Wynalazek dotyczy glosnika elektro¬ dynamicznego, zwlaszcza glosnika elektro¬ dynamicznego o co najmniej dwóch blo¬ nach, polaczonych spoidlami o gietkosci takiej, ze przy tonach niskich obie lub wszystkie blony drgaja jako sztywna ca¬ losc, a przy tonach wysokich drga tylko jedna blona, druga zas lub pozostale sa nieruchome.Zakres czestotliwosci dzwieków, od¬ twarzanych przez glosnik elektrodyna¬ miczny, jest ograniczony tym, ze bezwlad¬ nosc narzadów ruchomych, niezbedna przy odtwarzaniu dzwieków niskich, uposledza odtwarzanie dzwieków wysokich. Wyna¬ lazek ma na celu rozszerzenie zakresu cze¬ stotliwosci dzwieków, odtwarzanych przez glosnik elektrodynamiczny, i polega na udoskonaleniu znanego glosnika elektro¬ dynamicznego o co najmniej dwóch cew¬ kach ruchomych, przeznaczonych do od¬ twarzania tonów w róznych zakresach czestotliwosci, zasilanego tak, ze prad w zakresie wstegi czestotliwosci wiekszych, wprawiajacy w drganie jedna z cewek, nie ma dostepu do cewki drugiej, która ma wprawiac w drgania prad w zakresie wste¬ gi czestotliwosci mniejszych. Cewka prze¬ znaczona do odtwarzania tonów w naj¬ wyzszym zakresie czestotliwosci jest sztywno polaczona z blona, przeznaczona do odtwarzania tonów tego zakresu, drugagai cewka lub pozpstale cewki sa polaczo¬ ne wedlug wynalazku z oawka, sztywno polaczona z bjona, gietkim spoidlem lub gietkimi spoidlami. Gietkim'spoidlem moze tu byc badz osobny narzad, przymocowany do tulejek obu cewek, badz czesc ich szkie¬ letu, majaca odpowiednia gietkosc.Rysunek przedstawia trzy przyklady glosnika elektrodynamicznego wedlug wy¬ nalazku. Fig. 1 i 2 przedstawiaja przekrój podluzny dwóch odmian glosnika o dwóch cewkach ruchomych, polaczonych gietkim spoidlem, i o dwóch blonach, a fig. 2 — prócz tego uklad polaczen filtrów, przez które prad doplywa do obu cewek, fig. 3 — elektryczny uklad zastepczy dla glos¬ nika wedlug fig. 1, 2, fig. 4 — przekrój po¬ dluzny glosnika o trzech cewkach rucho¬ mych i trzech blonach, fig. 5 — widok ze¬ spolu cewek ruchomych glosnika o dwóch takich cewkach, fig. 6 — przekrój po¬ przeczny wzdluz linii /// — /// na fig. 5, fig. 7 — uklad polaczen zespolu cewek ruchomych wedlug fig. 5, fig. 8 — kon¬ strukcyjne wykonanie tych polaczen.Fig. 1 przedstawia glosnik elektrody¬ namiczny, którego zespól napedowy 31 sklada sie z dwóch cewek 34, 35, polaczo¬ nych gietkim spoidlem 36. Cewka 34, two¬ rzaca górna czesc zespolu napedowego, bedzie nazywana cewka wysokotonowa, cewka zas 35, zwykle dluzsza od cewki wysokotonowej 34, — cewka niskotonowa.Cewka wysokotonowa 34 ma uzwojenie 37, a cewka niskotonowa 35 — uzwojenie 38. Uzwojenie 37 cewki wysokotonowej, zlozone z niewielu zwojów przewodu lek¬ kiego, np. aluminiowego, bedzie nazywane uzwojeniem wysokotonowym, a uzwojenie 38 cewki niskotonowej, zlozone z wiekszej liczby zwojów, — uzwojeniem niskotono- wym. Uzwojenie niskotonowe 38 mozna wykonac z przewodu miedzianego, ponie¬ waz jego masa nie gra roli.Gietkie spoidlo 36 jest utworzone przez sfaldowanie szkieletu cewek, ewentualnie po nacieciu w tym miejscu szkieletu tak, by byl cienszy, niz w czesci pozostalej.Sppidlo tak utworzone mozna zastapic osobnym spoidlem z materialu mniej sztywnego, niz material szkieletu cewek.Sprezystosc spoidla 36 jest dobrana tak, aby przenosilo ono z cewki niskotonowej na cewke wysokotonowa i obie blony drga¬ nia o czestotliwosci nizszej od pewnej czestotliwosci granicznej, nie przenosilo zas z cewki wysokotonowej na cewke nis¬ kotonowa drgan o czestotliwosci wyzszej od tej czestotliwosci granicznej. Wartosc czestotliwosci granicznej wynosi dla ) zwyklej audycji radiofonicznej przy blo¬ nie niskotonowej stozkowej o srednicy 200 mm okolo 2 000 okr/sek i przesuwa < sie nieco, gdy wymiary blony ljib zakres czestotliwosci audycji znacznie odbiegaja od tych wartosci.Uzwojenie wysokotonowe 37 i niskoto¬ nowe 38 mozna do przyrzadu, zasilajace¬ go glosnik, np. odbiornika radiofonicznego, przylaczyc szeregowo lub równolegle. W przypadku przylaczenia równoleglego trze¬ ba zapobiec moznosci przeplywania pradu czestotliwosci malej przez uzwojenie wy¬ sokotonowe, które by stanowilo zwarcie uzwojenia niskotonowego, w przypadku zas przylaczenia szeregowego — koniecz¬ nosci przeplywania pradu czestotliwosci duzej przez uzwojenie niskotonowe, które by mu stawialo znaczny opór szkodliwy.Gdy prad czestotliwosci malej plynie przez oba uzwojenia lub tylko przez uzwojenie ni¬ skotonowe 38, zespól napedowy 31 drga ja¬ ko calosc, poniewaz spoidlo 36 przenos! drgania czestotliwosci malej na cewke wy¬ sokotonowa 34 i wprawia w drganie obie blony. Prad czestotliwosci duzej plynie tylko przez uzwojenie wysokotonowe 37, w zespole napedowym drga tylko cewka wysokotonowa 34 i wprawia w drgania blo¬ ne wysokotonowa, cewka niskotonowa 35 pozostaje zasadniczo nieruchoma, spoidlo bowiem 36 nie przenosi na nia drgan cze- - 2 —stotliwosci duzej. W ten sposób masa sku¬ teczna zfe&polu napedowego jest przy cze¬ stotliwosciach duzych znacznie zmniejszo¬ na, co zwieksza zakres czestotliwosci to¬ nów, odtwarzanych przez glosnik. Przy czestotliwosciach posrednich znaczna czesc pracy wykonywa uzwojenie wysokotonowe 37i pewna jednak jej czesc wykonywa równiez uzwojenie niskotonowe 38, a ze spoidlo 36 czesciowo przenosi drgania cze¬ stotliwosci posredniej, uzwojenie niskoto¬ nowe 38 wspóldziala tu we wprawianiu Mon w drgania.Blona wysokotonowa 19 jest sztywno polaczona z cewka wysokotonowa 34, blo¬ nia Zas niskotonowa 18 jest z nimi polaczo¬ na gietkim spoidlem 20 o gietkosci takiej, ze przy czestotliwosci malej drgaja obie blony jako calosc, przy czestotliwosci zas duzej drga tylko blona wysokotonowa 19, a blona niskotonowa 18 jest, dzieki gietko¬ sci spoidla 20, nieruchoma, podobnie jak cewka niskotonowa 35 dzieki gietkosci spoidla 36.Glosnik elektrodynamiczny wedlug fig. 2 rózni sie tylko szczególami od glosnika Wedlug fig. 1. Gietkie spoidlo 36 cewek ruchomych ma tu postac faldy, wgietej do srodka; biegun trzpieniowy 10 magnesnicy ma zlobek okrezny, zapobiegajacy tarciu spoidla 36 o ten biegun. Biegun pierscie¬ niowy 11 ma równiez zlobek okrezny 42; zlobki okrezne biegunów wydzielaja z przestrzeni miedzy powierzchniami obu biegunów dwie szczeliny magnetyczne, w których gestosc indukcji ma pewna wartosc stala i które sa przedzielone pasem, w któryni1 gestosc indiikcji jest niewielka; jedna szczeline magnetyczna tworzy górna czesc 43 bieguna trzpieniowego 10 i górna czesc 44 bieguna pierscieniowego 11, druga zas szczeline — dolna czesc 45 bieguna trzpieniowego 10 i dolna czesc 46 bieguna pierscieniowego //. Jezeli szerokosc szczelin magnetycznych, liczac wzdluz tworzacej i walba, jest dostatecznie mala w porównaniu z dlugoscia uzwojen 37, 38, tak iz uzwojenia siegaja po obu stronach w przestrzen o malej gesrtosci indukcji, to strumien magnetyczny, przenikajacy uzwo¬ jenia, jest staly, co zapobiega znieksztal¬ caniu dzwieku przy wiekszej amplitudzie drgan cewek.Uzwojenie wysokotonowe 37 jest przy¬ laczone do zacisków wyjsciowych filtru wysokotonowego 39, a uzwojenie niskoto¬ nowe 38 — do zacisków wyjsciowych fil¬ tru niskotonowego 40, zaciski zas wejscio¬ we obu filtrów sa szeregowo zalaczone do wtórnego uzwojenia transformatora wyj¬ sciowego 47 odbiornika radiofonicznego lub innego przyrzadu zasilajacego. Dzieki filtrom kazde z obu uzwojen jest zasilane tylko pradem odpowiedniego zakresu cze¬ stotliwosci.Filtr wysókotonowy 39 jest to zwykly filtr górnoprzepustowy typu | |9 zlozony z kondensatora podluznego i dlawików po¬ przecznych. Filtr niskotonowy 40 jest to zwykly filtr dolnoprzepustowy typu | |v- zlozony z dlawika podluznego i kondensa¬ torów poprzecznych.Fig. 3 przedstawia elektryczny uklad zastepczy glosnika wedlug fig. 1, 2. Gene¬ rator F1 zastepuje sile napedowa cewki niskotonowej 35, dlawik 50 — bezwlad¬ nosc tej cewki, a kondensator 51 — spre¬ zystosc gietkiego spoidla 36; generator F± zastepuje sile napedowa cewki wysokoto¬ nowej 37, a dlawik 52 — jej bezwladnosc; dlawik 53 i opornik 54 zastepuja bezwlad¬ nosc i opornosc promieniowania blony wy- sokotonowej 19, kondensator 56 zastepu¬ je sprezystosc gietkiego spoidla 20 blon, dlawik 57 — bezwladnosc blony nfskoto- nowej 18, a opornik 59 — opornosc pro¬ mieniowania blony 19. Obwód elektryczny / zastepuje uklad mechaniczny cewki niskotonowej 35, obwód // — uklad cewki wysokotonowej 37 i blony wysokotonowej 19, obwód zas /// — uklad blony niskoto¬ nowej 18. Punkty A, B zastepuja miejscepolaczenia zespolu napedowego z zespo¬ lem blon.Jezeli generator F1 lub oba generatory Flr F2 wytwarzaja sile elektrobodzcza czestotliwosci malej, prad w obwodach //, /// nie rózni sie znacznie od pradu w ob* wodzie /, poniewaz opornosc pozorna kon¬ densatorów 51, 56 jest tak duza, iz ich wplyw bocznikujacy mozna pominac; po¬ wolne drgania cewek ruchomych przenosza sie wiec w równej mierze na obie blony, które drgaja z ta sama amplituda. Sile e- lektrobodzcza czestotliwosci duzej wytwa¬ rza tylko generator F2; kondensatory 51, 56 maja przy tej czestotliwosci przewodnosc tak duza, iz niemal zwieraja obwody /, ///; prad czestotliwosci duzej plynie wiec tylko w obwodzie //, nie stawiajacym znaczniejszego oporu szkodliwego, i jest wielokrotnie wiekszy, niz gdyby konden¬ satorów 51, 56 nie bylo; szybkie drgania cewki wysokotonowej 34 przenosza sie wiec tylko na blone wysokotonowa 19, która drga z amplituda wielokrotnie wiek¬ sza, niz gdyby nie bylo gietkich spoidel 36, 20, które „zwieraja" bezwladnosc cew¬ ki niskotonowej 35 i blony niskotono- wej 18.W przypadku glosnika, majacego, za¬ miast dwóch blon, polaczonych gietkim spoidlem, jedna blone, wykonana za to w znany sposób tak, iz jej bezwladnosc i sztywnosc wzrasta od wierzcholka ku wy¬ lotowi, trzeba czesc ukladu na prawo od punktów A, B zastapic wielka liczba ogniw, zlozonych z podluznego opornika i dlawi¬ ka, przedstawiajacych opornosc promie¬ niowania i bezwladnosc kolejnych elemen¬ tów blony, oraz z poprzecznego konden¬ satora, przedstawiajacego ich sprezystosc.Blona taka zachowuje sie wiec jak dluga linia elektryczna o zmiennej opornosci, in- dukcyjnosci i pojemnosci.Fig. 4 przedstawia glosnik elektrody¬ namiczny o trzech blonach i trzech cew¬ kach ruchomych, przeznaczonych do od¬ twarzania dzwieków trzech kolejnych za¬ kresów czestotliwosci. Miedzy blona wy¬ sokotonowa 19 a blona niskotonowa 18 jest blona sredniotonowa 61, polaczona z pierwsza z nich jednym gietkim spoidlem 62, a z druga — drugim gietkim spoidlem 63. Zespól napedowy 31 sklada sie analo¬ gicznie z cewki wysokotonowej 34 z uzwo¬ jeniem wysokotonowym 37 i cewki niskoto¬ nowej 35 z uzwojeniem niskotonowym 38 oraz umieszczonej miedzy nimi i polaczo¬ nej z nimi gietkimi spoidlami 66, 67 cewki sredniotonowej 64 z uzwojeniem srednioto- nowym 65.Uzwojenia 37, 65, 38 mozna polaczyc szeregowo, równolegle lub szeregowo-rów- nolegle za posrednictwem filtrów, zapo¬ biegajacych zwarciom lub oporom szkodli¬ wym dla pradu poszczególnych zakresów czestotliwosci, zupelnie tak samo, jak w przypadku glosnika o dwóch blonach i dwóch cewkach ruchomych.Konstrukcja zespolu napedowego glos¬ nika wedlug fig. 1 i 2 nastrecza pewne trudnosci w przypadku zwyklego wykona¬ nia przewodów doplywowych poszczegól¬ nych cewek, poniewaz przewody te cewki niskotonowej, a tym bardziej srednioto¬ nowej, trzeba by prowadzic przez szczeli¬ ne powietrzna magnesnicy. Trudnosci tych mozna uniknac wykonywajac gietkie spo¬ idlo obu cewek z metalu i dzielac je na izolowane wycinki; konce uzwojenia nis- kotonowego przylacza sie do wycinków spoidla, które po stronie cewki wysoko¬ tonowej przylacza sie do przewodów do¬ plywowych.Przyklad takiego zespolu napedowego przedstawia fig. 5 i 6. Do blony 112 przy- mocowany jest szkielet cewek ruchomych, wykonany z metalu i podzielony wzdluz tworzacych dwiema szczelinami 134 na dwa pólwalcowe wycinki 136, 138. Na szkielecie cewek nawiniete sa oba: uzwoje¬ nia 128, 130. Szkielet ma okrezne faldy 132, stanowiace gietkie spoidlo obu cewek. - 4 —Jedna koncówka uzwojenia niskófonówe- go 128 jest przylaczona do wycinka 136, a druga — do wycinka 138. W poblizu brzegu prawego, którym szkielet zespolu napedowego jest przymocowany do blony 112, wycinki 136, 138 maja zaciski, do których przylaczone sa przewody doply¬ wowe uzwojenia niskotonowego 128. Wy¬ cinki 136, 138 sa polaczone mechanicznie izolacyjnymi pierscieniami wewnetrznymi 160. Pierscienie wewnetrzne 160 mozna zastapic pierscieniami zewnetrznymi, od¬ dzieliwszy wycinki izolacyjnymi przeklad¬ niami. Mozna sie obyc i bez pierscieni izo¬ lacyjnych, tworzac z uzwojen i odpowied¬ nich czesci wycinków dwa sztywne ciala, polaczone gietka czescia wycinków jako gietkim spoidlem. W tym celu sklada sie wycinki na przyrzadzie, tworzacym ich podstawe na czas wykonywania zespolu napedowego, nawija uzwojenia i calosc pokrywa lakierem, wytwarzajacym powlo¬ ke izolacyjna dosc twarda, by zapewnic zespolowi napedowemu nalezyta trwa¬ losc, i chroniaca uzwojenia od tarcia o po¬ wierzchnie biegunów magnesnicy.Zamiast wykonywac z metalu caly szkielet zespolu napedowego, mozna z nie¬ go wykonac tylko gietkie spoidlo. W innej odmianie caly szkielet zespolu napedowe¬ go jest wykonany z materialu izolacyjnego i zaopatrzony w przewodzaca powloke, podzielona na wycinki nacieciami lub szczelinami, lub w metalowe paski, wpu¬ szczone w material szkieletu.W przypadku wiekszej liczby cewek ruchomych trzeba odpowiednio zwiekszyc liczbe wycinków spoidel.Fig. 7 przedstawia uklad polaczen ze¬ spolu napedowego wedlug fig. 5, 6. Uzwo¬ jenia 128, 130 sa polaczone szeregowo w punkcie 142, uzwojenie niskotonowe 128 jest zbocznikowane kondensatorem 140, przepuszczajacym prad czestotliwosci du¬ zej, który dzieki temu omija to uzwojenie, tak ze przy czestotliwosci duzej pracuje tylko uzwojenie wysokotonowe 130; prad czestotliwosci malej plynie przez oba uzwojenia.Fig. 8 przedstawia schematycznie elek¬ tryczne polaczenia zespolu napedowego wedlug fig. 5, 6, 7. Przewody doplywowe 144 sa przymocowane do blony 112 kla¬ merkami 146. Jeden z przewodów doply¬ wowych 144 jest polaczony zaciskiem 148 z jedna koncówka uzwojenia wysokotono- wego 130, drugi jest przylaczony do zacis¬ ku 150 wycinka górnego 136 szkieletu ze¬ spolu napedowego; druga koncówka uzwo¬ jenia wysokotonowego 130 jest przylaczo¬ na do zacisku 152 wycinka dolnego 138 szkieletu; obie koncówki uzwojenia nisko¬ tonowego 128 sa przylaczone do zacisków 154, 156 obu wycinków 136, 138 szkieletu.Zaciski te sa ponadto polaczone konden¬ satorem 140. Prad czestotliwosci male} plynie szeregowo przez oba uzwojenia droga nastepujaca: zródlo pradu, prawy przewód 144, zacisk 150, wycinek górny 136, zacisk 154, uzwojenie niskotonowe 128, zacisk 156, wycinek dolny 138, za¬ cisk 152, uzwojenie wysokotonowe 130, zacisk 148, lewy przewód 144, zródlo pra¬ du. Wycinek dolny 138 z zaciskami 152, 156 odpowiada punktowi 142 na fig. 7.Droga pradu czestotliwosci duzej jest na¬ stepujaca: zródlo pradu, prawy przewód 144, zacisk 150, wycinek górny 136, za¬ cisk 154, kondensator 140, zacisk 156, wy¬ cinek dolny 138, zacisk 152, uzwojenie wysokotonowe 130, zacisk 148, lewy prze¬ wód 144, zródlo pradu. PL