W ostatnich czasach uwaza sie, ze szczelina stykowa stanowi glówna przy¬ czyne uszkodzen szyn kolejowych i na¬ wierzchni. Mechaniczne polaczenie styko¬ we uwazane jest za bardzo dobre, jesli stykajace sie czesci przylegajac scisle do siebie uniemozliwiaja ruch konców szyn wzgledem siebie. We wszystkich znanych dotychczas mechanicznych polaczeniach stykowych stan taki trwa jednak tylko przez krótki czas. Jak wiadomo, stosowa¬ ne obecnie mechaniczne polaczenia styko¬ we budowane sa w ten sposób, by umozli¬ wic koncom wydluzanie sie i kurczenie, odpowiednio do zmian temperatur szyny.Wskutek powstawania szczelin stykowych wywolane sa w koncach szyn przy prze¬ jezdzaniu pociagów silne naprezenia, któ¬ re powoduja stopniowe rozluznianie sie EtH aa/&c calego polaczenia stykowego, stanowiace¬ go wtedy glówna przyczyne uszkodzen toru.W celu usuniecia tej wady zmniejsza sie liczbe styków wzglednie szczelin sty¬ kowych, przez, spawanie ze soba krótkich szyn. W ostatnich czasach wykonano na¬ wet tytulem próby bezszczelinowy spawa¬ ny odcinek toru o dlugosci 1 km. Wska¬ zane jednak jest, aby tor wykonany byl mozliwie calkowicie bez szczelin.Przy bezszczelinowym torze kolejo¬ wym, o bardzo znacznej dlugosci, szyny nie moga sie juz wydluzac lub kurczyc odpowiednio do zmian temperatury. Oka¬ zalo sie, ze zamocowanie szyn na podkla¬ dach jest wtedy tak sztywne, ze wydluza¬ ja sie one wzglednie kurcza tylko na swych koncach, a w pozostalej, srodkowejczesci wszelka zmiana temperatury wy¬ woluje tylko wewnetrzne naprezenia wzgle¬ dnie zmiany istniejacych naprezen. Nor¬ malnie, w tego rodzaju dlugich szynach wywolywane sa podczas lata naprezenia sciskajace, a podczas zimy — naprezenia rozciagajace. Aby nie dopuscic do zbyt duzych naprezen sciskajacych, mogacych spowodowac wyboczenia szyn, wzglednie do zbyt' duzych naprezen rozciagajacych, mogacych spowodowac rozerwanie szyn, dazy sie by naprezenia najwieksze byly w przyblizeniu równe. Jest to wazne rów¬ niez z tego wzgledu, ze oprócz naprezen Wywolywanych w szynach zmianami ich <^mperatur, wywolywane sa jeszcze inne wewnetrzne naprezenia spowodowane ob¬ róbka, obciazeniem przejezdzajacych po¬ ciagów itd. tak, iz przez wypadkowe dzia¬ lanie wszystkich naprezen moze byc osia¬ gnieta granica plastycznosci materialu szyn. Wyrównanie najwiekszych naprezen osiaga sie w praktyce w ten sposób, ze tor bezszczelinowy zostaje ostatecznie umoco¬ wany na podkladach przy sredniej tem¬ peraturze panujacej w danym kraju. Wy¬ konywanie bezszczelinowego toru odbywa sie na ogól w ten sposób, ze przy torze ko¬ lejowym spawa sie najpierw krótkie szy¬ ny w celu otrzymania szyn o dlugosci mniej wiecej 120 m, a nastepnie uklada sie je na podkladach, i ostatecznie spawa ze soba w dniu, w którym przypadkowo panuje zadana temperatura srednia. Cze¬ kanie jednak na dzien, w którym bedzie zadana temperatura, moze trwac bardzo dlugo, wskutek czego roboty przy budowie toru beda ulegaly znacznym przerwom.Próbowano takze ukladac najpierw szyny na podkladach i nastepnie przez za¬ stosowanie sztucznego rozciagania lub sciskania wywolac w nich takie napreze¬ nia, by po spojeniu styków naprezenia te, przy danej temperaturze otoczenia, byly takie same, jak w szynach laczonych we¬ dlug poprzednio opisanego sposobu. Spo¬ sób ten umozliwia spawanie niezaleznie od panujacej w danej chwili pogody, wy¬ maga jednak spelnienia pewnych warun¬ ków, opartych na rozwazaniach teoretycz¬ nych, i skomplikowanych przyrzadów.Spawanie szyn na styk, chociaz bar¬ dzo dobre z punktu widzenia pewnosci i wytrzymalosci, stwarza jednak szereg tech¬ nicznych trudnosci przy ukladaniu toru.Te wlasnie trudnosci spowodowaly w pier¬ wszym rzedzie to, ze dotychczas jeszcze bezszczelinowy tor nie znalazl wiekszego zastosowania.Wynalazek niniejszy zmniejsza powyz¬ sze trudnosci, a opiera sie na stwierdze¬ niu, ze dobre mechaniczne polaczenie sty¬ kowe, w przypadku gdy w miejscu styku nie ma zadnej szczeliny, a styk jest utrzy¬ mywany tak silnie, ze obie powierzchnie czolowe szyn nie moga sie przesuwac wzgledem siebie, daje te same korzysci, co spawane polaczenie stykowe. Polaczenie mechaniczne posiada przy tym te zalete, ze struktura glówki szyny nie pogarsza sie wskutek rozgrzania.Tego rodzaju bezszczelinowe nierucho¬ me i wylacznie mechaniczne zlacze szyn moze byc wykonane wedlug wynalazku w rózny sposób.Wedlug pierwszego sposobu po uloze¬ niu szyn obok toru kolejowego laczy sie bezszczelinowo za pomoca zlacza wedlug wynalazku kilka z tych szyn w jedna dlu¬ ga szyne. Przy osiagnieciu wymaganej sredniej temperatury otoczenia, uklada sie i zamocowuje sie na podkladach dlugie szyny i nastepnie laczy sie je z sasiedni¬ mi szynami bezszczelinowo i nieruchomo za pomoca zlacza wedlug wynalazku.Wedlug drugiego sposobu przy tempe¬ raturze nizszej od temperatury sredniej, panujacej w danej okolicy, uklada sie krót¬ kie szyny w ten sposób na torze kolejo¬ wym, by wielkosc szczelin miedzy tymi szynami byla taka sama jak ewentualne skrócenie sie tych szyn, spowodowane róz- — 2 —nica temperatur sredniej i otoczenia. Na¬ stepnie laczy sie konce szyn za pomoca zlacza wedlug wynalazku, jednak nie do¬ ciaga sie przy tym wszystkich srub tego zlacza, pozostawiajac koncom szyn moz¬ nosc swobodnego wydluzania sie. Po ta¬ kim zmontowaniu zlacza jazda na torze moze sie odbywac bez przeszkód, gdyz tor taki bedzie posiadac wtedy wlasciwosci zwyklego toru o krótkich szynach. Jesli te¬ raz temperatura otoczenia wzrosnie do temperatury sredniej, to wtedy wszystkie szczeliny zamkna sie i przy dalszym wzro¬ scie temperatury powstana w szynach na¬ prezenia sciskajace. W tym stanie, to jest przy sredniej lub wyzszej temperaturze szyn, sruby zlacz nalezy silnie dociagnac tak, aby wszelki ruch konców szyn byl u- niemozliwiony.Wedlug trzeciego sposobu dlugi tor bez- szczelinowy mozna takze wykonac przez spawanie krótkich szyn w wieksze odcin¬ ki o dlugosci np. 120 m, które nastepnie przy temperaturze nizszej od temperatury sredniej uklada sie na podkladach, zacho¬ wujac miedzy nimi szczeliny, odpowiada¬ jace temperaturze otoczenia. W tym sta¬ nie szyny umocowywuje sie na podkladach, a konce tych szyn laczy sie w sposób wy¬ zej opisany za pomoca zlacz wedlug wy¬ nalazku, tak by ruch kolejowy mógl sie odbywac bez przeszkód. Przy sredniej lub wyzszej temperaturze otoczenia, gdy szcze¬ liny sie zamkna, nalezy dokrecic sruby zlacz tak jak to zostalo opisane uprzednio.Zlacze wedlug wynalazku stanowi u- klad specjalnych lubków i klinów, obej¬ mujacych stopy, szyjki i glówki obu kon¬ ców szyn, dzieki czemu sily rozciagajace wzglednie sciskajace kazdej z szyn sa przejmowane przez sasiednia szyne calym przekrojem poprzecznym, przy czym sto¬ pa szyny przenosi najwieksza czesc tych sil, nie bedac przy tym narazona na gie¬ cie.Na rysunku przestawione sa trzy przy¬ klady wykonania zlacza wedlug wynalaz¬ ku. Fig. 1 przedstawia perspektywiczny widok z boku bezszczelinowego zlacza szyn, fig. 2 — przekrój poprzeczny pierwszej odmiany zlacza wedlug wynalazku, fig. 3 — perspektywiczny widok z boku klina, fig. 4 — taki sam widok z boku podklad¬ ki klinowej, i wreszcie fig. 5 — czesciowy przekrój poprzeczny drugiej odmiany zla¬ cza. Przylegajace do siebie plaszczyzny konców szyn a (fig. 1) powinny byc u- przednio dokladnie obrobione, tak aby te plaszczyzny byly prostopadle do wspólnej osi obu szyn. Dzieki temu moze byc za¬ pewniony szczelny i równomierny styk szyn na calym przekroju poprzecznym o- raz scisle osiowy kierunek przenoszenia sil cisnacych. Litery b, b oznaczaja nakladki zaciskowe, litery c, c — sworznie srubo¬ we, przechodzace pod stopami szyn, litery d, d — inne sworznie, przechodzace przez szyjki szyn, oraz litery /, / — kliny przy glówce. Liczby /, II, IV oznaczaja powierz¬ chnie przylegania zlacza do szyn. Za ich posrednictwem przenoszone sa sily osio¬ we, wskazane wiec jest, aby byly one ob¬ robione poprzecznie wzgledem swego kie¬ runku podluznego.Jak widac z rysunku kazdy z lubków zaciskowych b posiada szczeke b19 obejmu¬ jaca od spodu jeden bok stopy szyn. Za pomoca dwóch mocnych srub c, przecho¬ dzacych pod stopami szyny, oraz dwóch podobnych srub d, przechodzacych przez otwory w szyjkach, szczeki b1 obu lubków b sa silnie zacisniete na górnych powierz¬ chniach stóp szyn.Zacisniecie to moze byc jeszcze powie¬ kszone przez umieszczenie miedzy lubkiem 6 i górna powierzchnia stopy szyny pod¬ kladki klinowej g (fig. 2 i 4), dzieki cze¬ mu zwiekszy sie powierzchnia przenosze¬ nia sil osiowych.Po dociagnieciu srub c i d wbija sie uderzeniami mlotka górne kliny /, które w drugiej odmianie wykonania zlacza — 3 —(fig. 5) dociskane sa jeszcze i ustalane srubami i, wkreconymi w plytki oporowe h osadzone na kadlubach lubków b. Sruby te zabezpieczaja kliny / przed zluzowaniem, co mozna równiez uskutecznic przez spo¬ jenie tych klinów z koncami szyn. Dzieki zastosowaniu klinów /, sily osiowe prze¬ noszone sa równiez przez glówke szyny, odciazajac w ten sposób czesciowo stope szyny.Kazdy z lubków b zaopatrzony jest w dwa kliny /, gdyz zastosowanie jednego klina, wspólnego dla obu konców szyn, nie dawaloby pewnosci i sztywnosci polacze¬ nia; profile szyn sa bowiem niejednako¬ we, tak iz po osadzeniu ich na podkla¬ dach moze sie zdarzyc, ze glówka jednej z szyn bedzie lezec nieco nizej lub wyzej od drugiej, wskutek czego klin, wspólny dla obu szyn przylegalby tylko do jednej z nich. Poza tym przy przejezdzaniu po¬ ciagu przez zlacza, szyjka szyny, która nie zostala nalezycie unieruchomiona, bylaby pionowo sciskana, co jak wykazalo do¬ swiadczenie wystepuje najsilniej przy kon¬ cach szyn i stanowi jedna z glównych przyczyn tworzenia sie wybojów na kon¬ cach górnych powierzchni glówek i stop¬ niowego zepsucia zlacza.Powierzchnie /, 77, 777, IV zlacza obro¬ bione sa na strugarce poprzecznie, to jest prostopadle do osi szyn tak, ze po obrób¬ ce powstaja na nich rowki, zwiekszajace znacznie wspólczynnik tarcia nakladek i klinów wzgledem powierzchni szyn, dzie¬ ki czemu umozliwione jest przenoszenie za posrednictwem tych powierzchni du¬ zych sil osiowych. PL