Przedmiot wynalazku niniejszego sta- których suma atomów wegla w czasteczce nowi sposób wprowadzania reszt kwasu — lacznie z resztami znajdujacymi sie siarkowego lub grup zawierajacych te przy azocie — wynosi co najmniej 10. reszty do imidoazolin o duzym ciezarze Wprowadzanie grup sulfonowych do czasteczkowym lub ich pochodnych w celu wspomnianych zwiazków uskutecznia sie wytwarzania produktów, stanowiacych np. przez bezposrednie sulfonowanie od- cenne srodki zwilzajace, emulgujace, do nosnej imidoazoliny, w razie gdy zawiera prania i podobne. ona nienasycone lancuchy boczne lub lan- Jako substancje wyjsciowe stosuje sie cuchy boczne zawierajace grupy wodóro- takie imidoazoliny lub ich pochodne, w tlenowe, albo gdy zawiera reszty aroma-tjfdzk&i poza tyrn grupy sulfonowe mozna wprowadzic do imidoazolin, jesli sie do azotu imidoa.zoliny przylaczy alkyle lub aralkyle zawierajace grupy sulfonowe, np. stosujac kwasy clilorowcosulfonowe, jako to kwas bjxmoetaiK^ulfonowy, chlorek benzylowy kwasu p - sulfonowego. Wresz¬ cie mozna równiez imidoazoline kondenso- wac z aldehydem mrówkowym lub innym aldehydem i dwusiarczynem wzglednie z formaldehydodwusiarczynem i w ten spo¬ sób otrzymac kwasy imidoazolinosulfoino- we.Wprowadzajiie grup sulfonowych do czasteczki imidoazoliny uskutecznia sie wprawdzie wedlug metod juz stosowanych w innym celu, jednakze nie mozna bylo przewidziec, aby metody te mozna bylo za¬ stosowac do imidoajzoliny ze wzgledu na mozliwosc rozszczepienia sie pierscienia imidoa;zolinowego. W patencie nr 20870 o- pisano wprawdzie .sposób wprowadzania grup sulfonowych do benzimidoazolu o du¬ zym ciezarze czasteczkowym przez trakto¬ wanie tego zwiazku kwasem chloroisulfo- nowym lub oleum, przy czym pierscien imiidoazolowy wykazal duza trwalosc, co potwierdzone zostalo przez G. B. Barnesa i F. L. Pymana (chem. Zentralblatt, 1928, I, 810), którzy imidazol w warunkach energicznych przemienia za pomoca dy¬ miacego kwasu siarkowego na kwas imi- doazolosulfonowy. W przeciwienstwie do powyzszego pierscien imidoazolinowy jest znacznie mniej trwaly i imidoazoliny róz¬ nia sie znacznie swym zaichowaraiem che¬ micznym od imidoazoli, W razie koniecz¬ nosci przylaczenia do imidoazoliny p - sul¬ fonianu sodowego chlorku berylowego powstawala obawa, iz obecnosc grupy sul¬ fonowej bedzie przeszkadzac przylaczeniu sie czasteczki kwasu chlorowcosulfoinowe- go do ajzotu imidioazoliny. Wreszcie bylo rzecza niespodziewana, iz imidoazolina, majaca charakter amldyny kwasu, daje sie kondensowac jak zwyczajne aminy z alde¬ hydem mrówkowym i dwusiarczynem na zawierajace azot pochodne kwasu metano- sulfomowego.Zwiazki, otrzymywane wedlug powy¬ zej opisanego sposobu, rozpuszczaja sie w wodzie, da«jac po?twory silnie pieniace sie, które posiadaja duza zdolnosc zwilzania, -prania, rozpraszania i wyrównywania, sa odporne na dzialanie substancji powoduja¬ cych twardosc wody, wykazuja wiec przy mydleniu w wodzie twardej dobre dziala¬ nie ochronne przeciwko wytracaniu sie mydel wapniowych i posiadaja godna uwa¬ gi zdolnosc emulgowania i rozprasza¬ nia.Przyklad I. 22,4 g undecyloimidoazoli- ny, otrzymywanej przez kondensacje kwa¬ su laurynowego z etylenodwuamina w tem¬ peraturze podwyzszonej, rozpuszcza sie z 22 g bromo-etanosulfoniajnu sodowego, BrCH2 CH2S03Na, w okolo 200 g abso¬ lutnego alkoholu i ogrzewa do wrzenia w ciagu okolo 80 godzin pod chlodnica zwrot¬ na. Nastepnie do roztworu tego dodaje sie 4 g lugu sodowego i cala mase odpa¬ rowuje sie do sucha.Otrzymuje sie .surowy undecyloiimido- azolinoetylosulfonian sodowy z wydajnos¬ cia 45 g, w których zawarte jest jeszcze 22% bromku sodowego.Otrzymana substancja jest bialawa maisa, która w wodzie przechodzi w prze¬ zroczysty pieniacy sie roztwór, niewrazli¬ wy na dzialanie substancji warunkujacych twardosc wody i posiadajacy dobre zdol¬ nosci zwilzania i oczyszczalnia.W powyzszym przykladzie undecylo- imidoaaoline mozna zastapic równowazna iloscia heptadecylo- wzglednie heptadece- nyloimidoazoliny.Przyklad II. 10 g heptadecenyloiaaaido- azoliny wprowadzono porcjami ochladza¬ jac i mieszajac do 20 g stezonego kwasu siarkowego i mieszamo w ciagu kilku go- — 2 —dzin, nastepnie zadano lodem, mase wy¬ dzielona oddzielono od rozcienczonego kwasu siarkowego i zobojetniono roztwo¬ rem sody.Przyklad III. 10 g heptadecylo - N- fenyloimidoazoliny (otrzymanej przez kon- densacje N - - fenyloetylenodwuaminy z kwasem stearynowym) wprowadza sie mieszajac w temperaturze okolo 5°C do 15 g oleum (okolo 25% SOs) i miesza da¬ lej, az próbka nie bedzie rozpuszczalna w sodzie. Dalsza przeróbke uskutecznia, sie, jak w przykladzie powyzszym.Przyklad IV. Do wodnego roztworu 1 mola formaldehydodwusiarczynu sodo¬ wego w okolo 4^rokrotnej ilosci wody mie¬ szajac wlewa sie powoli w temperaturze okolo 45°C roztwór 0,9 mola heptadecylo- imidoazoliny w podwójnej ilosci alkoholu.Po zmieszaniu ogrzewa sie mieszajac w temperaturze okolo 50°C jeszcze dopóty, az wzieta próbka rozpusci sie w wodzie, dajac roztwór przezroczysty. Nastepnie cala mase odparowuje sie do sucha.Przyklad V. Do 29,4 g 2 - heptadecy¬ lo - A2 - imidoazoliny wprowadza sie w temperaturze 95° — 100°C .powoli 27 g formaldehydodwusiarczynu sodowego (mniej wiecej 75 — 80%). Nastepnie ma¬ se stopiona ogrzewa sie w temperaturze 120°—130°C dopóty, az stanie sie rozpu¬ szczalna w wodzie. Po ostygnieciu placek z masy stopionej rozdrabia. sie. Wydajnosc wynosi 55 g. Jasnozólty ziarnisty produkt rozpuszcza sie latwo w wodzie z tworze¬ niem sie piany.Przyklad VI. Do 1 mola ^npentadecylo- A2 - imidoazoliny wprowadza sie w tem¬ peraturze 110° — 120°C powoli 2 mole formaldehydodwusiarczynu sodowego. Na¬ stepnie mase stopiona ogrzewa sie w tem¬ peraturze 130° — 140°C dopóty, az stanie sie rozpuszczalna w wodzie. Po ostygnie¬ ciu placek z masy stopionej rozdrabia sie.Jasnozólty ziarnisty produkt rozpuszcza sie latwo w wodzie z tworzeniem sie pia^ ny.Przyklad VII. Do 1 mola 2 - heptade- cenylo - A2 - imidoazoliny wprowadza sie w temperaturze 110° — 120°C powoli 2 mole formaldehydodwusiarczynu sodowe¬ go. Nastepnie mase stopiona ogrzewa sie w temperaturze 125° — 140°G dopóty, az stanie sie rozpuszczalna w wodzie. Po ostygnieciu pliacek z masy stopionej rozr drajbia sie. Jasnozólty ziarnisty produkt rozpuszcza sie latwo w wodzie z tworze¬ niem sie piany.Przyklad VIII. Do 1 mola imiidoazpli- ny, wytwarzanej z etylenodwuaminy i mie¬ szaniny kwasów tluszczowych, otrzymanej z tluszczu kokosowego, wprowadza sie w temperaturze 95° — 100°C powoli 2 mo¬ le formaldehydodwusiarczynu sodowego.Nastepnie unase stopiona ogrzewa sie w temperaturze 120°—130°C dopóty, az sta¬ nie sie rozpuszczalna w wodzie. Po osty¬ gnieciu placek z masy stopionej rozdra¬ bia sie. Jasnozólty ziarnisty produkt latwo rozpuszcza sie w wodzie z tworzeniem sie piany.Przyklad IX. Do 1 mola 2 - undecylo - A2 - imidoazoliny wprowadzajcie w tem¬ peraturze 95° — 100°C powoli 2 mole for¬ maldehydodwusiarczynu sodowego. Naste¬ pnie mase stopiona ogrzewa sie w tempe¬ raturze 120° — 130°C dopóty, az sta,nie sie rozpuszczalna w wodzie. Po ostygnie¬ ciu placek z masy stopionej ^bzdribia sie.Jasnozólty ziarnisty produkt1 latwo rozr puszcza sie w wodzie z tworzeniem sie pia,ny.Preparaty wytworzone wedlug wyna¬ lazku niniejszego wykazuja liczne zalety, które przedstawiono na tablicy I i II; — 3 —Tablica I.Zdolnosc nawilzania 1) Odpornosc wzgledem wapna 2) Zdolnosc dyspersyjna wzgledem mydel wapniowych 3) 4) Odpornosc na dzialanie kwasów Odpornosc na dzialanie lugów 5) Zdolnosc mycia 6) Stezenie g/litr 1,5 1,0 — 1,0 1 1,0 1,0 heptadecylo- benzimidoazo- losulfonian sodowy 430 sek j^-fenylohepta- decyloimidoazo- linosulfonian sodowy 359 sek J^-benzylohepta-, decyloimidoazo- linosulfonian sodowy 337 sek ponad 1000° twardosci (niemieckich) 13,8% 1—2 cm3 okolo 5 cm3 85% 9,6% 2—3 cm3 okolo 5—6 cm3 100°/0 . 8,8% okolo 2 cm3 okolo 5 cm3 92% Tablica II.Zdolnosc nawilzania 1) Odpornosc wzgledem wapna 2) Zdolnosc dyspersyjna wzgledem mydel wapniowych 3) 4) Odpornosc na dzialanie kwasów Odpornosc na dzialanie lugów 5) Zdolnosc mycia 6) Stezenie g/litr 1,5 1,0 — 1,0 1,0 1,0 Undecylobenzimido - azolosulfonian Na 412 sek Fenyloundecyloimido - azolinosulfonian Na 317 sek ponad 1000° twardosci (niemieckich) 18,1% okolo 1—2 cm3 okolo 5—6 cm3 88% 13,9% okolo 2 cm3 okolo 5—6 cm3 100% — 4 —Objasnienia.Do punktu 1. Okreslano czas zatonie¬ cia w sekundach, jaki wymaga, tarczka welniana odtluszczona do pograzenia sie calkowitego pod powierzchnie cieczy.Do punktu 2. Rozpuszczano próbki w nieznacznej ilosci wody destylowanej i na¬ stepnie rozcienczano woda o rozmaitej twardosci dopóty, az zaobserwowano osad.Dane zawarte w powyzszych ta,blicach oznaczaja wiec, ze wszystkie preparaty nawet w wodzie o 1000° twardosci (sto¬ pni niemieckich) nie ulegaja rozkladowi.Do punktu 3. Da,ne cyfrowe oznaczaja w procentach ilosc czystego 100°/wego odnosnego sulfonianu w odniesieniu do czystego 100°/o-owego mydla w postaci olejanu sodowego, potrzebna do tego, aby w wodzie o 20° twardosci (stopni niemiec¬ kich) uniknac z cala pewnoscia wytrace¬ nia mydla wapiennego.Do punktu 4. Dane liczbowe oznaczaja ilosc cm3 n/l kwasu solnego na kazde 100 cm3 roztworu sulfonianu, których .stezenie wynosi 1 g na litr, po dodaniu których nie powinny wystepowac na skutek rozkladu klaczkowate osady.Do punktu 5. Dane liczbowe oznaczaja ilosc cm3 10%-owego roztworu lugu .sodo¬ wego, jaka mozna dodac do 10 cm3 sulfo¬ nianu (stezenie 1 g/litr), nie powodujac jeszcze wydzielania sie klaezkowa,tego osa¬ du.Do punktu 6. Dane liczbowe oznaczaja % bialosci po wypraniu za pomoca 1 g sulfonianu w litrze w obecnosci 2 g sody bezwodnej w litrze w temperaturze 50°C.Stopien wypra(n,ia welny wzglednie jej bia¬ losc okreslono za pomoca nastepujacych prób: Bialosc próbek welny najbielszej przy¬ jeto jako 100, tak iz dzialanie innych sul¬ fonianów podawano staje w procentach w odniesieniu do welny wypranej za pomoca najlepiej pioracego sulfonianu. W ten spo¬ sób otrzymano dajace sie dobrze porówny¬ wac liczby wzgledne, a nie wa,rtosci abso¬ lutne.Jak wynika z powyzszych tablic, sulfo¬ niany pochodzace z imidoazolin przewyz¬ szaja pod wzgledem ich wlasciwosci maja¬ cych znaczenie w przemysle wlókienni¬ czym sulfoniany wytwarzane z imidoazoli.Polepszone wlasciwosci sulfonianów imidoazolinowych rozszerzaja równiez mozliwosci praktyczne ich stosowania w rozmaitych galeziach przemyslu wlókien¬ niczego w porównaniu z sulfonianami imi- doazolowymi. PL