Znane sa rozmaite .sposoby otrzymy¬ wania obrazów swietlnych, polozonych w jednej plaszczyznie i wytwarzajacych wra¬ zenie wypuklosci, przy stosowaniu (przed¬ miotów w postaci plaskorzezb (reliefów), zwlaszcza w celu wykonywania odpowied¬ nich majp geograficznych. Wedlug jednego z tych sposobów mocno naswietla sie ukos¬ nie z jednej strony reliefy podczas fotogra¬ fowania ich. W ten .sposób mozna co praw¬ da uzyskac obraz dzialajacy plastyczinie, powstaja jednak przy stosowaniu tego spo¬ sobu z jednej strony wypuklosci cienie sze¬ rokie i glebokie, z drugiej zas strony — duze plaszczyzny swietlne, których odtwo¬ rzenie obrazowe powoduje niescisle przed¬ stawienie terenu, a zwlaszcza utrudnia, rozpoznawanie obrazu w czesciach cieni¬ stych, a nawet czyni je niemozliwym. We¬ dlug innego sposobu plaskorzezbe (relief) podczas fotografowania go oswietla sie pio¬ nowo z duzej odleglosci. Ten sposób posia¬ da z kolei te wade, ze tylko przy znacznym wzniesieniu mozna osiagnac powstawanie cienia wzglednie przy niewielkich wznie¬ sieniach nie powstaja zadne efekty i od¬ czytywanie mapy jest bardzo utrudnione.Znane jest równiez oswietlanie reliefu ukosnie ze wszystkich stron równomiernie i umieszczanie w tym celu w mniejszej lub wiekszej odleglosci w równym odstepie od reliefu gestego wienca lamp albo tez oswietlanie reliefu promieniami równole¬ glymi i doprowadzanie odbitych promieni,zebranych .soczewka plaskowypukla, do aparratu fotograficznego. Mapy geograficz¬ ne, wykonane wedlug tego sposobu, wyka¬ zuja co pirawda pewne efekty, jedsnak nie jest rzecza mozliwa osiagniecie tak doklad¬ nie uwydatniajacych sie wypuklosci, np. poszczególnych pagórków, aby powstal obraz we wszystkich czesciach dokladny i stwarzajacy wrazenie plastyczne.Wedlug wynalazku niniejszego wraze¬ nia plastycznego obrazu swietlnego, zwla¬ szcza mapy geograficznej, nie osiaga sie przez wzmacnianie cieni na stronie prze¬ ciwleglej do zródla swiatla, ani tez nie wyzyskuje sie wartosci barwnych tylko niedokladnie uchwytnych, powstajacych na skutek równoleglego naswietlania reliefu.Wedlug wynalazku otrzymuje sie wraze¬ nie plastycznosci zgodne z rzeczywistoscia przez dobieranie oswietlenia do terenu tak, iz stosunek poszczególnych czesci do siebie nie zostaje zaklócony cieniami, lecz zostaje dokladnie zachowany.Osiaga sie to wedlug wynalazku niniej¬ szego dzieki temu, ze wykonany znanymi sposobami relief, w zaleznosci od róznic wyniesien terenowych zaopatrzony ewen¬ tualnie w odcienie barwne i (lub) rytowa- nia, podczas fotografowania z jednej stro¬ ny poddaje sie oswietlaniu ukosnemu i ewentualnie dodatkowemu oswietlaniu ipio- nowemu, z drugiej zas strony — oswietla¬ niu z kierunku odwrotnego, o natezeniu i nachyleniu odpowiednio dostosowanym do ksztaltu terenu i poprawiajacym dzialanie tego pierwszego oswietlania, dzieki czemu zostaja równoczesnie rozjasnione zbyt ostre cienie spowodowane oswietleniem ukosnym. Do oswietlenia z kierunku prze¬ ciwnego stosuje sie zródla swiatla mogace byc regulowane odnosnie ich mocy wzgled¬ nie slabsze od oswietlenia ukosnego, maja¬ cego byc przez nie oslabianym, a miano¬ wicie dobiera sie sily swiatla tak, aby roz¬ jasniane miejsca cieniste reliefu byly do¬ brze widoczne.To Ojsiagalne za pomoca wynalazku ni¬ niejszego i zgodne z rzeczywistoscia stop¬ niowane dzialanie odcieniowe naswietlen z kierunku przeciwnego wedlug dalszej postaci wykonania wynalazku mozna zwiekszyc dodatkowo przez uprzednie stopniowanie cieniowania barw reliefu.Tego rodzaju stopniowane cieniowanie re¬ liefu uskutecznia, sie szczególnie korzyst¬ nie w drodze mechanicznej przez odpo¬ wiednie równomierne lub stopniowe zanu¬ rzanie skierowanego ku dolowi reliefu w cieczy cieniujacej, np. w cieczy zracej lub barwiacej, np. w kwasach itd., i wyjmowa¬ nie go z tej cieczy, tak ze wyzej polozone warstwy reliefu zostaja bardziej przy¬ ciemnione od warstw nizej polozonych.Cieniowanie mozna jeszcze bajdziej uwydatnic w ten sposób, ze wazne czesci na reliefach, np. iulice, koleje, rzeki, je¬ ziora, lasy, miasta, itd., uwydatnia sie rów¬ niez plastycznie przez specjalne grawero¬ wanie.Jesli relief zanurza sie w cieczy barw¬ nie cieniujacej i (lub) wyjmuje sie z niej powoli i równomiernie, to otrzymuje sie odpowiednio równe przejscie cieniowania z najnizej do najwyzej polozonych miejsc reliefu, co wraz z poprzednio wymienio¬ nym dostosowywaniem oswietlania umo¬ zliwia wierne odtworzenie na mapie relie¬ fu. Z drugiej strony przez odpowiednio stopniowane wzglednie okresowo prze¬ prowadzane zanurzanie i (lub) wyjmowa¬ nie reliefu z cieczy otrzymuje sie stopnio¬ wanie schodkowe, znajdujace nieraz zasto¬ sowanie.W celu odpowiedniego cieniowania re¬ liefu mozna tez dokonywac zdjec sposo¬ bami znanymi w fotografii wielobarwnej, co zapewnia otrzymanie wrazenia pla¬ stycznego niezwykle wiernego rzeczywi¬ stosci.O ile uksztaltowanie reliefu, majacego byc fotografowanym, nastrecza trudnosci przy stosowaniu oswietlenia wedlug wyna- — 2 —lazku, nip. wtedy, gdy chodzi o wieksza czesc srodkowa, calkowicie plaska, oto¬ czona ze wszystkich stron pasmami gór, to trudnosci te mozna, usunac w sposób bar¬ dzo prosty, a mianowicie tak, ze do foto¬ grafowania relief dzieli sie na dwie lub wieksza liczbe czesci latwo dostepnych dla oswietlenia zmiennego wedlug wynalazku niniejszego, po czym zdjecia czesciowe la¬ czy sie znów w jedna pozadana calosc obraziu.Zdjecia, otrzymane spoisobem wedlug wynalazku niniejszego, stosuje sie bezpo¬ srednio jako podstawe do powielania, nip. do druku swietlnego, a otrzymane obrazy swietlne wywieraja na patrzacego na nie wrazenie zupelnie zgodne z rzeczywistos¬ cia. Im dalej przy tym okq jest oddalone od obrazu nadrukowanego, tym bardziej uwydatnia sie wrazenie plastyczne, np. na mapach geograficznych o najmniejszej po- dzialce mozna poznac wyraznie wszystkie odmiany terenowe.Z tego powodu mapy geograficzne, wy¬ konane sposobem wedlug wynalazku ni¬ niejszego, nadaja sie uwlaszcza, do celów wojskowych i do nauki pogladowej, gdyz pokazuja powierzchnie ziemi taka, jaka ona jest w rzeczywistosci, zamiast stoso¬ wania znaków specjalnych do oznaczania gór, rzek itd.Sposób wedlug wynalazku niniejsizego nie ogranicza sie jednak bynajmniej tylko do wykonywania kart obrazowych, dziala¬ jacych plastycznie, polozonych w jednej plaszczyznie, lecz mozna go tez stosowac tak samo do zobrazowania, wszelkich do¬ wolnych plaskorzezb i przedmiotów prze¬ strzennych. PL