Wynalazek dotyczy sposobu okreslania odleglosci za pomoca bardzo krótkich fal elektrycznych.Znana jest rzecza okreslanie odleglo¬ sci nadajnika od stalego przedmiotu w ten sposób, ze fale elektryczne, pochodzace z nadajnika i odbite od tego przedmiotu, sa odbierane w miejscu nadawania, przy czym jest okreslany czas przebiegu fal elektrycz¬ nych od nadajnika do odbijajacego przed¬ miotu i z powrotem do odbiornika, A za¬ tem stosuje sie ten sam sposób co i przy pomiarach glebokosci z ta tylko róznica, ze w tym ostatnim przypadku stosuje sie fale dzwiekowe. Z ustalonego czasu prze¬ biegu fal i znanej szybkosci rozchodzenia sie fal elektrycznych (wzglednie akustycz¬ nych) w przestrzeni otrzymuje sie zadana odleglosc.Energia odbita, powracajaca do odbior¬ nika, stanowi tylko nadzwyczaj drobna czesc energii wyslanej z nadajnika. Wobec tego odbiornik, nadajacy sie do okreslania odleglosci wedlug tego sposobu, powinien miec nadzwyczajna czulosc i jednoczesnie nie powinien byc zagluszony przez nadaj¬ nik znajdujacy sie w poblizu. W zwyklym odbiorniku detekcja jest przewaznie kwa¬ dratowa, a zatem na bardzo male nateze¬ nia pola odbiornik jest szczególnie nie¬ wrazliwy. Aby zmniejszyc te nieczulosc proponowano doprowadzac do odbiornikaenergie bezposrednio z nadajnika, doda¬ wac ja do energii odbitej oraz uzyskiwac róznice fal miedzy tymi energiami. Gdy odleglosc przedmiotu "odbijajacego jest zmienna, to faza energii odbitej równiez zmienia sie wzgledem fazy energii wytwo¬ rzonej bezposrednio przez nadajnik znaj¬ dujacy sie przy odbiorniku, a zatem zmie¬ nia sie równiez i amplituda wypadkowa obu energii. Energia wyprostowana w od¬ biorniku waha sie wówczas okresowo o pewna wartosc, która jest wprost propor¬ cjonalna do odebranego natezenia pola a nie jest juz proporcjonalna do jego kwa¬ dratu, tak iz mozna osiagnac wielka czu¬ losc odbioru.Opisany sposób wymaga istnienia prze¬ suniecia fazowego pomiedzy energia otrzy¬ mywana wprost z nadajnika i energia od¬ bita od przedmiotu, co stanowi znaczna wade tego sposobu.Znany jest równiez sposób zmieniania czestotliwosci drgan nadawanych w funk¬ cji czasu z taka szybkoscia, ze drgania przychodzace bezposrednio do odbiornika posiadaja wyraznie inna czestotliwosc, a- nizeli drgania odbite od przedmiotu odbi¬ jajacego, a wyslane uprzednio z nadajni¬ ka.Okreslanie odleglosci wedlug tego spo¬ sobu jest nastepujace. W pewnej chwili od¬ biornik odbiera drgania o czestotliwosci fx (fig. 1) bezposrednio z pobliskiego nadaj¬ nika i drgania o czestotliwosci f2 (fig. 2), odbite od przedmiotu odbijajacego. W od¬ biorniku powstaje wówczas z drgan o cze¬ stotliwosci tx i f2 dudnienie fg posredniej czestotliwosci (fig, 3). Mozna uwazac fale odbita jako sygnal odleglego nadajnika, na¬ tomiast czestotliwosc fl9 przychodzaca do odbiornika bezposrednio, mozna uwazac ja¬ ko czestotliwosc oscylatora miejscowego, dajacego z sygnalem odebranym czestotli¬ wosc posrednia tz. Za prostownikiem od* biornika znajduje sie wzmacniacz posred¬ niej czestotliwosci, który otrzymuje tylko wtedy sygnaly czestotliwosci posredniej, jezeli przedmiot odbijajacy odbija fale po¬ przednio wypromieniowane przez nadaj¬ nik.Niech czestotliwosc promieniowana zmienia sie np. o stala wartosc na jednost¬ ke czasu. Czestotliwosc posrednia powsta¬ jaca w odbiorniku jest wówczas równa róz¬ nicy dwóch czestotliwosci nadajnika wy- promieniowanych w chwilach rózniacych sie o czas przebiegu fali radiowej od na¬ dajnika do przedmiotu odbijajacego i od tego przedmiotu do odbiornika* Poniewaz zmiana czestotliwosci nadawania na jed¬ nostke czasu jest stala, przeto i czestotli¬ wosc posrednia jest równiez stala i wprost proporcjonalna do odleglosci odbijajacego przedmiotu od urzadzenia nadawczo-od¬ biorczego, jezeli przedmiot odbijajacy stoi w miejscu. Poniewaz przy stalej zmia¬ nie czestotliwosci na jednostke czasu cze¬ stotliwosc z biegiem czasu oddala sie od swej wartosci poczatkowej, mozna ja prze¬ to okresowo przywracac skokami do war¬ tosci poczatkowej.Wi opisanych wyzej znanych urzadze¬ niach, w których czestotliwosc nadawania zmienia sie stale, odleglosc wyznacza sie z powstajacej czestotliwosci posredniej.Czestotliwosc posrednia jest wobec tego zmienna o te sama wartosc procentowa, co i mierzone odleglosci. Takie wzmacniacze posredniej czestotliwosci o szerokim zakre-r sie przepuszczania czestotliwosci wymaga¬ ja stosunkowo kosztownych filtrów pasmo¬ wych.Wedlug wynalazku czestotliwosc nada¬ wana jest zmieniana skokami pomiedzy dwiema stalymi granicami. Nadajnik nada¬ je krótkie impulsy o czestotliwosci f19 a w przerwach miedzy tymi impulsami nadaje czestotliwosc /2. Po pewnym czasie, odpo¬ wiadajacym czasowi przebiegu fal elek¬ trycznych od nadajnika do przedmiotu od¬ bijajacego i z powrotem do odbiornika, od¬ bity impuls, posiadajacy czestotliwosc fx, — 2 —spotyka sie z drganiami o czestotliwosci f2, odebranymi bezposrednio z nadajnika, W odbiorniku powstaje w tym przypadku czestotliwosc posrednia z czestotliwosci f± i f2, która jest calkowicie niezalezna od odleglosci odbijajacego przedmiotu od u- rzadzenia nadawczo-odbiorczego. Do mie¬ rzenia odleglosci wykorzystuje sie róznice czasu pomiedzy nadaniem i odebraniem impulsu o czestotliwosci fl9 Taki pomiar czasu moze odbywac sie np. w lampie Brauna. Ruch plamki swietlnej po jednej wspólrzednej odbywa sie ze stala szybko¬ scia i jest wyzwalany przez odchodzacy impuls nadajnika, natomiast impuls odbi¬ ty, przychodzacy od odbijajacego przed¬ miotu, powoduje odchylenie plamki swietl¬ nej w kierunku drugiej wspólrzednej.Na fig. 4 przedstawiono ekran lampy Brauna. Poczatek T pomiaru czasu t, któ¬ ry jest równy przerwie pomiedzy dwoma impulsami o czestotliwosci flf przypada na zakonczenie nadawania tego impulsu. Po uplywie czasu A, jakiego wymagaja fale na droge od nadajnika poprzez przedmiot odbijajacy do odbiornika, powstaje w od¬ biorniku impuls posredniej czestotliwosci, który na ekranie lampy Brauna ukazuje sie w postaci zeba Z. Mozna równiez impuls czestotliwosci posredniej doprowadzic do cylindra Wehnelta (lub równowaznej elek¬ trody), tak iz w odleglosci A nastepuje rozjasnienie, podczas gdy pozostaly slad promienia jest ciemny. W tym przypadku wystarcza odchylenie tylko w jednym kie¬ runku wspólrzednych. Odcinek A, to zna¬ czy odleglosc od punktu T do poczatku ze¬ ba Z, jest bezposrednia miara odleglosci odbijajacego przedmiotu.Zamiast krótkich impulsów o czestotli¬ wosci fx mozna równiez nadawac czestotli¬ wosci f± i f2 w ciagu dluzszych okresów czasu. Okres nakladania fali odbitej o cze¬ stotliwosci /x na czestotliwosc f2, przeka¬ zana bezposrednio z nadajnika do odbior¬ nika, oraz odpowiedni okres nakladania czestotliwosci f2 na /j jest równy podwój¬ nemu czasowi biegu fal od nadajnika do odbijajacego przedmiotu, a okres powsta¬ wania impulsów posredniej czestotliwosci, jest proporcjonalny do czasu biegu fal i tym samym do odleglosci. Okres ten moze byc równiez zmierzony jezeli np. impuls po¬ sredniej czestotliwosci rozrzadza jasnoscia plamki swietlnej w lampie Brauna, przy czym plamka swietlna jest odchylana ze stala szybkoscia za pomoca urzadzen po¬ mocniczych. Dlugosc kreski swietlnej, uka¬ zujacej sie w lampie Brauna, jest wtedy wprost proporcjonalna do odleglosci.W opisanym wyzej sposobie mozna z latwoscia na ekranie lampy umiescic po- dzialke, wycechowana wprost w miarach odleglosci.Aby uniknac poruszania sie plamki swietlnej tam i z powrotem oraz aby móc otrzymac jak najdluzsza droge ze stala szybkoscia, korzystnie jest, jezeli plamka swietlna w lampie Brauna krazy ze stala szybkoscia po torze kolowym, przy czym stosunek okresu obiegu do okresu zmiany czestotliwosci nadawanej jest liczba calko¬ wita.Zamiast lampy Brauna mozna stosowac równiez jakiekolwiek inne urzadzenie, od¬ powiednie do pomiaru krótkich okresów czasu. Zmiana czestotliwosci nadawanej moze byc uzyskiwana w dowolny sposób.A wiec np. zmiana dlugosci fali moze od¬ bywac sie w ten sposób, ze zmienia sie od- . powiednio napiecie anodowe lampy na¬ dawczej. Mozna równiez postepowac w ten sposób, ze w nadajniku znajduje sie swietlaca lampa wyladowcza, której na¬ piecie poczatkowe jest zmieniane odpo¬ wiednio do zamierzonej zmiany dlugosci fali. Opornosc miedzyelektrodowa lampy swietlacej dziala w zaleznosci od warun¬ ków pracy jako opór rzeczywisty lub po¬ zorny. Jako opór rzeczywisty lampa swie¬ tlaca obciaza dodatkowo lampe nadawcza.Jako opór pozorny powoduje ta lampa — 3 —rozstrojenie, dzialajac przy tym jako do¬ datkowa pojemnosc lub indukcyjnosc. W ten sam sposób zamiast lampy swietlacej mozna stosowac lampe wysokoprózniowa.Poniewaz okresy zmiany dlugosci fal powinny byc stale w czasie, przeto mozna stosowac srodki, które zapewniaja utrzy¬ manie tej stalosci, W tym celu moga byc stosowane krysztaly piezoelektryczne lub widelki stroikowe.Dotychczas zawsze byla mowa o od¬ dzielnym odbiorniku obok nadajnika. Zna¬ ny jest równiez sposób, wedlug którego lampa odbiorcza ze sprzezeniem zwrotnym przy nadejsciu odleglych drgan wytwarza nadslyszalne dudnienie, stanowiace cze¬ stotliwosc posrednia. Przy zastosowaniu tego sposobu lampa i antena do odbioru i nadawania sa zupelnie te same. PL