Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu oraz urzadzenia do rozsadzania lub odlu¬ pywania wegla.W sposobie niniejszym zastosowano sil¬ nie sprezone powietrze lub gaz bez stoso¬ wania spalania, uzycia ciepla, elektryczno¬ sci albo czynników chemicznych.Zastosowanie sprezonego powietrza do rozsadzania wegla bylo juz stosowane, lecz nie opracowano dotychczas praktycz¬ nych i zadowalajacych sposobów i urza¬ dzenia do jego urzeczywistnienia. Wynala¬ zek niniejszy dotyczy zastosowania spre¬ zonego powietrza lub innych gazów do roz¬ sadzania wegla i polega na wprowadzaniu do otworu, wywierconego w pokladzie we¬ gla, zbiornika, zawierajacego sprezone po¬ wietrze, nastepnie stopniowo podwyzsza sie preznosc powietrza w tym zbiorniku z odleglego zródla sprezonego powietrza, po czym przerywa sie sprezanie po osiagnie¬ ciu dostatecznej wysokosci oraz powoduje z miejsca odleglego gwaltowne wypuszcze¬ nie powietrza sprezonego z tego zbiornika do wegla.Na rysunku uwidoczniono przyklady wykonania wynalazku.Fig. 1 przedstawia ogólny widok urza-dzenia do rozsadzania wegla, fig. 2 — prze¬ krój podluzny urzadzenia, fig. 3 — prze¬ krój ppdluzny innej postaci wykonania, a fig. 4 — taki sam przekrój jeszcze innej od¬ miany wykonania.Wedlug fig. 1 w otworze wywierconym w scianie 2 wegla, odpowiednio podcietego, umieszczony jest zbiornik 1, polaczony z przewodem 3, który laczy go ze sprezarka 4, umieszczona w miejscu bezpiecznym, poza zasiegiem rozsadzanej sciany weglo¬ wej. W przewodzie 3 znajduje sie zawór 5 i manometr 6, który wskazuje osiagnieta preznosc powietrza. W jednym polozeniu zaworu 5 sprezone powietrze jest wpu¬ szczane ze sprezarki 4 przez przewód 3 do zbiornika 1, natomiast w drugim polozeniu zaworu 5 powietrze ze sprezarki 4 jest cal¬ kowicie odciete i przewód 3 jest polaczony z powietrzem zewnetrznym. Boczny otwór 5' sluzy do oprózniania przewodu 3 po od¬ powiednim nastawieniu zaworu.W kadlubie stalowym 7 (fig. 2) miesci sie wewnetrzna komora wysokoprezna, za¬ mknieta pokrywa 8. Przeciwlegly koniec tego kadluba jest zaopatrzony w pewna liczbe promieniowo rozmieszczonych otwo¬ rów wylotowych 15. Otwór 14, rozrzadza¬ ny zaworem, laczy wnetrza kadluba 7 z o- tworami wylotowymi 15. Otwór 14 ma ksztalt gniazda zaworu stozkowego i wspól¬ dziala z jego grzybkiem 13, osadzonym na koncu wrzeciona 12, którego przeciwlegly koniec jest zaopatrzony w tlok 12a, prze¬ suwany wewnatrz wydrazenia, wywierco¬ nego w kadlubie 7. Pokrywa 8 jest zaopa¬ trzona w kanal osiowy 11, polaczony z przewodem 3, zlaczonym z pokrywa 8 za pomoca nakretki 10.Zasada dzialania tej postaci urzadzenia jest nastepujaca. Jezeli przewód 3 jest po¬ laczony ze zródlem powietrza lub gazu o wysokiej preznosci, to powietrze wpu¬ szczane do komory przez kanal 11 wytwa¬ rza bardzo znaczny nacisk na powierzchnie tloka 12a, który przesuwa sie wraz z wrze¬ cionem 12 i grzybkiem 13 w kierunku osio¬ wym i dociska grzybek 13 do gniazda 14.Z chwila gdy to nastapi, powietrze wyso¬ koprezne przeplywa stopniowo dokola tlo¬ ka do wiekszej komory. Nalezy zaznaczyc, ze tlok 12a jest umieszczony w komorze z pewnym luzem, tak aby sprezone powie¬ trze moglo przeplywac stopniowo na prze¬ ciwlegla strone tloka i zwiekszac preznosc powietrza w wiekszej komorze. Po napel¬ nieniu komory do zadanej granicy prezno¬ sci powietrza trzeba, aby tlok otworzyl grzybek 13 zaworu, umozliwiajac wyplyw sprezonego powietrza przez otwory 15 do otaczajacego wegla, przeznaczonego do rozsadzenia. Otrzymuje sie to w prosty sposób przez zmniejszenie preznosci powie¬ trza w mniejszej komorze przed tlokiem 12a. Laczac przewód 3 z powietrzem ze¬ wnetrznym, umozliwia sie odplyw powie¬ trza kanalem 11 i przewodem 3, tak iz preznosc powietrza w mniejszej komorze przed tlokiem spada natychmiast. Wsku¬ tek tego powstaje róznica preznosci, a mia¬ nowicie preznosc powietrza po jednej stro¬ nie tloka jest znacznie wieksza od prezno¬ sci powietrza po stronie przeciwnej, tak iz nastepuje szybki przesuw osiowy tloka i o- twarcie grzybka 13 zaworu. Wskutek tego nastepuje gwaltowne wypuszczenie calej zawartosci sprezonego powietrza przez o- twory 15 do otaczajacego wegla, który podlega rozsadzeniu.Na fig. 3 przedstawiona jest inna po¬ stac urzadzenia, dzialajacego na tej samej zasadzie co i urzadzenie wedlug fig. 2; róznica miedzy nimi polega na budowie tloka i zaworu. Drazek 16 jest na jednym koncu zwezony tak, iz tworzy zawór, odpo¬ wiadajacy grzybkowi 13 (fig. 2), a na prze¬ ciwleglym jego koncu znajduje sie tlok, do¬ brze uszczelniony za pomoca kolnierzy gu¬ mowych 20 i pierscieni dociskowych 21.Wewnatrz tloka umieszczony jest dodatko¬ wy grzybek 17, który zaslania otwór 18 gniazda 19. Sprezyna 23 dociska grzybek — 2 —// do gniazda 19. Kanaly 22 stanowia po¬ laczenie miedzy jedna a druga strona tlo¬ ka, gdy grzybek 17 jest odsuniety.Urzadzenie wedlug fig. 3 dziala w spo¬ sób nastepujacy. Gdy przewód 3 jest pola¬ czony ze zbiornikiem powietrza o wysokiej preznosci, wówczas wskutek wpuszczenia powietrza z przewodu 3 kanalem 11 do mniejszej komory 25 przed tlokiem tlok przesuwa sie w kierunku osiowym i zamy¬ ka zawór na koncu. Gdy tlok osiagnie po¬ lozenie skrajne, zachodzi stopniowy wzrost preznosci powietrza w komorze 25, wsku¬ tek czego grzybek 17 zostaje odsuniety wbrew dzialaniu sprezyny 25, tak iz spre¬ zone powietrze z komory 25 przeplywa przez kanaly 22 do komory glównej 24.Gdy powietrze w komorze 24 osiagnie za¬ dana preznosc, wówczas przerywa sie do¬ plyw powietrza z przewodu 3 i tlok pozo¬ staje w swym polozeniu, dociskajac zawór wylotowy, poniewaz preznosc w komorze 25 jest wieksza od preznosci w komorze 24 o wartosc, równa preznosci, potrzebnej do otwarcia grzybka 17 wbrew dzialaniu sprezyny 23.Jezeli powietrze z komory 25 gwaltow¬ nie wypuscic na zewnatrz, to tlok zostanie gwaltownie przesuniety preznoscia powie¬ trza w komorze 24 w prawo, otworzy za¬ wór wylotowy i umozliwi wyplyw sprezo¬ nego powietrza z komory 24 przez kanaly 15. Jest to dzialanie zupelnie takie samo, jak i na fig. 2.W urzadzeniu wedlug fig. 4 kadlub 7 posiada pokrywe 8 oraz pokrywe 26 z ka¬ nalami 15. Wrzeciono 28 na jednym koncu posiada grzybek 29, który zamyka otwór w pokrywie 26, na drugim zas koncu wrze¬ ciona 28 osadzony jest tlok 30, przesuwny w komorze 31, utworzonej w pokrywie 8.Tlok 30 jest zaopatrzony w pewna liczbe kanalików 32, przewierconych na wylot.Na wrzecionie 28 osadzony jest tarczowy zawór zwrotny 33, dociskany sprezyna 34 4o tloka 30 tak, ze zamyka kanaliki 32.Sprezyna :34 opiera sie o nakretke 35, wkrecona na wrzeciono 28.Powietrze sprezone jest wpuszczane ka¬ nalem wlotowym 36, wywierconym w po¬ krywie 8, przy czym gwintowane zlacze 37 stanowi polaczenie pokrywy 8 z przewo¬ dem 38, prowadzacym od zródla 39 spre¬ zonego powietrza. W przewodzie 38 znaj¬ duje sie zawór 40 z bocznym kanalem 40'.Kanal wlotowy 36 ma stosunkowo maly przeswit.Nastawienie zaworu 40 w okreslone po¬ lozenie umozliwia przeplyw sprezonego powietrza ze zbiornika 39 do komory 31 w pokrywie 8; nastepnie powietrze przeplywa kanalikami 32, wywierconymi w tloku 30, poza zawór 33 do glównej komory 41. O- twarcie zaworu 40 z chwila osiagniecia w komorze 41 preznosci powietrza o zadanej wysokosci, wykazanej np. za pomoca mano¬ metru, przylaczonego do zbiornika lub do przewodu 38, powoduje rozprezanie sie tego powietrza przez kanaly 15 w pokry¬ wie 26. Przez przelaczenie mianowicie za¬ woru 40 w polozenie zamkniecia przy jed¬ noczesnym otwarciu przewodu 38 na ze¬ wnatrz przez otwór 40' nastepuje spadek preznosci powietrza w komorze 31, a wo¬ bec znacznie wyzszej preznosci powietrza w komorze 41 nastepuje cofniecie tloka 30, tak iz powietrze sprezone z komory 41 mo¬ ze wyplywac na zewnatrz kanalami 15 w pokrywie 26. Przeswit kanalu wlotowego 36 jest stosunkowo maly, wyplyw zas spre¬ zonego powietrza z komory 41 przez kanal 15 trwa tylko drobny ulamek sekundy i preznosc powietrza wewnatrz komory 41 spada natychmiast ponizej wartosci prez¬ nosci powietrza w komorze 31. Gdy to na¬ stapilo, tlok 30 przesuwa sie natychmiast znów w prawo i grzybek 29 zamyka otwór w pokrywie 26. Gdyby przeswit kanalu 36 byl duzy, jak kanalu 11 (fig. 2 lub 3), to za¬ mkniecie zaworu nie nastapiloby. Przeswit wiec kanalu 36 powinien byc tego rodzaju* aby opróznienie przewodu 38 nastapilo po — 3 —otwarciu zaworu przy szybszym spadku preznosci powietrza w komorze 31, anizeli w komorze 41. Szybkosc spadku preznosci powietrza wewnatrz komory 31 przed pierwszym otwarciem zaworu nie jest tak znaczna, poniewaz opróznienie komory 31 z powietrza zewnetrznego spowodowaloby wówczas to, ze preznosc powietrza w ko¬ morze 41 przekroczylaby preznosc powie¬ trza komory 31 o wartosc, dostateczna do otwarcia zaworu. Gdy zawór jest przesu¬ niety w polozenie otwarcia, to wzgledna szybkosc spadku preznosci powietrza w ko¬ morach 31 i 41 staje sie znaczna.Preznosc powietrza w komorze 31 spa¬ da tymczasem dalej, tak iz zawór otwiera sie i zamyka kilka razy, powodujac kilka kolejnych udarów odrebnych, których licz¬ ba i sila zalezy od preznosci i objetosci po¬ wietrza lub gazu w komorze. Stwierdzono* ze przy sprezeniu powietrza do 700 at na¬ stepuje cztery lub piec odrebnych udarów, malejacych stopniowo co do sily. Udary te nastepuja po sobie bardzo szybko. Ruch zwrotny tloka trwa dopóty, dopóki prez¬ nosc powietrza wewnatrz kadluba nie spa¬ dnie do wartosci nie wystarczajacej do uru¬ chomienia tloka.Preznosc powietrza podwyzsza sie stop¬ niowo wewnatrz urzadzenia z miejsca od¬ dalonego po zalozeniu tego urzadzenia do otworu, wywierconego w weglu, podlegaja¬ cym rozsadzeniu, przy czym to podwyzsze¬ nie preznosci powietrza moze byc przerwa¬ ne w chwili, gdy preznosc powietrza osia¬ gnie zadana wartosc, po czym raptowne wypuszczenie sprezonego powietrza do we¬ gla, po osiagnieciu zadanej preznosci, mo¬ ze byc uskutecznione równiez z odleglego miejsca. Mozliwe jest opróznianie urzadze¬ nia z powietrza w zaleznosci od woli przy wszelkiej preznosci zadanej, poczynajac od wartosci malo rózniacej sie od zera do najwiekszej preznosci powietrza, jaka mo¬ ze byc otrzymana przy pomocy sprezarki.Dzialanie takie jest -zapewnione przez uru¬ chomienie zaworu 5, który przerywa do¬ plyw powietrza do sprezarki, a opróznia przewód 3, z chwila osiagniecia zadanej preznosci powietrza, wskazanej na mano¬ metrze 6, Urzadzenie pozwala wiec na ta¬ ka elastycznosc pracy, jakiej dotychczas nie mozna bylo otrzymac przy rozsadzaniu lub odlupywaniu wegla, tak iz kazde roz¬ sadzenie moze byc wykonane dokladnie przy takiej preznosci powietrza, jaka jest w danym przypadku wymagana. Przy roz¬ sadzaniu wegla zdarza sie czesto, ze p6 wywierceniu szeregu otworów i odpowied¬ nim ich rozmieszczeniu moze nastapic wy¬ buch w jednym lub kilku, natomiast pozo* stanie jeszcze drobna czesc pracy do wy¬ konania i w tym przypadku sposób niniej¬ szy pozwala na dokladne przystosowanie sily, jaka nalezy uzyc do wykonania tej pracy. Niewielki uplyw powietrza w zawo¬ rze wylotowym urzadzenia nie ma prawie zadnego znaczenia, albowiem uplyw ten trwa tylko podczas wpuszczania sprezone¬ go powietrza do urzadzenia, co nastepuje dosyc szybko, po czym natychmiast spre¬ zone powietrze zostaje wypuszczone po o- siagnieciu zadanej preznosci. Urzadzenie moze byc polaczone z przewodem zasila¬ jacym 3 i uzyte w ten sposób do rozsadza¬ nia w dowolnej liczbie otworów. Przewód zasilajacy 3 jest utworzony z gietkiej rurki uzbrojonej, wytrzymujacej bezpiecznie nadzwyczaj wielkie preznosci powietrza. W urzadzeniu stosuje sie sprezone powietrze, przy czym nie wymaga przylaczania i od¬ laczania za kazdym razem, gdy urzadzenie jest opróznione i przygotowywane do na¬ pelniania, W ten sposób otrzymuje sie sto¬ sunkowo ciagla prace, która mozna wyko¬ nywac przy dokladnej kontroli i tylko nie¬ zbednym wydatku sprezonego powietrza lub innych gazów.Opróznienie wspólnego przewodu, za¬ silajacego powietrzem sprezonym dwa lub wiecej urzadzen, powoduje opróznienie ich wszystkich od razu, poniewaz otrzymuje — 4 —sie natychmiast zmniejszenie preznosci po¬ wietrza w komorze rozrzadczej kazdego u- rzadzenia przez opróznienie wspólnego przewodu zasilajacego, W urzadzeniach tych sa rozmaite czynniki, które iiie pozwa¬ laja na jednoczesny wybuch w dwóch lub kilku otworach. PL