Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób i urzadzenie, umozliwiajace wyciaganie nawet na zimno duzych i plyt¬ kich zbiorników, tak zwanych zbiorników o duzej pojemnosci, jak wanny kapielowe lub im podobne — bez stosowania form, wzglednie wykrojów, za pomoca jednego tylko tloczaka dla kilku przebiegów wy-ciagania, przy uniknieciu wad dotychczas znanych sposobów wyciagania, a wiec bez pekniec materialu oraz tworzenia sie fald.Wedlug wynalazku wyciaganie blachy odbywa sie stopniowo w specjalnych ra¬ mach lub szablonach o rozmaitej wielkosci otworu w tychze ramach, wzrastajacej od¬ powiednio do kolejnosci przebiegów wycia¬ gania. Krawedzie otworu obu ram wspól¬ pracuja z tloczakiem, przy czym nadajaca ksztalt w danym przebiegu czesc tloczaka odpowiada wyciaganej czesci pustego wne¬ trza zbiornika. W ten sposób pod dziala¬ nie tloczenia dostaje sie najprzód szablon o najmniejszym otworze ramy, a na koncu — szablon o najwiekszym otworze, odpo¬ wiadajacym pod wzgledem szerokosci i dlugosci przekrojowi poprzecznemu puste¬ go wnetrza gotowego przedmiotu. Arkusz blachy zas podczas wyciagania jest zamo¬ cowany miedzy plaskimi powierzchniami szablonu, skladajacego sie z dwóch ram.Sposób wedlug wynalazku wykonywa sie tak, ze wytwarza sie najpierw z wycia¬ ganego arkusza blachy ksztalt wstepny, który jest plytki i odpowiada zasadniczo dolnej czesci ostatecznego ksztaltu; naste¬ pnie z czesci blachy, wystajacej naokolo te¬ go ksztaltu wstepnego, za pomoca jednego tylko tloczaka o ostatecznych ksztaltach go¬ towego przedmiotu, wytwarza sie w spo¬ sób ciagly scianki zbiornika w kilku naste¬ pujacych po sobie przebiegach, scianki te wytwarza sie bez stosowania jakiejkolwiek podtloczki, stosownie do stopniowo rozsze¬ rzajacych sie otworów ramy, przytrzymu¬ jacej wytwarzany przedmiot.Powiekszanie otworu w ramach przy kazdym przebiegu wyciagania jest ob¬ liczone w pewnym stosunku do stopniowe¬ go powiekszenia wysokosci czesci wycia¬ ganej w danym przebiegu.Sposób wytwarzania zbiorników o du¬ zej pojemnosci z pochylymi sciankami bo¬ cznymi wedlug wynalazku wykonywa sie równiez stopniowo za pomoca takich sa¬ mych szablonów z otworami w postaci ra¬ my oraz tloczaka, którego ksztalt ze¬ wnetrzny odpowiada wewnetrznej prze¬ strzeni wyciaganego przedmiotu, a który przy wytwarzaniu zbiorników o pochy¬ lych sciankach odpowiednio sie zweza, przy czym blacha jest we wszystkich prze¬ biegach wyciagania tak samo przytrzymy¬ wana pomiedzy plaskimi powierzchniami szablonów.Celowa jest taka postac wykonania sposobu, przy której jako szablony stosu¬ je sie ramy skladajace sie z ramy górnej i dolnej z zasadniczo plaskimi powierzch¬ niami zamocowania wyciaganej blachy. 0- twór w tych ramach odpowiada w kazdym przebiegu wytwarzania ksztaltowi wycia¬ ganego przedmiotu (ksztaltowi wstepne¬ mu, posrednim i ostatecznemu), a wiec wytwarzanie przedmiotu jest stopniowe.Przez zastosowanie zamocowania brze¬ gów blachy w plaskich ramach wytwarza sie plaska czesc brzegu, prostopadla do osi zbiornika, która moze byc latwo potem u- ksztaltowana w postaci zaokraglonego brzegu.Do wykonania niniejszego sposobu u- rzadzenie sklada sie z wiekszej ilosci sza¬ blonów i jednego tloczaka. W urzadzeniu tym kazdy poszczególny szablon sklada sie z dwóch ram (górnej i dolnej) o plaskich powierzchniach, pomiedzy którymi zamo¬ cowany jest obrabiany przedmiot, przy czym krawedzie otworów w ramach róz¬ nych szablonów sa rozmaitej wielkosci, odpowiednio do poszczególnych przebie¬ gów wyciagania. Tloczak utworzony jest przy tym jako czesc, odpowiadajaca suro¬ wemu ksztaltowi wyciaganego wewnatrz pustego przedmiotu, przy czym wyciaga on blache stopniowo wedlug poszczególnych szablonów.W celu przeciwdzialania wytwarzaniu sie fald przy wyciaganiu w jednej lub w o- bu wewnetrznych powierzchniach ram sa wykonane zlobki i sa one tak umieszczone, — 2 —aby w obu kierunkach osi najskuteczniej pomagaly zacisnietym brzegom blachy wy¬ trzymywac rozmaite naprezenia sciskajace i rozciagajace, a zwlaszcza w tych miej¬ scach, w których otwory ramy posiadaja wieksze zakrzywienia.Dla zbiorników z lezacymi naprzeciw siebie wydluzonymi sciankami bocznymi celowym jest takie wykonanie sposobu, by scianki byly nieco wypukle na zewnatrz; celowo wykonywa sie taka wypuklosc w dwóch prostopadlych do siebie kierunkach.W ten sposób usuwa sie wady, wynikaja¬ ce z tego, ze takie dlugie scianki boczne z jednej strony latwo staja sie faliste, a z drugiej strony czesto wypaczaja sie przy rozgrzaniu, np. gdy zostaja fpoddane ema¬ liowaniu, co wplywa w duzym stopniu nie tylko na wyglad, ale tez i na zdolnosc trzy¬ mania sie na sciankach emalji, która la¬ two dostaje rysy i odskakuje w przypad¬ kach fald i wypaczen.Na rysunku przedstawione sa schema¬ tycznie przyklady wykonania wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia przekrój cal¬ kowitego zbiornika o duzej pojemnosci, którego czesci scianek, wykonywane odpo¬ wiednio do przebiegów wyciagania wedlug fig. 2 — 5, oznaczone isa cyframi / — IV w takiej kolejnosci, w jakiej zostaly one wytworzone. Granice wysokosci stopnio¬ wo wyciaganych czesci scianek sa zazna¬ czone liniami kreskowano - kropkowany¬ mi. Odleglosc linii kreskowano - kropko¬ wanej a od wewnetrznej czesci dna goto¬ wego przedmiotu F od-powiada glebokosci przebiegu wyciagania wedlug fig. 2; odle¬ glosc linii a od linii 6 — glebokosci prze¬ biegu wyciagania wedlug fig. 3; odleglosc linii b od linii c — glebokosci przebiegu wyciagania wedlug fig. 4, i odleglosc linii c od linii d — glebokosci przebiegu wycia¬ gania wedlug fig. 5. Fig. 2 — 5 przedsta¬ wiaja poszczególne etapy przebiegu wy¬ ciagania ; fig. 6 — 9 — widoki z góry ram przytrzymujacych blache z ich wycieciami, przy czym liniami kreskowanymi pokaza¬ ne jest ograniczenie poziomego brzegu, przynalezne do kazdego posredniego ksztaltu wyciaganego przedmiotu; fig. 10 przedstawia widok z góry ukladu zlobków w wewnetrznych powierzchniach ram; fig. 11 — w zwiekszonej podzialce przekrój poprzeczny wzdluz linii 11 — ii na fig. 10 czesci ramy przytrzymujacej i ukladu w niej zlobków; fig. 12 przedstawia widok z góry, a fig. 13 — w przekroju wzdluz linii 13 — 13 na fig. 12, w zwiekszonej podzial¬ ce, uklad zlobków, umieszczonych miedzy ramami równolegle do kierunku ruchu ob¬ rabianego przedmiotu; fig. 14 i 15 przed¬ stawiaja odmienna postac wykonania ra¬ my przytrzymujacej; fig. 16 przedstawia widok z góry wanny kapielowej, wykona¬ nej z wygietymi sciankami bocznymi w dwóch prostopadlych do siebie kierunkach; fig. 17 — przekrój poprzeczny wanny we¬ dlug fig. 16; fig. 18 i 19 przedstawiaja w wiekszej podzialce przekrój poprzeczny, wzglednie widok z góry czesci sluzacej do przymocowywania nózki do wanny kapie¬ lowej.Jak widac z fig. 2 — 9, zbiornik o du¬ zej pojemnosci jest wedlug wynalazku wy¬ tworzony w kilku przebiegach. Plaska bla¬ cha 1, której przekrój ppprzeczny przed¬ stawiony jest linia kreskowana na fig. 2, a ksztalt obwodu — linia kreskowano- kropkowana na fig. 6, jest zamocowana miedzy para ram przytrzymujacych 2 i 3, posiadajacych srodkowy otwór i. Blacha jest scieta ukosnie na rogach w miejscu 5.Ramy kazdej pary moga byc wstawione w stól 6 maszyny do wyciagania. Ramy kaz¬ dej pary dociskane sa do siebie w kierun¬ ku strzalki p na fig. 2. Tloczak 7 maszyny do wyciagania przeciaga srodkowa czesc blachy przez otwór U ramy. Dolna czesc tloczaka 7 posiada ksztalt dolnej czesci dna gotowego przedmiotu. W pierwszym przebiegu wytwarzania jest wykonane dno 8 i czesc scianki /. Brzeg blachy wyciaga — 3 —sie przy tym promieniowo ku wewnatrz, a jego linia obwodowa po pierwszym prze¬ biegu wyciagania wedlug fig. 2 jest uwi¬ doczniona linia kreskowana iO na fig. 6.Nastepnie wymienia sie ramy 2 i 3, a bla¬ che, uksztaltowana wstepnie wedlug fig. 2, zamocowuje sie w ramach 11 i 12 (fig. 3). Te ramy na fig. 7 posiadaja wiekszy otwór 13, niz ramy 2 i 3 na fig. 6.Na fig. 3 uwidoczniony jest linia prze¬ rywana ksztalt blachy w poprzednim prze¬ biegu wyciagania, tloczak 7 wyciaga bla¬ che dalej przy niezmienionym dnie 8, wskutek czego czesc / scianek bocznych po¬ wieksza sie o czesc //. Nie uksztaltowana zas jeszcze czesc blachy miedzy obu docis¬ kanymi do siebie ramami 11 i 12 przesuwa sie promieniowo ku wewnatrz, przy czym zewnetrzna jej linia obwodowa przyjmuje ksztalt oznaczony liczba 1U na fig. 7. Fig. 7 przedstawia widok z góry ram przytrzy¬ mujacych 11 i 12 ze srodkowym otworem 13.Otrzymany po drugim przebiegu pól¬ wyrób wyjmuje sie z ram 11 i 12 i umie¬ szcza w ramach 16 i 17 trzeciej pary. Jak widac z fig. 4 i fig. 8, otwór 18 tej pary ram jest wiekszy, niz otwór 13 ram 11 i 12.Ksztalt pólwyrobu przed wyciaganiem we¬ dlug fig. 4 przedstawiony jest na tej fi¬ gurze linia kreskowana. Przy nastepnym przebiegu wyciagania scianki boczne po¬ wiekszaja sie o wytloczona czesc ///; brzeg blachy miedzy ramami znowu posuwa sie nieco ku wewnatrz i posiada linie obwo¬ dowa, przedstawiona linia kreskowana na fig. 8 i oznaczona liczba 20. Potem pólwy¬ rób o ksztalcie wedlug fig. 4 wyciagany jest dalej, co jest uwidocznione na fig. 5, przy czym otrzymuje on ksztalt ostatecz¬ ny. Wreszcie ramy 16 i 17 wedlug fig. 4 wymienia sie na ramy 21 i 22 czwartej pa¬ ry i za pomoca tego samego tloczaka 7 wy¬ twarza sie przy tym przebiegu roboczym ksztalt ostateczny, przy czym scianki bo¬ czne sa powiekszone o czesc IV.Polozenie brzegu obrabianego przed¬ miotu w tym przebiegu przedstawione jest linia przerywana na fig. 9 i oznaczone li¬ czba 23. Z fig. 9 widac takze, ze srodkowy otwór 2k ram 21 i 22 jest wiekszy, niz wszystkie poprzednie otwory.Po zwolnieniu przedmiotu z ram 21 i 22 wedlug fig. 5, przedmiot posiada osta¬ teczny ksztalt wanny, a brzeg, po niewiel¬ kim oszlifowaniu i wykonczeniu, moze byc w sposób znany zagiety i zaokraglony.W celu unikniecia faldowania czesci materialu zacisnietego miedzy ramami, jak wyzej zaznaczono, na wewnetrznych powierzchniach kazdej pary ram sa wy¬ konane zlobki 26 na fig. 10, przechodzace poprzecznie do ruchu materialu miedzy ra¬ mami. Przyklad wykonania zlobków uwi¬ doczniony jest na fig. 11, gdzie w zlobek dolnej ramy wstawiona jest listwa 30, po¬ nad która przeciagany jest material.By jeszcze bardziej zapobiec faldowa¬ niu sie blachy miedzy ramami fig. 12 i 13, wykonywane sa promieniowe zlobki 31 poprzecznie do kierunku przechodzenia materialu, zlobki te utworzone sa przez li¬ stwy 32 zamocowane w promieniowych rowkach 33 ramy dolnej w ten sposób, ze nieco wystaja ponad plaszczyzne tejze ra¬ my, podczas gdy górna rama zaopatrzona jest w promieniowe wyciecia 3U bardzo plytkie, aby nie powodowac tworzenia sie rowków w materiale zbiornika.Wymiana ram szablonowych o rozmai¬ tej wielkosci otworów kazdorazowo przed zaczeciem poszczególnych przebiegów wy¬ ciagania wymaga znacznej pracy, ponie¬ waz ramy posiadaja duzy ciezar. Ten sam cel mozna osiagnac, jesli zadowolic sie wy¬ miana tylko górnej ramy, zamiast zas dol¬ nej ramy uzyc stól 36 maszyny jako rame podstawowa, w której osadzone jest kilka pierscieni 38, 39 i U0 (fig. 14 i 15) o otwo¬ rach, odpowiadajacych kolejnym otworom dolnych ram lub szablonów na fig. 2 — 5.Wewnetrzny brzeg ki ramy podstawo- — 4 —wej 36 tworzy równoczesnie zewnetrzny pierscien zespolu. Przebieg wyciagania od¬ bywa sie tak samo, jak to bylo opisane na podstawie fig. 2 — 5. W pierwszym czes¬ ciowym przebiegu wyciagania jest wytwo¬ rzone dno przedmiotu i scianka /, odpo¬ wiednio do pierscienia 38; w drugim prze¬ biegu otrzymuje sie scianke //, odpowie¬ dnio do pierscienia 39; w trzecim przebie¬ gu — czesc ///, odpowiednio do pierscie¬ nia UO, i w czwartym przebiegu — czesc IV, odpowiednio do wewnetrznego brzegu Ul ramy przytrzymujacej 36. Przed kaz¬ dym czesciowym przebiegiem wyciagania, 3 wyjatkiem wytwarzania czesci scianki /, usuwa sie kolejno jeden po drugim piers¬ cienie 38, 39 i UO. By wyrazniej pokazac odpowiednie zaokraglenie pierscieni i ra¬ my podstawowej w miejscu 1*2, górna czesc pierscieni i ramy podstawowej 36 przed¬ stawiona jest na fig. 15 w powiekszonej podzialce. Górne zas ramy 2, 11, 16 i 21 sa takie same, jak na fig. 2 — 5.Sposób wedlug wynalazku i urzadzenie do wykonania tego sposobu posiadaja je¬ szcze te szczególna zalete, ze w pewnych przypadkach — ramy dolna i górna moga byc zamienne; poniewaz otwór wyciagowy dolnej ramy trzymakowej wiecej sie zuzy¬ wa, niz otwory górnej ramy, wiec dolna rama trzymakowa moze byc zamieniona na górna i odwrotnie. W ten sposób umo¬ zliwione zostaje dosc równomierne zuzycie czynnych krawedzi i powierzchni obu ram przytrzymujacych blache.Z fig. 16 i 17 widac, jak scianki bocz¬ ne 51, 52 moga otrzymac ksztalt wygie¬ ty na zewnatrz, odpowiednio do odchyle¬ nia 53 od podluznej prostej 54 — 5k w rzu¬ cie poziomym oraz od prostej 55 — 55 w przekroju poprzecznym. Scianki te posia¬ daja zatem wygiecie w dwu prostopadlych do siebie kierunkach. W ten sposób napre¬ zenia materialu sa równomierniej sze pod¬ czas przebiegu wyciagania, zwlaszcza w o- kolicy zaokraglonych rogów 56, .przy czym zapobiega sie we wszystkich okolicznos¬ ciach rozerwaniu blachy, zwlaszcza na sciankach czolowych wanny (mniej wie¬ cej wedlug linii 57), a wanna posiada z zewnatrz znacznie wieksza sztywnosc.Sztywnosc ta posiada zasadnicze zna¬ czenie przy nastepujacym zwykle emaljo- waniu.Po zakonczeniu przebiegu wyciagania srodka zbiornika wytlacza sie zaokraglone 58 lub tez plaskie brzegi i obcina sie je.W celu zamocowania nózek do dna wanny, przypawa sie przed emaljowaniem wytloczone kawalki blachy 59 (fig. 18 i 19) w ksztalcie litery U. W te kawalki wsuwa sie glowice nózki i zamocowuje ja srubami. Przy wytwarzaniu wiec wanien wedlug wynalazku, nagrzewa sie je tylko podczas emaljowania tak, ze nie zmniejsza sie wytrzymalosci blachy, uprzednio wy¬ ciaganej na zimno. PL