Znane sa juz peryskopy zawierajace lu¬ nete pionowa, zaopatrzona w uklad pryz¬ matów i umozliwiajaca obserwowanie przedmiotów, znajdujacych sie w sasiedz¬ twie plaszczyzny prostopadlej do osi lune¬ ty, przy czym obserwator pozostaje w ukryciu; takie peryskopy stosowano mia¬ nowicie w okopach i lodziach podwodnych.Znane sa równiez dalmierze, skladajace sie z dwóch obiektywów, umieszczonych na koncach rury poziomej, tworzacej podsta¬ we, i z urzadzenia odchylajacego, umozli¬ wiajacego nakladanie na siebie w okularze obrazów przedmiotu, utworzonych za po¬ moca tych obiektywów, przy czym odleglosc przedmiotu zostaje okreslona w zaleznosci od polozenia urzadzenia odchylajacego.Znane jest równiez polaczenie obu tych u- rzadzen, peryskopu i dalmierza, w jedno, wykonane tak, ze konce rury poziomej dal¬ mierza sa zaopatrzone w rury pionowe, na których umieszczone sa obiektywy i ukla¬ dy pryzmatów lub luster, co umozliwia okreslanie odleglosci od przedmiotu daleko polozonego, przy czym obserwator pozosta¬ je calkowicie zakryty, np. walem okopu, z którego wystaja jedynie konce rur piono¬ wych, tworzacych peryskopy.Powyzsze urzadzenia sa niedogodne, gdyz zajmuja wiele miejsca i trudno jest przewozic je, poza tym mozna je jedynie z trudnoscia stosowac jako peryskopy zwykle wysuwajac ponad okop tylko jedno z okienek peryskopów, by uczynic je mniej widocznymi.Przedmiotem wynalazku niniejszegojest ulepszony peryskop dalmierzowy, zna¬ mienny tym, ze jego podstawa jest piono¬ wa; aparat ten w postaci rury pionowej zajrrittje wiec niewiele miejsca i jest dogod¬ ny do przenoszenia, a nawet w celu zmniej¬ szenia jego dlugosci przy przenoszeniu mozna go zlozyc; poza tym aparat ten mozna z latwoscia zastosowac jako pery¬ skop zwykly, badz wysuwajac ponad wal okopu tylko jego górne okienko, badz tez uzywajac tylko okienka dolnego w przy¬ padku, gdy aparat jest zlozony.W ponizszym opisie oraz na rysunku przedstawiono dla przykladu aparat we¬ dlug wynalazku.Na fig. 1 przedstawiono schematycznie uklad optyczny oraz bieg promieni swietl¬ nych, a na fig. 2 — aparat wedlug wyna¬ lazku, który umozliwia opuszczanie jego czesci górnej.Peryskop wedlug wynalazku posiada dwa okienka / i 2, umieszczone jedno nad drugim. Za tymi okienkami znajduja sie dwa pryzmaty pieciokatne 3 i 4, które kie¬ ruja w dól promienie swietlne, wychodzace z okienek 1 i 2.Na drodze promieni swietlnych, wycho¬ dzacych z pryzmatów 3 i 4, umieszczone sa soczewki 5 i 6. Promienie wychodzace z pryzmatu 4 przechodza przez pryzmat od¬ chylajacy 7, który moze byc przesuwany równolegle do wiazki swietlnej. Obie wiaz¬ ki swietlne padaja nastepnie na zespól pryzmatów, utworzony z pryzmatu 8 oraz z pryzmatu 9 o kacie 45°; na powierzchni rozdzielajacej znajduja sie dwie warstewki odbijajace: jedna warstewka (10) lezy na osi wiazki swietlnej, wychodzacej z okien¬ ka 2, druga zas (11) jest umieszczona nieco z boku tej wiazki. Promienie wychodzace z okienka 1 padaja na pryzmat 8, skad zo¬ staja skierowane przez pryzmat 9 na okular 12, w którym widoczne jest cale pole wi¬ dzenia oprócz czesci, odpowiadajacych malym warstewkom odbijajacym 10 i 11.Przeciwnie, w stosunku do promieni, przechodzacych przez okienko 2, zespól pryzmatów 8, 9 odgrywa role ostrza o po¬ wierzchniach równoleglych, wobec czego przez uklad ten przechodza tylko promie¬ nie, padajace na warstewki 10 i nastepnie od niej odbite w kierunku okularu 12 oraz tworzace obraz przedmiotu obserwowane¬ go symetryczny wzgledem pionu.W ten sposób, przesuwajac pryzmat odchylajacy 7, doprowadza sie do naloze¬ nia sie na siebie poziomych krawedzi cze¬ sci obrazów, widzianych w okularze i po¬ chodzacych jeden z okienka /, a drugi — z okienka 2; to przesuwanie pryzmatu 7 jest zalezne od odleglosci przedmiotu obserwowanego i moze tym samym sluzyc do okreslania jej.Urzadzenie, umozliwiajace swobodne odczytywanie tej odleglosci w samym oku¬ larze, jest przedstawione schematycznie na fig. 1.Do pryzmatu 7 przymocowana jest po- dzialka 13, podajaca bezposrednio odle¬ glosc; naprzeciw tej podzialki znajduje sie staly znak 14, przed nim zas — pryzmat 15 o kacie nachylenia 45°, który rzuca po¬ przez obiektyw 16 obraz czesci podzialki, sasiadujacej ze stalym znakiem, na war¬ stewke odbijajaca 11, która z kolei prze¬ syla go do okularu 12; obserwator moze jednoczesnie ustalic nalozenie sie krawedzi dwóch obrazów przedmiotu oraz odczytac bezposrednio odleglosc tego przedmiotu.Soczewki 5 i 6 sa polaczone ze soba sztywno w ten sposób, ze w przypadku, gdy nastepuje przesuniecie tego zespolu wzgledem zespolu pryzmatów 8 i 9, nie ma ono zadnego wplywu na dokladnosc mierzonej odleglosci, gdyz obrazy odpo¬ wiadajace tym soczewkom 5 i 6 przesuwa¬ ja sie wzdluz linii pionowej o ten sam od¬ cinek.W przypadku, gdy aparat ma byc prze¬ noszony lub stosowany jedynie jako pe¬ ryskop, nalezy zmniejszyc jego dlugosc opuszczajac jego czesc górna, zawierajaca — 2 —okienko 2, ku czesci dolnej; w ten sposób zmniejsza sie dlugosc aparatu.Na fig. 2 przedstawiono tytulem przy¬ kladu postac wykonania umozliwiajaca zmniejszanie aparatu.W czesci dolnej peryskopu wykonane sa zawiasy 18, na których obraca sie czesc górna 19, zawierajaca okienko 2. Czesc 19 jest unieruchomiana dowolnym ryglem, np. jarzmem 20, zamocowanym przegubo¬ wo w czesci dolnej i dzwigajacym srube 23, która przyciska wystep 22 czesci 19.Przez zwolnienie tej sruby i opuszczenie jarzma 20 obraca sie czesc 19 dokola za¬ wias 18 i doprowadza sie ja w polozenie 19', przedstawione na rysunku liniami przerywanymi.Oczywiscie mozna równiez opuscic czesc górna na boczna strone czesci dolnej w ten sposób, aby uwolnic okular, dzieki czemu aparat zlozony moze byc uzyty ja¬ ko peryskop zwykly; taki sam wynik moz¬ na uzyskac za pomoca urzadzenia, podob¬ nego do przedstawionego na rysunku, w którym czesc górna, opuszczajaca sie na czesc dolna, jest tak krótka, ze nie zakry¬ wa okularu. PL