wytlaczania, zawieraja¬ cy 4% miedzi i 0,2% aluminium, posiada np. nastepujace wlasciwosci: wytrzyma¬ losc na rozrywanie 34 — 37 kg/mm2, wy¬ dluzenie 30 — 35%, przewezenie 70 — 80% i wytrzymalosc na zginanie z uderze¬ niem powyzej 30 kg/mm2. Przy starzeniu zmieniaja sie te wlasciwosci tylko bardzo nieznacznie. Stop cynkowy do wytlacza¬ nia, zawierajacy 8% miedzi i 0,4% alumi¬ nium, posiada wieksza poczatkowa wy¬ trzymalosc na rozrywanie, wynoszaca 41 — 43 kg/mm2, przy wydluzeniu wynosza¬ cym tylko 5 — 10%, przewezeniu 20 — 30% i wytrzymalosci na zginanie z ude¬ rzeniem 8 -— 12 kg cm/mm2. Po starzeniu wykazuje stop ten oprócz zupelnej nie¬ zmiennosci objetosci jeszcze wytrzymalosc na rozrywanie wynoszaca 35—37 kg/mm2, wydluzenie 3 —¦ 6%, przewezenie 10 — 20% i wytrzymalosc na zginanie z uderze¬ niem 2 — 5 kg cm/mm2.Ze wzgledu na wlasciwosci mechanicz¬ ne stopów cynkowych nalezy stosowac ja¬ ko material do wytlaczania stopy o sred¬ niej zawartosci miedzi, np. okolo 4%, przy zachowaniu stosunku zawartosci alumi¬ nium do zawartosci miedzi 1:18 — 1:22, najlepiej 1:20.Dodanie nieznacznej ilosci magnezu w granicach 0,03 — 0,1% wplywa korzyst¬ nie na wytrzymalosc stopu, która zostaje w ten sposób powiekszona o okolo 10%, przy czym jednak ciagliwosc maleje mniej wiecej do polowy w porównaniu z ciagli- woscia stopu — nie zawierajacego ma¬ gnezu.Stopy cynkowe zawierajace aluminium i miedz oraz male dodatki magnezu sa zna¬ ne jako stopy do odlewania przez natrys¬ kiwanie. We wszystkich takich stopach nie zwracano jednak uwagi na zachowa- — 2 —nie scisle okreslonego w waskich grani¬ cach stosunku zawartosci aluminium do zawartosci miedzi w mysl wynalazku ni¬ niejszego, gdyz dotychczas nie spostrzezo¬ no, ze przy zachowaniu takiego stosunku mozna wytwarzac stopy do wytlaczania przedmiotów o niezmiennych wymiarach.Poza tym nie bylo dotychczas rzecza zna¬ na, ze aluminium i miedz, jako skladniki stopów cynkowych, dzialaja na zmiane ob¬ jetosci inaczej w stopach do wytlaczania, a inaczej w stopach do odlewania.Dalsza zaleta stopów cynkowych we¬ dlug wynalazku, w porównaniu ze zwykly¬ mi stopami cynkowymi, zawierajacymi '4% aluminium i 0,5 — 2,5% miedzi, pole¬ ga na tym, ze stopy te mozna obrabiac na prasie pasmowej z wieksza szybkoscia.Zwykle stopy cynkowe wytlacza sie z szyb¬ koscia 2 m/min, stopy zas wedlug wynala¬ zku niniejszego mozna wytlaczac z szybko¬ scia 7 m/min. PL