Wynalazek dotyczy urzadzenia sygna¬ lowego dla pojazdów mechanicznych, zwlaszcza ciezarowych, do sygnalizacji wyprzedzeniowej falami dzwiekowymi, wysylanymi przez pojazd wyprzedzajacy, a odbieranymi kierunkowo przez pojazd wyprzedzany odbiornikiem, nastrojonym na czestotliwosc nadajnika.Urzadzenia tego rodzaju nie przyjely sie w praktyce. Jesli chodzi o odbiór z duzej odleglosci sygnalu wyprzedzania dawanego trabka, to musi on byc bardzo glosny i bardzo przeszkadza na drodze, gdzie i tak dazy sie do zwalczania hala¬ su, mikrofon zas i wzmacniak po stronie odbiorczej reaguje i na wszystkie dzwie¬ ki pochodzace od drogi, pojazdu i silnika.Wedlug wynalazku usuwa sie te trud¬ nosci obierajac za czestotliwosc sygnalo¬ wa czestotliwosc naddzwiekowa albo przy¬ najmniej czestotliwosc choc slyszalna, lecz lezaca tak blisko górnej granicy sly¬ szalnosci, ze juz nie przeszkadza, miano¬ wicie czestotliwosc co najmniej 6500 okr/sek.Fale takiej czestotliwosci mozna w znany sposób skupiac walcowym zwier¬ ciadlem parabolicznym lub lejkiem para- boloidalnym tak, ze biegnie tylko we wla¬ sciwym kierunku.Jako nadajnik fal dzwiekowych stosu¬ je sie najlepiej piszczalke Galtona w po¬ staci wydrazonego walca, otwartego po stronie jednej podstawy. Brzegi walca sapo stronie otwartej zaostrzone. Na ostrze to skierowuje sie promien powietrza, wy¬ dmuchiwanego z dyszy, umieszczonej w pewnej odleglosci od walca. Wysokosc to¬ nu piszczalki jest wyznaczona dlugoscia slupa powietrza, drgajacego w walcu, o- raz odlegloscia walca od dyszy. Wysokosc tonu mozna zmieniac zmieniajac pojem¬ nosc wydrazonego walca. Mozna tez zmie¬ niac cisnienie wdmuchiwanego powietrza.Widmo wytworzonych fal naddzwieko- wych jest stosunkowo waskie i daje sie za pomoca wymienionych srodków przesu¬ wac w szerokich granicach, tak iz latwo nastawic odpowiednia czestotliwosc sygna¬ lowa.Sprezone powietrze, potrzebne do dmuchania w piszczalke, wytwarza sie wedlug wynalazku osobna sprezarka, na¬ pedzana silnikiem pojazdu. Mozna przy tym zastosowac przyrzad samoczynnie za¬ trzymujacy sprezarke po osiagnieciu pe¬ wnego okreslonego cisnienia najwieksze¬ go, a uruchomiajacy ja po osiagnieciu pewnego okreslonego cisnienia najmniej¬ szego. Zaopatrzywszy sprezarke w kurek dwudrogowy mozna ja zastosowac i do nadymania opon pojazdu.Innym zródlem sprezonego powietrza moze byc kompresja w cylindrach silnika pojazdu. Gaz sprezony przez suw tloka po¬ biera sie przez odpowiednia nasadke swie¬ cy zaplonowej i doprowadza go przez za¬ wór sygnalowy do zbiornika, którego za¬ wór otwiera sie samoczynnie po osiagnie¬ ciu pewnego okreslonego cisnienia, wpu¬ szczajac gaz do piszczalki.W pojazdach malych prostym i tanim zródlem sprezonego powietrza moze byc butla stalowa z zaworem redukcyjnym.Butla taka o dlugosci okolo 50 cm i sred¬ nicy 9 cm wystarcza do nadania co naj¬ mniej 200 sygnalów, a nabój jej mozna odnowic w kazdej stacji benzynowej.Jeszcze innym zródlem sprezonego po¬ wietrza moze byc gruszka gumowa, przy¬ laczona do piszczalki poprzez zawór, u- trzymujacy cisnienie na stalej wysokosci.Gruszka gumowa o porecznej jeszcze wiel¬ kosci mozna wytworzyc cisnienie pozwa¬ lajace wyslac fale naddzwiekowa na do¬ stateczna odleglosc. W celu zwiekszenia zasiegu nadajnika mozna gruszke gumo¬ wa zastapic miechem, np. noznym.Urzadzenie odbiorcze, w które ma byc zaopatrzony pojazd wyprzedzany, moze zawierac znany odbiornik magnetostryk- cyjny, wzmacniak i przekaznik. Prad o czestotliwosci naddzwiekowej dziala na przekaznik za posrednictwem jonowej lampy wyladowczej, rozrzadzanej wstep¬ nym wzmacniakiem lampowym.Prad zarzenia lamp wyladowczych mozna pobierac z osobnego akumulatora, a prad anodowy — z baterii anodowej, albo tez prad zarzenia — z baterii rozru¬ chowej pojazdu wprost, a prad anodowy — z tej samej baterii za posrednictwem wibratora.By zrealizowac wynalazek, trzeba móc zestroic odbiorniki i nadajniki poszcze¬ gólnych pojazdów, jezdzacych po tych sa¬ mych drogach.Rysunek przedstawia trzy przyklady czesci nadawczej i dwa przyklady czesci odbiorczej urzadzenia wedlug wynalazku.W urzadzeniu wedlug fig. 1 piszczal¬ ka Galtona 1, umieszczona w lejku 2, jest zasilana sprezonym powietrzem z butli stalowej 3 przez sygnalowy zawór i, u- mieszczony na desce rozdzielczej pojazdu.W urzadzeniu wedlug fig. 2 gaz spre¬ zony, pobrany z silnika pojazdu przez na¬ sadke 8 swiecy zaplonowej 9, dostaje sie po otwarciu zaworu sygnalowego k do zbiornika 5 o objetosci mniej wiecej trzy razy wiekszej od objetosci cylindra silni¬ ka. Cisnienie w zbiorniku 5 juz przy dru¬ gim lub trzecim suwie tloka osiaga war¬ tosc, przy której zawór 6 samoczynnie sie otwiera i doprowadza gaz o odpowiednim cisnieniu do piszczalki. Dysza 7 sluzy do — 2 —dokladniej szego nastawienia wysokosci cisnienia.Urzadzenie wedlug fig. 3 ma sprezar¬ ke 10, sprzezona z silnikiem pojazdu.Sprezone powietrze doprowadza sie do zbiornika 13, zaopatrzonego w dwa zawo¬ ry 11, 12. Zawór nadmiarowy 11 przy pewnym okreslonym cisnieniu najwiek¬ szym samoczynnie odlacza sprezarke 10, a zawór niedomiarowy 12 przy pewnym okreslonym cisnieniu najmniejszym znów ja przylacza. Ze zbiornika 18 sprezone powietrze dostaje sie przez nie przedsta¬ wiony na rysunku zawór sygnalowy do piszczalki.W urzadzeniu wedlug fig. 4 odbiornik magnetostrykcyjhy li jest zalaczony do wzmacniaka 15 z dwiema galkami regu¬ lacyjnymi, z których galka 28 sluzy do regulowania stopnia wzmacniania, a gal¬ ka 29 — do regulowania czulosci lampy wyladowczej, rozrzadzanej wzmacniakiem.Sygnaly, wzmocnione wzmacniakiem 15, przechodza przez lacznik 22 do zespolu przekaznikowego 16, do którego obwodu wyjsciowego zalaczone sa nie przedstawio¬ ne na tej figurze przyrzady sygnalowe.Duze znaczenie ma dobór i uklad przyrzadów sygnalowych. Urzadzenie po¬ winno spelniac warunki nastepujace. Nie powinno ono osobno zajmowac uwagi kierowcy pojazdu wyprzedzanego. Kie¬ rowca pojazdu wyprzedzajacego musi miec pewnosc, ze dany przez niego sy¬ gnal wyprzedzania doszedl przeznaczenia i zostal zrozumiany; musi on takze otrzy¬ mac wiadomosc, czy w przeciwnym kie¬ runku nie nadjezdza inny pojazd i czy na drodze nie ma przeszkód, które by wyprze¬ dzanie czynily niebezpiecznym. Poszcze¬ gólne stosowane sygnaly musza byc wza¬ jemnie uzaleznione; trzeba wykluczyc nie¬ bezpieczenstwo, ze kierowca pojazdu wy¬ przedzanego przez nieuwage pozostawi nie skasowany sygnal pozwolenia na wyprze¬ dzenie, co mylnie skloniloby pojazd jada¬ cy za nim do wyprzedzenia w chwili nie¬ wlasciwej.Przyrzady sygnalowe urzadzenia we¬ dlug fig. 5 dziela sie na dwie grupy.Glównym przyrzadem grupy pierwszej jest czerwona lampka sygnalowa 24, skie¬ rowana w tyl i umieszczona przy lewej zewnetrznej sciance stanowiska kierowcy na wysiegniku, tak by byla dobrze wi¬ dzialna z pojazdu chcacego wyprzedzic po¬ jazd, znajdujacy sie przed nim. Lampka 24 sluzy do zawiadamiania kierowcy po¬ jazdu wyprzedzajacego, ze nadany przez niego sygnal doszedl do pojazdu wyprze¬ dzanego, i daje chwilowy zakaz wyprze¬ dzania.Z lampka sygnalowa 2U polaczony jest równolegle brzeczyk 23, znajdujacy sie wewnatrz stanowiska kierowcy i zawia¬ damiajacy kierowce pojazdu wyprzedza¬ nego o zadaniu wyprzedzania, oraz mala czerwona lampka kontrolna 20, umieszczo¬ na na desce rozdzielczej.Te przyrzady sygnalowe grupy pierw¬ szej wlacza nie przedstawiony na rysun¬ ku przekaznik pradu ciaglego, a wylacza je lacznik przyciskowy 27.Grupe druga przyrzadów sygnalowych stanowi zielona lampka sygnalowa 25, u- mieszczona na wysiegniku obok czerwo¬ nej lampki sygnalowej 24, zielona lamp¬ ka kontrolna 21 na desce rozdzielczej i czerwona lampka ostrzegawcza, umiesz¬ czona np. po stronie przedniej stanowiska kierowcy i skierowana w przód, dla ewen¬ tualnych pojazdów nadjezdzajacych w kie¬ runku przeciwnym. Druga grupe przy¬ rzadów sygnalowych wlacza sie laczni¬ kiem przyciskowym 27, który po pewnym czasie sam sie zwalnia.Sposób dzialania urzadzenia jest na¬ stepujacy.Kierowca pojazdu wyprzedzajacego za¬ worem sygnalowym 4 uruchomia piszczal¬ ke 1 i wysyla sygnal do odbiornika 14- Drgania po wzmocnieniu dzialaja na prze- — 3 —kaznik pradu ciaglego, który wlacza przy¬ rzady sygnalowe grupy pierwszej, miano¬ wicie czerwona lampke sygnalowa 24, o- strzegajaca kierowce pojazdu wyprzedza¬ jacego, ze wyprzedzac jeszcze nie moze, oraz brzeczyk 28 i lampke kontrolna 20 u kierowcy pojazdu wyprzedzanego.Kierowca pojazdu wyprzedzanego, prze¬ konawszy sie, czy nie nadjezdza pojazd w kierunku przeciwnym i czy na drodze nie ma innych przeszkód, lacznikiem przy¬ ciskowym 27 wylacza przyrzady sygnalo¬ we grupy pierwszej, a wlacza przyrzady sygnalowe grupy drugiej, mianowicie zie¬ lona lampke sygnalowa 25 dla kierowcy pojazdu wyprzedzajacego, czerwona lamp¬ ke ostrzegawcza 26 dla pojazdów, ewen¬ tualnie nadjezdzajacych w kierunku prze¬ ciwnym, i lampke kontrolna 21. Po uply¬ wie 20 sekund, tj. czasu dostatecznego na wyprzedzenie, gasna samoczynnie i przy¬ rzady sygnalowe grupy drugiej.Lampki sygnalowe 24, 25 mozna u- miescic z tylu pojazdu, obok tablicy reje¬ stracyjnej, zwlaszcza na przyczepce. Brze¬ czyk 23 mozna zastapic dzwonkiem lub buczkiem. PL