Wynalazek niniejszy dotyczy tlucznia lub betonu bitumicznego, przeznaczonego glównie do wytwarzania nawierzchni dro¬ gowych, przy czym tluczen ten moze byc uzyty równiez i do innych celów, np. do budowy chodników, stopni schodów, tara¬ sów dachowych itd.Tluczen bitumiczny, ogólnie uzywany dotychczas do tych celów, sklada sie z mieszaniny kamieni, piasku i bitumów, do których dodaje sie mialu lub proszku o podstawie mineralnej, np. cementu port- landskiego.Wlasciwosc tych dodanych do kamieni skladników nie pozwala jednak na wytwo¬ rzenie masy zwartej, jednolitej i pozba¬ wionej porowatosci. Wobec powyzszego wilgoc powietrza, przenikajac w glab ma¬ sy, doprowadza do niebezpiecznego zubo¬ zenia skladnika bitumicznego nawierzchni, do zniszczenia jej dzialaniem mrozów itd, Z drugiej strony, tluczen ten, aby nie mieknal podczas upalów, powinien byc wytworzony z bituminów twardych, nie mieknacych w zwyklej temperaturze oto¬ czenia. Aby zapewnic równomierne rozsy¬ pywanie takiego tlucznia na drogach, na¬ lezy zatem utrzymywac mase w tempera-turze wyzszej niz ta, która zapewnia zmiekczenie, potrzebne az do czasu, gdy nada sie nawierzchni jej ksztalt ostatecz¬ ny. Ten sposób wykonywania wytfiaga troskliwej i uciazliwej pracy.Proponowano, w celu usuniecia wy¬ mienionych wad i umozliwienia ukladania tlucznia bitumicznego na zimno, stosowa¬ nie bitumów stosunkowo plynnych, - czyli zawierajacych dosyc duza ilosc' skladni¬ ków oleisfych i lotnych; lecz skladniki te, po ulozeniu nawierzchni, wydostaja sie na powierzchnie, która staje sie sliska, a w nastepstwie zmieniaja strukture pierwot¬ na nawierzchni, uwidoczniajac brak cia¬ glosci jej i porowatosc, wytwarzajaca sie wskutek dzialania czynników zewnetrz¬ nych. Poza tym przyczepnosc tego rodzaju bitumów nie jest na tyle dostateczna, aby mogla zapewnic nawierzchni zupelna od¬ pornosc. Wskutek tego nawierzchnia wy¬ tworzona z tego tlucznia mieknie podczas upalów, peka pod wplywem mrozu, czyli nie posiada dostatecznej trwalosci, przy czym najczesciej posiada zbyt mala spre¬ zystosc, w ogólnosci zas zmienia szybko swa strukture pod dzialaniem wplywów zewnetrznych. Aby zapobiec do pewnego stopnia tym wadom, wytwarza sie te na¬ wierzchnie w warstwie o duzej grubosci, co zwieksza' koszty wytwarzania materialu, przewozu i utrzymania.W zwyklym cementowym betonie, wy¬ tworzonym ze zwiru, wody i cementu, wy¬ trzymalosc uzyskana wskutek wiazania zalezy od stosunku ilosci uzytego cementu do calej ilosci masy.Podobnie przy uzyciu tlucznia bitumicz¬ nego skladajacego sie z malych odlam¬ ków, zlaczonych lepiszczem, zawieraja¬ cym bitumy i spoiwo asfaltowe, które two¬ rzy podstawe i srodek laczacy cala mase, wytrzymalosc nawierzchni zalezy od ga¬ tunku lego lepiszcza oraz odpowiedniego stosunku skladników.Sposób przygotowywania tlucznia bitu¬ micznego wedlug wynalazku niniejszego polega na tym, ze do kamieni o mniejszych wymiarach, oslonietych bitumami cieklymi, dodaje sie na miejscu budowy nawierzchni srodek laczacy w postaci prbszku, którego ziarnka nie przyczepiaja sie do siebie, a który jest przyrzadzony uprzednio w specjalnym urzadzeniu z bitumów twar¬ dych. Nastepnie rozposciera sie mieszanine na zimno i silnie walcuje równiez na zimno, osiagajac przez to laczenie sie skladników.Ten srodek laczacy jest charaktery¬ styczny tym, ze sklada sie z materialu po¬ chodzenia mineralnego o wlasciwosciach koloidalnych, wytworzonego z pylu rózno¬ rodnych skal i bitumów utlenionych.Materialy, które daja dobre wyniki przy wyrobie tego srodka laczacego, sa nastepujace.Skaly uzyte powinny byc wybrane z formacji osadowej, powinny posiadac du¬ zy ciezar wlasciwy, a jednoczesnie szcze¬ gólna sile cementujaca, wlasciwosci, które sa zwiazane z ich pochodzeniem i struktu¬ ra. Dodaje sie do nich skaly o budowie listkowej, posiadajace wybitne wlasciwo¬ sci koloidalne.Wybiera sie bitumy bardzo twarde, naj¬ korzystniej te, które otrzymuje sie w poste¬ powaniu utleniajacym, poniewaz bitumy te sa najbardziej trwale i mniej poddaja sie zmiekczaniu w wyzszej temperaturze.Korzystny sposób wyrobu srodka la¬ czacego jest nastepujacy.Otrzymany pyl mineralny miesza sie z cieklym bitumem i uwadnia za pomoca pary wodnej. W tych warunkach zaczyna¬ ja dzialac swobodnie ladunki elektryczne skladników i w ten sposób otrzymuje sie hydrosol oraz uklad asfaltowo-pylowy.Otrzymany uwodniony produkt pozo¬ stawia sie dosc dlugi czas w spokoju, pod¬ czas którego odbywa sie proces tworzenia masy, w którym uwodnienie i rozpuszczal¬ nosc pewnych skladników odgrywaja waz¬ na role. Otrzymana mase poddaje sie na- - 2 -stepnie traktowaniu cieplnemu w celu od¬ wodnienia, po czym masa ta zostaje stlo¬ czona, a w koncu zmielona na proszek.Proszek ten moze byc przechowywany przez czas nieograniczony bez niebezpie¬ czenstwa zepsucia, moze byc równiez prze¬ wozony do róznych miejsc przeróbki, znaj¬ dujacych sie na obszarze budowy na¬ wierzchni, aby mógl byc zuzytkowany w ostatecznym okresie wytwarzania masy do budowy nawierzchni.Na przyklad wsypuje sie do mieszarki zwir poprzednio wysuszony, do którego dodaje sie bitumów cieklych, szybko prze¬ nikajacych. Po kilku obrotach mieszarki dodaje sie srodka laczacego w postaci proszku az do nasycenia bitumów i po kil¬ ku nowych obrotach maszyny wysypuje sie zwir osloniety w ten sposób srodkiem la¬ czacym w postaci ziarn, nie przylegaja¬ cych do siebie.Stan ten ziarnisty (niezwiazany) utrzy¬ muje sie dotad, dopóki produkt po roz¬ sypaniu nie podlegnie silnemu stlaczaniu, co wykonywa sie na drodze walcem drogo¬ wym.W ten sposób otrzymuje sie pozadana nawierzchnie bez nagrzewania i bez doda¬ wania jakiegokolwiek innego skladnika prócz emulsji bitumicznej przy rozposcie¬ raniu wytworzonej masy na podlozu maka- damowym, betonowym, kamiennym itd., w celu uzyskania zwiazania podloza z na¬ wierzchnia.Pod dzialaniem walca drogowego pod¬ czas nakladania nawierzchni drogowej, a nastepnie pod dzialaniem ruchu kolowego bitumy twarde wchodzace w sklad srodka laczacego mieszaja sie przez zwykle ze¬ tkniecie w temperaturze otoczenia z bitu¬ mami otaczajacymi kamyki. Lepiszcze, o- trzymane z tej mieszaniny, posiada twar¬ dosc, która mozna okreslic stu jednostka¬ mi przy mierzeniu twardosci za pomoca od¬ powiedniego znanego przyrzadu Dow'a; jest to warunek konieczny, azeby zapewnic przywieranie nawierzchni i unikniecie po¬ cenia oraz ulatniania sie. Nie byloby mozli¬ wym w innych warunkach zastosowanie na zimno tlucznia, którego bitum nie mialby podobnej wytrzymalosci.Zalety mieszaniny bitumów cieklych i srodka laczacego w postaci proszku pole¬ gaja na tym, ze pozwalaja one na zwiek¬ szenie, np. do 25 %, stosunku lepiszcza do calkowitej ilosci ostatecznego produktu, wskutek czego wszelkie wolne miejsca po¬ miedzy kamykami sa zapelnione, przy czym unika sie porowatosci, wytwarzajacej sie na nawierzchniach bitumicznych, posiada¬ jacych zbyt maly stosunek bitumów lub lepiszcza.Trwalosc powyzszej nawierzchni jest tak wielka, ze wystarczy nalozenie war¬ stwy o grubosci bardzo niewielkiej, np. w granicach 15 — 20 mm, azeby uzyskac wy¬ trzymalosc wystarczajaca dla najinten¬ sywniejszego ruchu kolowego na kilka lat.Wielka trwalosc srodka laczacego, jed¬ norodnosc i zwiezlosc tlucznia pozwalaja uniknac wszelkich zmian powodowanych czynnikami zewnetrznymi, np. woda, mro¬ zem itd/ Nawierzchnia zachowuje zatem swa trwalosc pierwotna az do zupelnego zuzycia jej.Silne spojenie wewnetrzne, wywolane przez lepiszcze, nie zmienia sie nawet wte- dy» gdy powstana powazne i powtarzajace sie odksztalcenia w masie. Wskutek tego nawierzchnia nie peka, nawet gdy jest poddana stalym odksztalceniom pod wply¬ wem nadmiernych sil zewnetrznych.Kamienie i piasek sa calkowicie i silnie umiejscowione lepiszczem, nawet gdy za¬ wieraja kwarc i powoduja szorstkosc, zaj pobiegajaca sliskosci nawierzchni drogo¬ wej.Postepowanie na zimno pozwala unik¬ nac czynnosci zlozonych i uciazliwych przy pracy lecz zarazem i komplikacji, zacho¬ dzacych przy zastosowaniu betonów bitu¬ micznych zwyklych przy zmianach tempe- - 3 —tatury otaczajacej, zwlaszcza gdy jest ona niska.Jezeli wyrób srodka laczacego w posta¬ ci proszku jest nieco skomplikowany i wy¬ maga wydatków specjalnych, to sa one w zupelnosci pokryte korzysciami, wynikaja¬ cymi z latwosci wytwarzania tlucznia za pomoca przyrzadów; jest on bowiem wy¬ twarzany w urzadzeniach latwo rozbieral¬ nych i przenosnych.Postepowanie na zimno z zestawieniem ziarnistego materialu wymaga zamkniecia odcinka drogi, w celu pokrycia go na¬ wierzchnia, tylko na bardzo krótki prze¬ ciag czasu, Z szescdziesiecioma robotnika¬ mi, jednym walcem drogowym i niewielkim urzadzeniem, nie sprawiajacym klopotu, mozna przerobic do 300 tonn tlucznia dziennie i pokryc nim do 6 000 m2 na¬ wierzchni o przecietnej grubosci. PL