Wynalazek dotyczy odbiornika radio¬ wego do odbierania modulowanych czesto¬ tliwoscia audycyj radiowych. Odbiornik jest superheterodynowy, co jak wiadomo polepsza detekcje, zwieksza selektywnosc oraz umozliwia lepsze wyeliminowanie pradów przeszkadzajacych, W odbiorniku wedlug wynalazku przewidziane sa urza¬ dzenia, usuwajace zjawiska zanikania.Na rysunku przedstawiono odbiornik wedlug wynalazku, przy czym na fig- 1 uwidoczniono zwykly uklad polaczen od¬ biornika do telegrafii bezprzewodowej, na fig. 2 — uklad polaczen odbiornika do te¬ lefonii, a na fig. 3 — charakterystyki obwo¬ dów odbiornika.Na fig. 1 cyframi 1, 2, 3 oznaczono zwykly obwód antenowy, cyframi 4, 5, 6, 7 — wzmacniacz wielkiej czestotliwosci, cyframi 8, 9 — stopien audionowy, liczba zas 10 — oddzielna heterodyne do wytwa¬ rzania drgan takiej czestotliwosci, aby czestotliwosc posrednia wynosila w da¬ nym przypadku 1 000 okresów na sekunde.Liczba 11 oznaczono wzmacniacz posred¬ niej czestotliwosci. Przyrzady 12 — 2/ tworza uklad selekcyjny, podobny do ukla¬ du, opisanego w patencie nr 12 781 w za¬ stosowaniu do telefonii bezprzewodowej.Celem ukladu selekcyjnego jest zamiana wahan czestotliwosci odbieranej fali nos¬ nej na wahania amplitud. Liczbami 22, 24, 26 oraz 23, 25, 27 oznaczono dwa jednako¬ we uklady wzmacniajace, zasilajace za po-ilioca transformatorów 28, 29 dwa wyrów¬ nane wzgledem siebie uklady detekcyjne 30, 32 oraz 31, 33. W przekatna mostku, utworzonego z tych ukladów, jest wlaczo¬ ny wskaznik 44. Wtórne uzwojenie 43 transformatora jest wlaczone w druga przekatna wymienionego mostku. Uklad 34 —¦ 42 jest aperiodycznym ukladem wzmacniajacym. Uklad ten posiada przy¬ rzady 39, 40 do przesuwania fazy o 90°, Dzialanie tych przyrzadów bedzie opisane nizej. Wymieniony wzmacniacz aperio- dyczny jest rozrzadzany spadkiem napie¬ cia na opornikach 19, 20 ukladu selekcyj¬ nego 12 — 21.Uklad dziala w sposób nastepujacy.Przyjmuje sie, ze nadajnik wysyla fale nosna, na która nalozono z heterodyny druga fale, rózniaca sie od niej o 50 okre¬ sów na sekunde oraz, ze heterodyna w od¬ biorniku jest nastawiona tak, ze daje pra¬ dy dudnieniowe o czestotliwosci posred¬ niej 1 200 wzglednie 1 250 okresów na se¬ kunde. Jak juz opisano we wspomnianym wyzej patencie, elementy galezi A sa do¬ brane tak, ze jest ona w rezonansie dla 1 200 okresów na sekunde, a galaz B dla 1 250 okresów na sekunde. Przy pomocy kompensatora 21 wyrównany jest spadek napiecia na opornosci cewki 18 i oporno¬ sciach kondensatorów 16 i 17, wskutek cze¬ go faza sily elektromotorycznej, która jest doprowadzona do obwodów transformato¬ rowych 22, 24 wzglednie 23, 25, jest prze¬ sunieta o 90° wzgledem fazy pradu, plyna¬ cego w ukladzie selekcyjnym, o ile prad ten posiada czestotliwosc, która nie jest zupelnie identyczna z czestotliwoscia re¬ zonansu galezi A wzglednie B. W przy¬ padku gdy czestotliwosc pradu jest zupel¬ nie identyczna z czestotliwosciami rezo¬ nansowymi galezi A wzglednie B do wspomnianych obwodów transformatoro¬ wych nie jest doprowadzona zadna sila elektromotoryczna.Gdy w ukladzie selekcyjnym plynie prad q czestotliwosci 1 200 okresów na sc- kunde, wówczas nie ma róznicy potencja¬ lów na zaciskach galezi A. W galezi B istnieje wtedy przewaga pojemnosciowa, wskutek czego sila elektromotoryczna o- póznia sie o 90° wzgledem pradu, plynace¬ go w tym obwodzie. Podobne zjawisko ma miejsce wówczas, gdy w ukladzie selek¬ cyjnym plynie prad o czestotliwosci 1 250 okresów na sekunde; w tym przypadku nis ma róznicy potencjalów na zaciskach gale¬ zi B, wskutek czego w galezi A istnieje przewaga indukcyjna, tak iz sila elektro¬ motoryczna wyprzedza prad w tej galezi A o 90°.W zwyklych warunkach obojetne sa te zaleznosci fazowe i prady o 1 200 wzgled¬ nie o 1 250 okresach na sekunde sa dopro¬ wadzane na przemian za posrednictwem obydwóch wzmacniaczy 26, 27 do detekto¬ rów 30, 31 i po detekcji sa uwidoczniane we wskazniku 44. W odbiorniku wedlug wynalazku spadek napiecia na opornikach 19, 20 jest doprowadzony do ukladu wzmacniajacego 34 — 42, którego prad wyjsciowy jest doprowadzony równomier¬ nie i symetrycznie do obydwóch detekto¬ rów 30, 31. Ten prad wyjsciowy nie moze wywierac zadnego dzialania na wskaznik 44, poniewaz prady, doprowadzane rów¬ nomiernie do obydwóch detektorów, zno¬ sza sie wzajemnie. Wskutek tego jednak, ze faza i amplituda tego pradu wyjsciowe¬ go sa dobrane odpowiednio wzgledem fazy i amplitudy obydwóch wyjsciowych pra¬ dów wzmacniaczy 26, 27, przeto prady te nakladaja sie na siebie w detektorach 30, 31, co znacznie polepsza prace odbiornika.Poniewaz obwód wejsciowy ukladu wzmacniajacego 34 — 42 jest zasilany przez opornik 19, przeto sila elektromoto¬ ryczna, doprowadzana do tego obwodu, jest we fazie z pradem, plynacym w obwo¬ dzie selekcyjnym. Wskutek tego w tym ukladzie wzmacniajacym nalezy spowo¬ dowac przesuniecie fazy o 90°, tak aby — 2detektory mozna bylo zasilac pradem, któ¬ rego faza jest zgodna wzglednie przesunie¬ ta 6 180° wzgledem pradów, doprowadza¬ nych do tych detektorów ze wzmacniaczy 26, 27. Osiaga sie to za pomoca ukladu 37, 38, 39 i 40, w którym prad anodowy lampy 36 przeplywa poprzez cewke 39 i konden¬ sator 40 o malych opornosciach urojonych.Spadek napiecia na cewce 39 dodaje sie do spadku napiecia na kondensatorze 40, wskutek czego napiecie, doprowadzone do drugiej lampy jest nie tylko przesuniete o 90° wzgledem pradu anodowego pierwszej lampy, lecz pozostaje ponadto stale w za¬ kresie pewnego pasma czestotliwosci.W ten sposób prady, doprowadzane z ukladu 34 — 42 do detektorów, posiadaja fazy zgodne lub przesuniete o 180° wzgle¬ dem pradów, dostarczanych ze wzmacnia¬ czy 26, 27 zaleznie od dobrania kierunku uzwojen transformatorów 28, 29. Jednak nie daje to zupelnie dokladnych zaleznosci fazowych (zgodnosc faz lub przesuniecie o 180°), poniewaz przy malych niedokladno¬ sciach transformatorów, otrzymuje sie przesuniecie fazy. Niedokladnosc ta jest wyrównana w odbiorniku wedlug wyna¬ lazku dzieki dobraniu w kazdym ukladzie wzmacniajacym odpowiednich transforma¬ torów. Oporniki 22, 23, polaczone szerego¬ wo z pierwotnymi uzwojeniami transforma¬ torów 24 i 25, maja na celu zapobiegac wszelkim drganiom malej czestotliwosci w obwodach, utworzonych z tych uzwojen i z polaczonych z nimi kondensatorów 16, 17.Opornik 34, który nie jest wprawdzie ko¬ niecznie potrzebny, jest jednak wlaczony po to, aby wprowadzic w uklad 34 — 42 przesuniecie fazy, odpowiadajace przesu¬ nieciom faz, wprowadzonym w dwa inne uklady 26 i 27 wskutek wlaczenia oporni¬ ków 22 i 23. Aby umozliwic ostateczne i dokladne wyregulowanie fazy, mozna w dowolne miejsce ukladu wzmacniajacego 34 — 42 wlaczyc równolegle kondensator lub odpowiednia cewke. Do tego celu moze byc uzyty kondensator 45 lub cewka 46, przelaczane za pomoca przelacznika 47.Sposób dzialania opisanych ukladów staje sie bardziej zrozumialy, jezeli roz¬ patrzyc przypadek, gdy uklad odbiera sygnaly bez zaklócen atmosferycznych.Do ukladu wzmacniajacego 34 — 42 do¬ prowadza sie prad o jednej z dwóch cze¬ stotliwosci 1 200 wzglednie 1 250 okresów na sekunde, przy czym prad ten jest kie¬ rowany jednoczesnie do obydwóch detek¬ torów. Prad ten mozna nazwac pradem he- terodynowym. Fale nosne zmodulowane oraz niezmodulowane sa kierowane z ukla¬ du 34 — 42 na przemian do jednego i do drugiego prostownika. Poniewaz obie te fale sa zgodne lub sa przesuniete w fazie wzgledem pradu heterodynowego o 180°, przeto fala nosna zmodulowana wzglednie niezmodulowana dodaje sie lub odejmuje sie w odnosnym detektorze od pradu he¬ terodynowego, plynacego z ukladu 34 — 42, wskutek czego nastepuje naruszenie e- lektrycznej równowagi ukladu mostkowe¬ go, tak iz wskaznik 44 wychyla sie. Nale¬ zy zaznaczyc przy tym, ze w kazdej chwi¬ li istnieje tylko jedna czestotliwosc i ze prad, pochodzacy ze wzmacniaczy 26, 27, w przeciwstawieniu do pradu, plynacego z ukladu wzmacniajacego 34 — 42, znajdu¬ je sie kazdorazowo tylko w jednym z de¬ tektorów 30 lub 31.W przypadku pojawienia sie zaklócen atmosferycznych, zarówno do ukladu 32 — 42 jak i do ukladu 26, 27 przedostaje sie cale pasmo czestotliwosci, wskutek czego pasmo to jest prostowane jednoczesnie w obydwóch detektorach, co ujawnia sie w tym, ze prad przeplywajacy przez wskaz¬ nik 44 jest mniejszy niz wtedy, gdyby tych przeszkód nie bylo, to jest gdyby byla prostowana w danej chwili tylko jedna czestotliwosc.W pewnych warunkach jest rzecza wskazana, zastosowac strojenie wtórnych uzwojen transformatorów 24, 25, 35, — 3 —co mozna osiagnac, przylaczajac równole¬ gle kondensatory do odnosnych uzwojen, przy czym stopien tlumienia tych strojo¬ nych uzwojen wtórnych moze byc regulo¬ wany za pomoca oporników szeregowych.Dzieki zastosowaniu strojonych wtórnych uzwojen transformatorów zmniejsza sie stromosc czola fali zaklócen, która mo¬ glaby powstawac przy przeplywie pradu przez cewke 18.W pewnych przypadkach uklad wzma¬ cniajacy 34 — 42 móglby byc wykonany jako wzmacniacz, utrzymujacy amplitude pradu heterodynowego na niezmiennym poziomie bez wzgledu na wahania ampli¬ tud i zaklócen atmosferycznych. W kaz¬ dym badz razie detektory 30, 31 powinny miec charakterystyki prostoliniowe. W tym celu dobiera sie odpowiednie wartosci oporników 32, 33. Wzmacniacze, reguluja¬ ce amplitude pradu, mozna stosowac rów¬ niez miedzy antena i ukladem detektoro¬ wym.Na fig. 2 przedstawiono uklad pola¬ czen odbiornika, nadajacego sie zwlaszcza do telefonii. Liczby 50 i 51 oznaczaja od¬ powiednio obwód anteny, heterodyne oraz wzmacniacz posredniej czestotliwosci od¬ biornika superheterodynowego. Liczba 52 oznaczono wzmacniacz, dajacy stala ampli¬ tude, sprzezony oporowo z filtrem pasmo¬ wym 53, przepuszczajacym zadane pasmo czestotliwosci, liczbami 54, 55 — obwód drgan, dostrojony do sredniej czestotli¬ wosci pasma czestotliwosci posrednich, liczbami 56, 57 — oporniki tlumiace, licz¬ ba 58 — kondensator dobrany tak, iz lacznie z cewkami 59, 60 jest w rezonansie przy sredniej czestotliwosci pasma czesto¬ tliwosci posrednich, liczba 61 — dwustop¬ niowy wzmacniacz oporowy i wreszcie liczba 62 oznaczono wzmacniacz jedno- stopniowy takiego samego typu. Liczbami 63, 64 i 65 oznaczono oporniki, przy czym oporniki 63 i 64 posiadaja jednakowe opor¬ nosci, kilka razy wieksze od opornosci opornika 65; liczbami 66 i 67 oznaczono 'dwa jednakowe detektory z jednakowymi opornikami 68 i 69, wlaczonymi w obwody tych detektorów. Wskaznik 72 jest przyla¬ czony równolegle do tych dwóch oporni¬ ków. Liczba 70 oznaczono wzmacniacz oporowy, dajacy stala amplitude pradu wyjsciowego. Wzmacniacz ten, rozrzadza¬ ny spadkiem napiecia na cewce 60, zasila pradem heterodynowym dwa detektory 66, 67 poprzez opornik 65. Kondensator 71 sluzy do dokladnego nastawiania fazy tego pradu heterodynowego.Dzialanie odbiornika jest nastepujace.Dochodzaca do anteny fale nosna, zmodu¬ lowana czestotliwosciami akustycznymi, odbiera w zwykly sposób odbiornik 50, 51 i przemienia na nadakustyczne czestotli¬ wosci, np. rzedu 30 000 okresów na se¬ kunde. Prad o tej czestotliwosci przeply¬ wa nastepnie poprzez wzmacniacz 52, re¬ dukujacy jego amplitude do pewnej okre¬ slonej stalej wartosci. Ze wzmacniacza 52 prad doplywa do ukladu filtrujacego 54 — 60, przy czym opornik 56 tego ukladu jest dobrany tak, ze obwód 54 — 55 jest odpo¬ wiednio tlumiony. Nie jest rzecza koniecz¬ na, aby obwody 54, 55 byly strojone, jed¬ nak w przypadku takim uklad bedzie bar¬ dziej symetryczny. Opornik 57, którego opornosc jest dostosowana do wartosci opornosci urojonych 58, 59, 60, okresla szerokosc pasma czestotliwosci, kierowa¬ nego poprzez ten opornik do dalszej czesci ukladu filtrujacego. Wartosci opornosci urojonych 58, 59 i 60 sa mozliwie male.Gdyby nie mozna bylo osiagnac w zwykly sposób odpowiednio malych tych wartosci, wówczas mozna by zastosowac uklad wy- równawczo-oporowy wedlug patentu nr 12 781.Na fig. 3 uwidoczniono wykresy napie¬ cia, pradu i opornosci pozornej w galezi 58, 59, 60 w funkcji czestotliwosci. Przyj¬ muje sie, ze fala nosna, posiadajaca stala amplitude, dzieki zastosowaniu wzmacnia* - 4cza, dajacego stala amplitude, jest modu¬ lowana pewna okreslona czestotliwoscia.Krzywa A przedstawia wykres pradu w galezi 58, 59, 60 w funkcji czestotliwosci tego pradu. Wykres opornosci pozornej kondensatora 58 i cewek 59, 60 uwidocznia krzywa B. Przebieg napiecia w tej galezi jest iloczynem tych dwóch wartosci i od¬ powiada linii C.Napiecia, dzialajace na zaciskach ukla¬ du 58 — 60, dzialaja na dwa wzmacniacze, mianowicie na dwustopniowy wzmacniacz oporowy 61 i na jednostopniowy równiez oporowy wzmacniacz 62. Obydwa wzmac¬ niacze nalezy nastawic tak, aby dawaly jednakowe wzmocnienia we wszystkich za¬ kresach czestotliwosci. Poniewaz kazdy stopien wzmacniacza przesuwa o 180^ faze pradów wzmacnianych, przeto prad wyj¬ sciowy wzmacniacza 61 jest przesuniety o 180° wzgledem pradu wyjsciowego wzmac¬ niacza jednostopniowego 62. Prady te sa doprowadzane zatem z odwróconymi fa¬ zami do odpowiednich detektorów 67 i 66.Jak juz zaznaczono wzmacniacz 70 jest rozrzadzany spadkiem napiecia na zacis¬ kach cewki 60. Prad wyjsciowy tego wzmacniacza jest doprowadzony syme¬ trycznie do obydwóch detektorów 66, 67 poprzez opornik 65. Kondensator 71 sluzy do wyregulowania odpowiedniego przesu¬ niecia faz miedzy wyjsciowym pradem wzmacniacza 70, a pradami doprowadzo¬ nymi do detektorów ze wzmacniaczy 61 i 62. Przy dobieraniu pozornych opornosci obwodów wszystkich wzmacniaczy nalezy kierowac sie tym, aby przesuniecia fazo¬ we, spowodowane pojemnosciami odnos¬ nych lamp, byly mozliwie male, oraz aby przesuniecia fazowe pradów ze wzmacnia¬ czy 61, 62 i 70 byly jednakowe. Do ukladu filtrujacego 54 — 60 sa doprowadzane prady sygnalowe o zmieniajacej sie cze¬ stotliwosci i o stalej amplitudzie. Ponie¬ waz uklad ten nie w jednakowym stopniu reaguje na rózne czestotliwosci, przeto do wzmacniaczy 61, 62 sa doprowadzane na¬ piecia o zmiennej amplitudzie. Czestotli¬ wosc tych napiec jest równa w kazdej chwili czestotliwosci posredniej, doprowa¬ dzanej do ukladu filtrujacego 54 — 60.Napiecie wyprzedza lub opóznia sie wzgledem pradu w ukladzie 54 — 60 o 90°, zaleznie od tego czy czestotliwosc te¬ go pradu jest wieksza, czy mniejsza od sredniej czestotliwosci. Do wzmacniacza 70 jest doprowadzane napiecie, które wy¬ przedza o 90° prad, plynacy w ukladzie filtrujacym. Prad, wychodzacy ze wzmac-' niacza 70, posiada zatem zmienna czesto¬ tliwosc, stala amplitude i stala faze wzgle¬ dem pradu w ukladzie filtrujacym. Dzieki temu, ze prad ten jest doprowadzony na¬ stepnie symetrycznie do obydwóch detek¬ torów 66 i 67 i dodaje sie do pradu ze wzmacniaczy 61 i 62 o zmiennej czestotli¬ wosci i o zmiennej amplitudzie, przy czym prady te sa w fazie lub sa przesuniete wzgledem siebie o 180°, zaleznie od war¬ tosci czestotliwosci, przeto w kazdym de¬ tektorze powstaje prad malej czestotliwo¬ sci, a obydwa wyjsciowe prady detekto¬ rów dzialaja zgodnie na wskaznik 72.Wahania amplitudy pradu lub napiecia przed ukladem filtrujacym 54 — 60, za¬ warte w pasmie czestotliwosci, obejmuja¬ cym czestotliwosci, lezace powyzej i poni¬ zej sredniej czestotliwosci ukladu filtru¬ jacego, sa wyrównywane w ukladzie de¬ tekcyjnym.Obwód wyjsciowy wzmacniacza 70 na¬ lezy wyregulowac tak, aby mogla odbywac sie detekcja na prostoliniowej czesci cha¬ rakterystyki dynamicznej. Czesto jest rze¬ cza korzystna, aby detektory 66, 67 praco¬ waly w polaczeniu z dwoma duzymi opor¬ nikami wedlug fig. 1, jednak nie jest to tak wazne w przypadku, gdy miedzy an¬ tene a obwód selekcyjny bedzie wlaczony wzmacniacz, regulujacy stala amplitude pradu. PL