Wynalazek niniejszy dotyczy klisz do druku plaskiego, wykonanych z materialu, zawierajacego celuloze, oraz sposobu przy¬ gotowywania takich klisz do drukowania.Klisza do druku plaskiego wedlug wy¬ nalazku posiada powierzchnie robocza, u- tworzona z jednorodnego materialu celu¬ lozowego, zawierajacego nierozpuszczalna w wodzie, lecz mogaca pochlaniac wode pochodna celulozy, nalozona na warstwe tego materialu, np. tkanine lub papier, i sklejajaca ze soba co najmniej górne wló- kienka tej tkaniny lub papieru; powierz¬ chnia robocza, nawet w razie nasycenia jej woda, posiada wlasnosc zatrzymywa¬ nia srodka, przyjmujacego farbe drukar¬ ska, stosowanego do wytwarzania obrazu i nalozonego na klisze, bedaca w stanie su¬ chym, a po nastepnym zwilzeniu jej woda lub tylko kwasnymi roztworami zwilzaja¬ cymi odpychajacego te farbe. Ponadto kli¬ sza wedlug wynalazku posiada podloze, najlepiej nieprzemakalne, pod cala po¬ wierzchnia robocza kliszy; podloze to mo¬ ze stanowic równiez wzmiankowana po¬ wyzej warstwa materialu celulozowego, np. tkaniny lub papieru, lub tez podloze innego rodzaju. Klisza moze posiadac po¬ nadto skladnik wzmacniajacy, przyklejo¬ ny do materialu celulozowego powierzchni drukujacej, w postaci warstwy nieprze¬ makalnego i plastycznego na goraco kleju z materialu celulozowego, przez co pecz¬ nienie powierzchni drukujacej, powodo¬ wane zwilzaniem jej, zostaje ograniczone tylko do kierunku prostopadlego do po¬ wierzchni drukujacej, a uniemozliwione zostaje znieksztalcenie sie w kierunku bo-cznym obrazów drukarskich, wytwarza¬ nych na kliszy. Wreszcie wzmiankowana klisza posiada najlepiej taki stopien prze¬ zroczystosci, ze mozna rozpoznac przez jej powierzchnie zarysy linii, znajdujacych sie pod nia i dajacych sie widziec w swie¬ tle przechodzacym przez te powierzchnie, znaki zas wskazujace lub napisy, umiesz¬ czone na podlozu kliszy, mozna wyraznie rozpoznac w swietle odbitym.Ponadto wynalazek obejmuje sposób przygotowywania do druku takiej kliszy o powierzchni roboczej z jednorodnej ce¬ lulozy. Sposób ten polega na tym, iz obraz wykonywa sie na powierzchni roboczej kliszy materialem, zwilzajacym sie farba drukarska, po czym material ten zespala sie z celuloza powierzchni drukujacej naj¬ lepiej przez dzialanie ciepla, nastepnie po¬ wierzchnie drukujaca zwilza sie woda lub kwasnym roztworem wodnym i powleka sie farba drukarska przez przetaczanie po niej walka, na skutek czego zostaja uwy¬ datnione tylko linie zarysu obrazu; sztuka druku plaskiego jest oparta (jak to zresz¬ ta znane jest w dawniejszych sposobach druku litograficznego) na niemieszaniu sie oleju z woda. Dotychczas uznawano za nadajace sie do zastosowania w powyz¬ szym sposobie tylko takie powierzchnie, które posiadaly lub którym mozna bylo nadac w pozadanych miejscach zdolnosc zwilzania sie woda i powlekania sie tlusz¬ czem, oraz tylko takie powierzchnie, któ¬ rym po wyrysowaniu na nich obrazu tlu¬ szczowego mozna bylo nadac zdolnosc zwilzania sie woda w pewnych miejscach.Dawniejsze sposoby druku litograficz¬ nego polegaja na stosowaniu odpowiednio przygotowanej powierzchni kamienia, po¬ siadajacego zdolnosci absorbcyjne, a nie¬ co pózniejsze na uzyciu rozmaicie trakto¬ wanych powierzchni metalowych.Jak wiadomo, proponowano juz przy¬ stosowywanie celuloidu do uzycia go na powierzchnie robocze klisz do druku pla¬ skiego przez wykonanie na nim tluszczo¬ wego obrazu i traktowanie nastepnie nie drukujacych czesci powierzchni kliszy so¬ da zraca (kaustyczna), przez co, jak mó¬ wiono, tym czesciom powierzchni celuloi¬ du nadaje sie zdolnosc zwilzania sie wo¬ da. Wiadomo równiez, ze obrazy tluszczo¬ we, wytworzone na papierze, byly juz przenoszone przez bezposrednie odbicie na powierzchnie drukujace zwyklych klisz do druku plaskiego. Tego rodzaju sposób dru¬ kowania proponowano uskuteczniac przy uzyciu tluszczowych obrazów drukarskich, wytworzonych na pewnych gatunkach pa¬ pieru, powleczonego guma arabska na nie drukujacych czesciach powierzchni druku¬ jacej.Wynalazek niniejszy jest oparty na tym odkryciu, ze niektóre materialy celu¬ lozowe, chciwie wchlaniajace wilgoc i da¬ jace sie latwo zwilzac woda, moga pomi¬ mo to (nawet po nasyceniu ich) zachowy¬ wac uprzednio odbity na nich obraz, da¬ jacy sie powlekac farba drukarska i ze¬ spolony z powierzchnia kliszy wtedy, gdy jest onar sucha. Materialy te opieraja sie daznosci przemieszczania zarysów obra¬ zu przy traktowaniu go woda Lub kwasny¬ mi roztworami zwilzajacymi, przy czym nie drukujacym czesciom powierzchni klisz nadana zostaje duza zdolnosc do od¬ pychania tluszczu przez zwilzenie ich tyl¬ ko woda lub kwasnymi roztworami, to znaczy bez uciekania sie do gumy arab¬ skiej lub podobnych substancji.Jednym z celów wynalazku, opartego na tym odkryciu, jest wytworzenie kliszy do druku plaskiego, posiadajacej po¬ wierzchnie robocza z materialu celulozo¬ wego i przystosowanej w szczególnosci do wytwarzania na niej i utrzymywania „bezposredniego" obrazu drukarskiego, dajacego sie powlekac farba drukarska.Obraz taki wykonywa sie np. przez napi¬ sanie tekstu na maszynie do pisania na bardzo gietkiej kliszy o powierzchni z ma- — 2 —terialu celulozowego; m talsej kliszy mo¬ ga byc wprowadsane poprawki {i i^ciera- nie) w sposób zwykle stosowany lub przez wymywanie napisanego tekstu za pomoca substancji, rozpuszczajacej material, z którego wytworzono obraz drukarski.Innym eelemowynalazku jest aposób ze¬ spalania odbitego tluszczoweg-o obrazu drukarskiego %. powierzchnia drukujaca kliszy drukarskiej, przy zastosowaniu któ¬ rego unika sie zasadniczo znieksztalcania obrazu przez roztwór zwilzajacy, którym traktuje sie wzmiankowana powierzchnie i który zostaje wchloniety przez nia.Oprócz tego przedmiotem niniejjszego wynalazku jest równiez bardzo gietka kli¬ sza do druku plaskiego, posiadajaca po¬ wierzchnie drukujaca, utworzona zasad¬ niczo z ujednocrodnionego, wchlaniajacego wode materialu eelulozowego, z gietkim podlozem, "¦ podtrsjymujacym powierzchnie robocza i utworzonym z nie wchlaniajacej i nieprzemakalnej tkaniny z wlókien celu¬ lozowych.Wynalazek obejmuje ponadto zlozona klisze do druku plaskiego z nierozciagal- nym podlozem i pochlaniajaca wode po¬ wierzchnie robocza, której pecznienie, wy¬ nikajace z absorbcji wody, jest ograniczo- »e tyiko d© kierunku, d© niej prostopadle¬ go a znieksztalcenie sie bocraie wytworzo¬ nego na niej obrazu zostaje uniemozliwio¬ ne.Jednam równiez z ceiow wynalazku 3est wytworzenie kliszy do druku plaskie¬ go, posiadajacej powierzchnie, utworzona ze .'scislego przeswiecajacego pergaminu ainyioidowegu, ciagnacego sie pod caza po- wieraehnta padtoca, wykomana z ciagliwe- ejo papieru „Kraffca" lub papieru podob- rwigo, waz praedzielajaDej te papiery nie- i^Mwtakalnej '.warstwy- prczeEroczysfcego i /plastyczne®© na goraico klerwu oelntozawe- imiym celem wynidazkn niniejszego ij©st wytworzenie ulozonej kliszy do driafcu plaskiego, dostatecznie.^ipraeswiecaJAiaeji, ab$ umozliwiala latwp dostrzegacie ; «ibf razu w swietle, przechodzacym przesz nia, aczkolwiek nie koniecznie w swietle odbi¬ tym ¦ ...¦¦'¦ ::.h.. . . :: .\-k'.} Jeszcze innym cekam wynalag^o jaat utworzenie kliszy do druku^plaskiego^ pó- jaiadajacej nie drukujaoe znaki lub napisy wskazujace, np. praeziiaczoaae do oriento¬ wania osoby, przygotowujacej Jdiaae, co do rozmieszczenia marginesów, odste¬ pów lub rozmieszczenia innych czesci ob¬ razu drukarskiego; tego rodzaju znaki sa umieszczenie badz na samej powierzchni drukujacej, badz tez na wewnetrznej po¬ wierzchni podloza i sa wyraznie widoczne przez powierzchnie drukujaca kliszy w swietle odbitym, przy czym w razie umie¬ szczenia ich na samej powierzchni druku¬ jacej wykonywa sie je badz farba lub a- tramentem, nie przyjmujacym litografi¬ cznej farby drukarskiej podczas dralowa¬ nia, lub tez za pomoca ro&puszczaiarej w wodzie farby lub atramentu, który mozna byloby usunac wzglednie m^c woda pod¬ czas zabiegu zwilzania, wskutek czego zna¬ ki te nie zostawalyby reprodukowane.Poza tym celem wynalazku jest u- tworzenie nie posiadajacej porów kliszy do druku jaskiego, pojadajacej w pobli¬ zu kazdego z jej konców wytloczone po¬ przeczne lmie - rowki, wypukle na zewne¬ trznej powierzchni Miszy i wklesle na jej stronie odwrotnej, dzieki enema brzegi kliszy daja sie zaguaac z Latwoscia w/soelu naciagniecia ich na ramke, dajaca isae z la¬ twoscia prayfmweowjnraac do walca tfaczra- go prasy do. druku jaskiego.Wynalaaeik niniejszy obejmuje równiez sposób przygotowywania takiej kliszy Ao druku, posiadajacej powiernctoae druka- jaca, polegajaca .aa bezposrednim wykona¬ niu obi^za ma powserzcluni rotoezej paray nzycm irodka, prayjmujaeego farbe dru¬ karska, a aaastgpnie na zespateniu tee© ma¬ terialu z ujednorodnionyiE nialteriaieni «- — 3 —lulozowym powierzchni drukujacej, najle¬ piej za pomoca ciepla, wreszcie na zwilza¬ niu tej powierzchni woda lub kwasnym roztworem wodnym oraz na powlekaniu (bez stosowania innej obróbki przygoto¬ wawczej ) wzmiankowanej powierzchni farba drukarska przez przetaczanie po niej walka i pokrywaniu farba ta tylko zarysów obrazu drukarskiego.Wazna zaleta celulozowych klisz do druku wedlug wynalazku niniejszego jest równiez nieczulosc ich w razie zetkniecia sie powierzchni ze zwykle stosowanymi srodkami tluszczowymi, uzywanymi do wytwarzania litograficznych obrazów, dzieki czemu mozna na nich wycierac gumka lub wprowadzac poprawki bez tej wprawy, jakiej wymaga sie do wykona¬ nia takich poprawek na kamieniu lub kli¬ szy metalowej. Ponadto dzieki swej sto¬ sunkowo znacznej nieczulosci na materia¬ ly tluszczowe klisze te trudniej ulegaja uszkodzeniu podczas poslugiwania sie ni¬ mi od bardziej czulych na materialy tlusz¬ czowe klisz metalowych.Inna zalete klisz tych stanowi to, ze substancja, z której wykonano obraz, mo¬ ze byc zespolona z powierzchnia kliszy w jedna calosc za pomoca prostego srodka.Zaleta klisz wedlug wynalazku jest rów¬ niez to, ze nie wytwarzaja sie w nich nie¬ pozadane wglebienia podczas pisania na nich za pomoca maszyny do pisania, jak to zwykle ma miejsce przy uzyciu zwykle stosowanych klisz z cienkich arkuszy me¬ talowych lub pokrytych folia metalowa, ponadto powierzchnia robocza trzcionek maszyny do pisania nie musi byc tak do¬ kladnie nastawiona, jak to jest niezbedne do otrzymywania dobrych odbitek na kli¬ szach metalowych.Jedna z zalet klisz wedlug wynalazku niniejszego stanowi to, ze dzieki ich prze¬ swiecaniu mozna przerysowywac na nie rozmaite linie i t. d. z oryginalów, podlo¬ zonych pod klisze.Dalej znaki lub napisy wskazujace nie przeszkadzaja korzystaniu klisz n,p. przez zmniejszenie rozporzadzalnej powierzchni kliszy; oprócz tego klisze wedlug wynalaz¬ ku wyróznia lekkosc, nieposiadanie krawe¬ dzi tnacych, takich jak klisze z cienkiej blachy lub klisze, wylozone folia metalo¬ wa, oraz bardzo niski koszt wyrobu.Wyrazenie „druk plaski" jest uzywa¬ ne w opisie niniejszym w celu oznaczenia sposobu drukowania narzadami o zasad¬ niczo plaskiej powierzchni. Obraz przy druku plaskim nie jest znacznie wyniesio¬ ny ponad ani tez zaglebiony ponizej po¬ wierzchni drukujacej, jak to miewa miej¬ sce z jednej strony przy drukowaniu za pomoca gleboko wytrawianych klisz (druk wklesly), a z drugiej strony — przy dru¬ kowaniu za pomoca klisz rytowanych lub tak zwanych klisz rzezbionych (intaglio).Wyrazenie „zasadniczo plaska" jest u- zywane w opisie niniejszym do oznaczenia powierzchni, która jest (najlepiej) lecz nie koniecznie gladka mikroskopijnie, przy czym odchylenia od przecietnego po¬ ziomu tej powierzchni sa mikroskopijnie male.Wyrazenie „narzad tloczacy" jest uzy¬ wane w opisie niniejszym do oznaczenia zasadniczo nierozciagliwego lub nie rozsze¬ rzajacego sie narzadu, wykonywanego czasem z metalu, do którego przymocowu¬ je sie klisze z materialu celulozowego i za pomoca którego wywiera sie nacisk w ce¬ lu wykonania odbitki obrazu drukarskie¬ go badz na papierze, podlegajacym zadru¬ kowaniu, w przypadkach druku bezposre¬ dniego, badz tez na blankiecie ofsetowym — w razie druku ofsetowego. Narzad tlo¬ czacy moze stanowic walec lub beben tlo¬ czacy prasy, aczkolwiek moze on byc (jak to jest w jednym z przykladów wykona¬ nia wynalazku) plyta z cienkiej blachy, która moze byc odejmowalnie przymoco¬ wywana do tego walca lub bebna tloczace¬ go; najlepiej jest jednak, gdy powierzch- — 4 —nia tego narzadu jest jednakowa z po¬ wierzchnia celulozowa podloza wzmacnia¬ jacego, stanowiacego jedna ze skladowych czescikliszy. t Wyrazenie „siatkowa struktura celulo¬ zowa" jest uzywane w opisie tym do ozna¬ czenia struktury warstwy papierowej lub tkaniny wlóknistej, w której wlókna po¬ szczególne sa zwiazane ze soba za pomo¬ ca wiazacego czynnika celulozowego, któ¬ ry powleka poszczególne wlókna oraz prze¬ rwy miedzy nimi; ilosc tego czynnika jed¬ nak nie koniecznie musi calkowicie wypel¬ niac te przestrzen. Pozostajace szczeliny jednak (jezeli szczeliny takie w ogóle po¬ zostaja) powinny byc mikroskopijnie ma¬ le.Wyrazenie „posiadajacy drobne wgle¬ bienia" zostalo uzyte do oznaczenia po¬ wierzchniowej mikroporowatosci jedorod- nego materialu celulozowego o strukturze siatkowej, szczególnie nadajacego sie do celów wynalazku niniejszego, poniewaz ce¬ lulozowy czynnik wiazacy pozostawia (la¬ czac przylegajace do siebie wlókna w miej¬ scach ich stykania sie lub krzyzowania) nadzwyczaj male szczeliny lub wglebienia, które sa widoczne pod mikroskopem, acz¬ kolwiek nie sa widoczne okiem nie uzbro¬ jonym.Wyrazenie „powierzchnia" jest uzywa¬ ne w opisie niniejszym w tym sensie, ze obejmuje pewna warstwe kliszy, to znaczy powierzchnie dwuwymiarowa o pewnej glebokosci.Dlatego tez moznosc zastosowania opi¬ sanych powyzej materialów przy druko¬ waniu jest uwarunkowana w mniejszym stopniu absorbcja na powierzchni, a zale¬ zy raczej od absorbcji w materiale war¬ stwy powierzchniowej.Wyrazenie „pergamin amyloidowy" jest uzywane w opisie niniejszym do ozna¬ czenia produktu, wytworzonego za pomo¬ ca powszechnie znanego traktowania pa¬ pieru kwasem siarkowym, mycia, zobojet¬ niania, suszenia go i czasem (lecz nie za¬ wsze wzglednie nie koniecznie) kalandro¬ wania.Wyrazenie „ujednorodniony material celulozowy" zostalo uzyte do oznaczenia wszelkiego rodzaju materialu w arkuszach, skladajacego sie przewaznie z celulozy o- raz wyrózniajacego sie duza scisliwoscia i odpornoscia na rozdrabniajace dzialanie wody, Robocza powierzchnia drukujaca klisz drukarskich wedlug wynalazku ni¬ niejszego jest wytworzona z tego „uje- dnorodnionego materialu" i moze zawie¬ rac wlókna celulozowe lub tez moze ich nie zawierac.Nie wszystkie tego rodzaju materialy celulozowe nadaja ku, jednak szczególnie nadaje sie do tego wszelka jednorodna powierzchnia mate¬ rialu celulozowego, czyniaca zadosc wy¬ szczególnionym nizej warunkom, a miano¬ wicie: powierzchnia ta musi byc odporna na rozdrabniajace dzialanie wody, to jest musi posiadac i zachowywac duza przy¬ czepnosc miedzyczasteczkowa nawet po nasyceniu woda; powinna skladac sie naj¬ lepiej tylko z celulozy, jej regenerowanych pochodnych i pochodnych amyloidowych i nie powinna zawierac zadnego rozpuszczal¬ nego w wodzie materialu wypelniajacego lub innego skladnika wzglednie zanieczy¬ szczen, które by posiadaly wlasciwosc przyciagania materialów tluszczowych i odpychania wody; musi sie latwo zwilzac woda i powinna posiadac wlasnosc wchla¬ niania jej; musi byc zasadniczo plaska i posiadac równomierna duza gestosc oraz odpowiednia przezroczystosc (zdolnosc przeswiecania); wreszcie powinna (zwla¬ szcza w suchym stanie) dawac sie z latwo¬ scia zwilzac materialami tluszczowymi, po czym powinna zatrzymywac je wbrew usuwajacemu je dzialaniu wody lub roz¬ tworów kwasnych, przy czym material ce¬ lulozowy, zwilzony juz woda, powinien od pychac materialy tluszczowe. Innymi slo- — 5 —wy, material tluszczowy, nalozony na su¬ chy material celulozowy, nie powinien da¬ wac sie latwo usuwac woda, która stosuje sie nastepnie, lecz tenze material dopro¬ wadzony do zetkniecia sie z celuloza, zwil¬ zona uprzednio woda, lecz nie poddanym zadnej innej obróbce przygotowawczej, powinien dawac sie latwo usuwac za po¬ moca wody.Poniewaz sposób traktowania materia¬ lów wlóknistych, jak np. papieru lub tka¬ niny celulozowej, pochodnymi celulozy i mieszaninami, nadajacymi nieprzemakal- nosc, jest znany powszechnie, jak równiez sposób pergamentowania papieru arku¬ szowego, procesy zas te nie stanowia cze¬ sci przedmiotu wynalazku niniejszego, wiec nie sa one zamieszczone w opisie.Poniewaz nie wszystkie pochodne celu¬ lozy, wytwory celulozowe, potraktowane tymi pochodnymi, oraz pergaminy amylo- idowe nadaja sie do celów wynalazku ni¬ niejszego ze wzgledu na swe wlasciwosci fizyczne, a nalezyte odróznienie na pod¬ stawie skladu, sposobu wyrobu lub wlas¬ ciwosci fizycznych materialów przydat¬ nych od nie nadajacych sie nie jest rzecza latwa, wiec nalezy uznac za pozadane prze¬ prowadzenie pewnych niezlozonych prób, za pomoca których mozna odróznic mate¬ rialy, przydatne do celów wedlug wynala¬ zku niniejszego, od materialów, nie nada¬ jacych sie do tych celów.Specjalne próby, majace na celu okre¬ slenie przydatnosci materialu celulozowe¬ go na powierzchnie drukujaca kliszy we¬ dlug wynalazku i odpowiadajace ogólnym warunkom przytoczonym powyzej, sa na¬ stepujace.Odpornosc materialu celulozowego na rozdrabianie go woda moze byc wypróbo¬ wana przez zanurzenie próbki badanego materialu w wodze o temperaturze poko¬ jowej na przeciag jednej godziny, po czym rozposciera sie próbke na gladkiej twar¬ dej powierzchni, np. na tafli szklanej, usu¬ wa sie wode z powierzchni próbki za po¬ moca materialu chlonnego, np. bibuly, i pociera sie powierzchnie próbki palcem ze znaczna sila. Jezeli próbka wytrzyma pie¬ ciokrotne potarcie bez widocznego uszko¬ dzenia jej powierzchni, to material nale¬ zy uznac za nadajacy sie.Zdolnosc materialu celulozowego do la¬ twego zwilzania sie woda i do pochlania¬ nia wody ustala sie za pomoca sposobu, zwykle stosowanego do okreslenia zawar¬ tosci wilgoci w papierze. Jezeli róznica po¬ miedzy waga papieru w stanie suchym, to jest zawierajacym wilgoc powietrza, i papierem zwilzanym wskazuje przyrost 2% lub wiecej, to material nadaje sie do celów wynalazku.Zdolnosc pokrywania sie materialami tluszczowymi przez mokry material celulo¬ zowy w odniesieniu do tluszczu, nalozone¬ go nan, gdy byl suchy, zmienia sie, jak stwierdzono doswiadczalnie, w przyblize¬ niu proporcjonalnie do gestosci materialu celulozowego lub tez proporcjonalnie do jego nieprzezroczystosci, przy czym naj¬ bardziej nadajacym sie materialem jest material, który posiada równomierna ge¬ stosc, odpowiadajaca nieprzezroczystosci, której stopien znajduje sie pomiedzy gra¬ nicami 0,45 i 0,55, okreslanymi w odnie¬ sieniu do warstwy o grubosci 0,004 cala (0,1016 mm) za pomoca tak zwanego przyrzadu Bauscha i Lomba; material ta¬ ki nadaje sie równiez pod wzgledem prze¬ swiecania.Dalej wzgledna zdolnosc „odpychania" materialów tluszczowych oraz wzgledna zdolnosc „przyjmowania" tych materialów przez mokry material celulozowy moze byc wypróbowana przez nalozenie tlustej litograficznej farby drukarskiej na pewna ograniczona czesc powierzchni suchego materialu celulozowego, zawierajacego wilgoc powietrza. Po nalozeniu tej farby laczy sie ja z celuloza przez nagrzewanie do 50°C w ciagu 10 minut, po czym zwil- — 6 —za sie woda czesc powierzchni materialu celulozowego, nie powleczona farba, po czym, gdy w tych czesciach powierzchni zostanie on calkowicie nasycony woda, u- suwa sie^jej nadmiar z powierzchni prób¬ ki za pomoca bibuly lub podobnego mate¬ rialu i niezwlocznie po tym zabiegu powle¬ ka sie mokra powierzchnie farba drukar¬ ska przez przetaczanie po niej walka z farba. Jezeli powierzchnia ta zostala u- wolniona od wody w stopniu niedostatecz¬ nym, to powierzchnia ta moze „nie przy¬ jac" farby; w tym przypadku nalezy po¬ nownie osuszyc ja za pomoca suchej czy¬ stej bibuly lub innego chlonnego papieru.Gdy badana powierzchnia przyjmie farbe drukarska, walek z farba nalezy kilkakro¬ tnie przetoczyc po niej w róznych kierun¬ kach, najlepiej kazdorazowo pod katem prostym do kierunku poprzedniego, az do chwili, w której powierzchnia pokryje sie calkowicie. Nastepnie te powierzchnie zwilza sie warstwa roztworu wytrawiaja¬ cego, zawierajacego fosforan jednoamo- nowy, azotan niklu lub kobaltu, gliceryne oraz wode, przy czym pewna ilosc tego roztworu pozostawia sie na powierzchni w spokoju mniej wiecej w ciagu 10 mi¬ nut. Jezeli badany material nadaje sie do uzytku pod wzgledem zdolnosci zatrzymy¬ wania tluszczu, nalozonego nan i zespolo¬ nego z materialem celulozowym wtedy, gdy material celulozowy znajdowal sie w stanie suchym, to po zakonczeniu powyz¬ szej próby okaze sie, ze farba, znajdujaca sie na powierzchnia juz powleczonej po¬ przednio farba, pozostala zasadniczo nie zmieniona i nie zostala uszkodzona w znaczniejszym stopniu przez roztwór wy¬ trawiajacy.Jezeli badany mokry pergamin nadaje sie do uzytku pod wzgledem zdolnosci do „odpychania" fairby drukarskiej, to jest jezeli nie zawiera on zadnego ze skladni¬ ków lub zanieczyszczen, które pokrywaja sie tluszczem, to pergamin ten okaze sie wolnym od farby drukarskiej na czesciach pokrytych roztworem s wytrawiajacym (które nie byly powleczone farba drukar¬ ska, gdy pergamin znajdowal sie jeszcze *w stanie suchym).Poniewaz klisze wedlug wynalazku ni¬ niejszego nadaja sie szczególnie do bezpo¬ sredniego pisania na maszynie, wiec jest rzecza pozadana, aby byly one bardzo giet¬ kie ; z tego powodu najbardziej zaleca sie stosowanie klisz o grubosci od 0,127 do 0,254 mm.Arkusz nieklejonego papieru o wadze ryzy =11,25 kg, nasycony pochodna celu¬ lozy, np. zelatynowana celuloza, amyloi- dem celulozy lub celuloza regenerowana, sklejony z arkuszem papieru (o wadze ry¬ zy = 15,75 kg), przesyconym nieprzema¬ kalnym, plastycznym na goraco klejem, daje klisze o zadowalajacej grubosci. Ta¬ ka klisza po wytworzeniu na niej obrazu drukarskiego moze byc sklejona z podlo¬ zem, przystosowanym do umocowywania go na bebnie tloczacym prasy drukarskiej.Czasem pozadane jest wyposazenie kliszy w czesc, mogaca wytrzymac napre¬ zenie rozciagajace, powstale w kliszy od narzadów, przytrzymujacych ja na zwyk¬ lych bebnach pras. W tym przypadku pod¬ loze powierzchni drukujacej kliszy powin¬ no byc wykonane z ciezszego papieru, niz to podano powyzej. Zaleca sie w tym przypadku papier o wadze ryzy 27 do 36 kg, przesycony nieprzemakalnym klejem zywicowym lub przyklejony do celulozo¬ wej powierzchni drukujacej za pomoca nieprzemakalnego kleju plastycznego na goraco.Materialy celulozowe, nadajace sie na powierzchnie drukujace klisz wedlug wy¬ nalazku, powinny posiadac zdolnosc pecz¬ nienia podczas wchlaniania wody. W ogól¬ nosci jest rzecza nadzwyczaj pozadana, aby wymiary obrazu drukarskiego, nalo¬ zonego na klisze, pozostawaly niezmienio¬ ne podczas drukowania, to jest gdy po-wierzchnia drukujaca jest przesycona roz¬ tworem zwilzajacym.W najbardziej zalecanych postaciach klisz wedlug wynalazku niniejszego pecz¬ nienie materialu celulozowego kliszy je,st ograniczone do kierunku prostopadlego do powierzchni drukujacej, dzieki czemu za¬ rysy obrazu zostaja rachowane .niezmie¬ nionymi. Te odpornosc na odksztalcanie w kierunku bocznym osiaga sie badz przez zastosowanie do kliszy nie .rozszerzajace¬ go (nie peczniejacego) podloza, podtrzy¬ mujacego powierzchnie drukujaca, badz przez umocowanie arkusza, stanowiacego te powierzchnie, na nie ulegajacym roz¬ szerzaniu sie narzadzie tloczacym.W jednym z przykladów wykonania wynalazku niniejszego przez polaczenie ar¬ kusza gestego pergaminu amyloidowego o wadze ryzy 27 kg, zawierajacej 500 arku¬ szy o wymiarach 609,6 X 914,4 mm i o grubosci wynoszacej okolo 0,1016 mm z arkuszem papieru Krafta lub papieru po¬ dobnego o wadze ryzy 20,25 kg i O: gru¬ bosci, wynoszacej okolo 0,1016 mm, za po¬ moca warstwy posredniej kleju o grubo¬ sci, wynoszacej okolo 0,0127 mm, wytwa¬ rza sie klisze o grubosci zadowalajacej (okraglo 0,216 mm). Wa,rstwe posrednia stanowi nierozpuszczalna w wodzie, pla¬ styczna w stanie goracym, przezroczysta pochodna, celulozy, jak np. octan celulozy lub azotan celulozy, uplastyczniony za po¬ moca zywicy, posiadajaca zdolnosc przy¬ wierania do pergaminu, gdy jego powierz¬ chnia jest nasycona woda w ilosci co naj¬ mniej 5 uncji na cal biezacy. Przy wytwa¬ rzaniu klisz najpierw uklada sie roztwór kleju na pergamin, odparowuje sie roz¬ puszczalnik, po czym laczy sie powierzch¬ nie drukujaca z podlozem na goraco przez stlaczanie. W tych warunkach po nasyce¬ niu woda osiagnieto przyleganie, którego sila odpowiadala 9 — 10 uncjom na cal.Podloze kliszy jest chronione warstwa posrednia od dzialania roztworu zwilzaja¬ cego, którym traktuje isie powierzchnie drukujaca w zwykly sposób podczas zabie¬ gu drukowania, dzieki czemu, aczkolwiek pergaminowa powierzchnia drukujaca pecznieje wskutek pochlaniania przez nia roztworu zwilzajacego, pecznieinie to zo¬ staje ograniczone do kierunku, prostopa¬ dlego do powierzchni kliszy. Wskutek te¬ go zapobiega sie wszelkiej daznosci kliszy do odksztalcenia sie w jej plaszczyznie i wymiary obrazu drukarskiego zostaja mniej wiecej zachowane.Klisza jest wyposazona w napisy i zna¬ ki, np. zinakl orientacyjne, umieszczone na wewnetrznej powierzchni podloza i przy¬ kryte pergaminem oraz,warstwa plastycz¬ na na goraco. Jezeli (co jest bardziej po¬ zadane) pergamin przeswieca i wzmianko¬ wana warstwa posrednia jest przezroczy¬ sta, to wymienione napisy sa dobrze wi¬ doczne poprzez te warstwy w swietle od¬ bitym i, oczywiscie, nie zostaja wydruko¬ wane dzieki przykryciu, które stanowi per¬ gamin. W razie zyczenia jednak napisy moga byc wydrukowane bezposrednio na powierzchni pergaminu znanym atramen¬ tem lub farba, która „nie przyjmuje" far¬ by litograficznej, badz tez jest rozpusz¬ czalna w-wodzie, zostaje latwo usunieta za pomoca roztworu zwilzajacego i nie zostaje przeniesiona wraz z obrazem dru¬ karskim, gdy klisza jest stosowana w pro¬ cesie drukowania. Napisy te lub znaki mo¬ ga ulatwiac nalezyte rozmieszczenie pis¬ ma lub innych czesci skladowych obrazu drukarskiego na powierzchni drukujacej lub tez zawierac ogloszenia lub znaki to¬ warowe. Ceche znamienna tych znaków lub napisów stanowi to, ze nie biora one udzialu w procesie drukowania.Klisza moze byc przeswiecajaca, tak iz rysunki moga byc wyrysowywane na dru¬ kujacej powierzchni kliszy za pomoca do¬ wolnej substancji, „przyjmujacej" farbe drukarska z oryginalów, które sa widocz¬ ne na powierzchni drukujacej w swietle, — 8 —przechodzacym przez klisze, aczkolwiek nie koniecznie te oryginaly musza byc wi¬ doczne w swietle odbitym.Zdolnosc przeswiecania podloza kliszy moze byc powiekszona w razie zyczenia w powszechnie znany sposób, np. przez prze¬ sycenie go substancjami woskowymi lub zywicznymi. Jest rzecza oczywista dla kazdego znawcy rzeczy, ze klisze wedlug wynalazku moga byc modyfikowane naj¬ rozmaitszymi sposobami. A wiec np. kli¬ sza taka moze posiadac podobna do filmu warstwe odpowiedniego ujednorodnionego materialu celulozowego, przymocowana do dowolnego gietkiego podloza wlóknistego, np. papieru lub tkaniny, albo tez material celulozowy moze sklejac ze soba wszystkie lub tylko czesc zewnetrznych wlókien pod¬ loza, przy czym podklad tegoz moze byc nieprzemakalny przez powleczenie lub przesycenie odpowiednia substancja, nada¬ jaca wlasciwosc nieprzemakania, skleja¬ jaca np. plastycznym w istanie goracym klejem.Jak zaznaczono juz powyzej, najbar¬ dziej pozadana jest powierzchnia druku¬ jaca, posiadajaca nadzwyczaj drobne wglebienia lub mikroskopijne pory. Do¬ godnym sposobem osiagniecia powierzch¬ ni tego rodzaju jest wykonywanie kliszy w taki sposób, aby wlókienka celulozy do¬ chodzily raczej do samej powierzchni, niz aby nieprzerwana podobna do blonki war¬ stwa pochodnej celulozy przykrywala wló¬ kniste podloze.Najdogodniejsza w uzyciu powierzch¬ nie drukujaca mozna wytwarzac przez na¬ sycanie materialu o budowie wlóknistej pochodna celulozy, np. wytwarzanej przez dzialanie kwasem siarkowym na celulozo¬ we wlókienka papieru lub tkaniny, jak to sie robi przy wytwarzaniu znanym sposo¬ bem pergaminu amyloidowego.Powierzchnia drukujaca moze byc poddana zabiegowi scierania za pomoca mialkiego papieru szmerglowego. Taka ob¬ róbka przez scieranie niszczy powierzch¬ niowa identycznosc poszczególnych wló- kienek i nadaje powierzchni wyglad jedno¬ rodny (pod mikroskopem), zblizajac ja bardziej do powierzchni plaskiej. W wy¬ niku obróbki otrzymuje sie powierzchnie, posiadajaca bardziej drobne wglebienia od wglebien, które ona posiadala przed pod¬ daniem jej obróbce przez scieranie, dzie¬ ki otworzeniu kanalików wlókien poszcze¬ gólnych, co jest korzystne, gdy absorbcje stosuje sie jako jeden z czynników, sluza¬ cych do zatrzymywania na kliszy wytwo¬ rzonych na niej bezposrednio obrazów drukarskich. Inna zalete takiej obróbki przez scieranie stanowi ta okolicznosc, ze obrazy drukarskie, wytworzone na po¬ wierzchniach drukujacych, poddanych ta¬ kiej obróbce, i poddane nastepnie czescio¬ wo równiez scieraniu np. za pomoca gum¬ ki, nie daja sie wcale odróznic od obra¬ zów, wydrukowanych na powierzchniach, nie poddawanych powtórnemu wycieraniu za pomoca gumki, podczas gdy czasem za¬ chodzi dajaca sie rozrózniac róznica po¬ miedzy obrazami, wydrukowanymi na po¬ wierzchniach nie scieranych (nie szlifowa¬ nych), a obrazami, wytworzonymi na wy¬ cieranych (szlifowanych) powierzchniach, lecz podobnych pod innymi wzgledajni.Jak zaznaczono powyzej, znane juz jest przenoszenie obrazów drukarskich na klisze do druku plaskiego; proponowano ponadto drukowac za pomoca obrazów, umieszczonych na specjalnych gatunkach papieru, lecz takie papiery byly, o ile wia¬ domo, zawsze powlekane zwiazkami albu¬ minowymi lub innymi substancjami nie celulozowymi przez nakladanie na nie sub¬ stancji, za pomoca których wytwarzano na nich obrazy drukarskie, lub tez byly powlekane na czesciach powierzchni, nie stanowiacych obrazu, po wytworzeniu obrazów guma arabska lub innym koloi¬ dem liofilowym; jest niewatpliwie praw¬ da, ze prawie kazdy papier, posiadajacy — 9 —znaczna wytrzymalosc w stanie mokrym, moze byc namoczony po wytworzeniu na nim tluszczowego obrazu drukarskiego, po czym obraz ten moze byc powleczony na¬ stepnie farba drukarska i jedna lub na¬ wet kilka odbitek moze byc wykona¬ nych 2 tego papieru, lecz ten sposób odbi¬ jania nie jest procesem druku plaskiego w rozumieniu rynkowym, poniewaz klisza do tego druku powinna dawac moznosc otrzy¬ mania co najmniej kilkuset odbitek bez znaczniejszego uszkodzenia i oslabiania obrazu. Wykryto, jak to juz zaznaczono powyzej, ze jednorodne papiery lub tka¬ niny celulozowe, lub tez papiery, powleczo¬ ne pochodna celulozowa i posiadajace opi¬ sana powyzej siatkowa strukture celulo¬ zowa^ nadaja sie przy dostatecznym cie¬ zarze (grubosci), wytrzymalosci w stanie zwilzonym oraz gestosci do otrzymywania pf£y ich zastosowaniu korzystnych pod wzgledem handlowym wyników przy dru¬ ku plaskim.Poniewaz w praktyce czas trwania ce¬ lulozowej kliszy drukarskiej wedlug wy¬ nalazku niniejszego jest proporcjonalny do jej wytrzymalosci na scieranie w sta¬ nie n&okrym, wiec mozliwe jest ustalenie e góry p^y nionego materialu celulozowego do celów wyn&l&fcku niniejszego Ea pomoca opisa¬ nej powyzej bardzo prostej próby.Nie jest jednak rzecza mozliwa dokla¬ dnie okreslenie z góry wielkosci nakladu, .jftóki mozna osiagnac za pomoca takiej kli¬ szy, poniewaz zalefey to ^czesciowo od cale¬ go sz&r&gu imiennych czynników, nie da¬ jacych sie sijac scislej, jak np. od rodzaju substancji, za pomoca której wytwarza sie ^irm, od rodzaju farby, a przede wszyst¬ kim #d nastawienia prasy drukarskiej, ¦«fti m&gb zalezy sila scierania sie kli- ¦• StwieMzono, ze czas pracy obrazów d^teafsktók, -wytwarzanych za pomoca EWykiydi materialów Puszczowych, stoso¬ wanych do tego celu, moze byc korzystnie przedluzony pr&ez zespalanie tych mate¬ rialów z tworzywem celulozowej kliszy drukarskiej, a mianowicie przez nagrze¬ wanie jej po wytworzeniu tego obra¬ zu.Stanowi to jeden z zabiegów sposobu wedlug wynalazku, który korzystnie jest uskuteczniac lacznie (jednoczesnie) z przymocowywaniem kliszy do narzadu tlo¬ czacego prasy, jezeli klisza jest wyposa¬ zona w warstwe kleju plastycznego w sta¬ nie goracym. Do tego celu moga byc uzyte kleje, posiadajace temperature mieknie¬ cia wzglednie topnienia w granicach 80° do 100°C, przy czym nagrzewanie obra¬ zu drukarskiego do temperatury, lezacej w tych granicach, w ciagu 15 do 30 sekund wystarcza do polaczenia materialu, za po¬ moca którego wytwarza sie obraz drukar¬ ski, z tworzywem kliszy.W przykladzie wykonania wynalazku, w którym klisza zawiera jako jedna z jej czesci skladowych nierozciagliwe (nie peczniejace) podloze, którego powierzch¬ nia jest równa powierzchni drukujacej kliszy i jest do niej przyklejona, polacze¬ nie materialu, za pomoca którego wytwa¬ rza sie obraz drukarski, z tworzywem kli¬ szy moze byc uskuteczniane przez nagrze¬ wanie kliszy do 50°C w ciagu 5 do 10 mi¬ nut. Klisza moze byc przymocowywana do narzadu, tloczacego prasy drukarskiej za pomoca warstwy kleju lub, jezeli klisza jest wyposazona (najlepiej) w odpowiedni podklad rozciagajacy, moze byc przymo¬ cowywana do narzadu tloczacego za pomo¬ ca odpowiednich zacisków na koncach kli¬ szy. W poprzek kazdego z tych konców przebiega zakladka, w której umieszczony jest narzad rozciagajacy w celu zapewnie¬ nia wlasciwego rozmieszczenia zacisków; zakladki te moga byc wypukle na stronie roboczej kliszy i wLlesle na jej stronie od¬ wrotnej, dzieki czemu konce kliszy daja sie latwo zaginac. — 10 — PL