Przedmiotem wynalazku niniejszego jest urzadzenie, które moze sluzyc do mie¬ rzenia ilosci wszelkiego rodzaju substancji, przeplywajacej w dowolny sposób prze¬ wodem, zaopatrzonym w narzad zamyka¬ jacy, lub tez do mierzenia czasu, w ciagu którego narzad zamykajacy, np. zawór, po¬ zostaje otwarty, a przez to moze posrednio podawac miare plynacej przewodem ilosci substancji, np. wody, gazu i t. d., o ile przez otwarty przewód wiadomy czynnik przeplywa zawsze zasadniczo równomier¬ nie.Urzadzenie wedlug wynalazku jest za¬ opatrzone w grzybek, tak sprzezony za po¬ moca mechanizmów ze wskazanym narza¬ dem, zamykajacym przewód, ze podczas otwierania tego ostatniego zostaje wlaczo¬ no naczynie miernicze waporymetru, które wylacza sie podczas zamykania przewodu.Wlaczanie nastepuje na poczatku ruchu, otwierajacego przewód, a wylaczanie na koncu tegoz ruchu. W praktycznej postaci wykonania wynalazku urzadzenie mierni¬ cze zostaje wlaczone, zanim narzad zamy¬ kajacy otworzy doplyw czynnika, nato¬ miast podczas zamykania przewodu prze¬ plyw zostaje zupelnie zatrzymany, poczym dopiero nastepuje wylaczenie urza¬ dzenia mierniczego.Waporymetry stosuje sie np, przy grzejnikach, przy czym umieszcza sie je okryte osfona na powierzchni grzejnika, lub na przewodach goracej wody. Oslona ogrzewa sie lub oziebia równoczesnie z grzejnikiem wzglednie przewodem. Stano¬ wi to, zwlaszcza w ostatnim przypadku, wielka niedogodnosc, poniewaz rurociagi podczas przeplywu przez nie wody sa go¬ race, a po zamknieciu przeplywu ozie¬ biaja sie powoli, np. w ciagu jednej godzi¬ ny. Wskutek tego wskazania waporymetru, dotyczace zuzycia goracej wody, sa za¬ sadniczo jednakowe bez wzgledu na to, czy wode pobierano tylko w ciagu XA minuty, czy tez w ciagu 5 minut. Przy kurkach do goracej wody, które w ciagu roku otwiera sie i zamyka na krótki przeciag czasu nie¬ zliczona ilosc razy, bledy przy pomiarze pobranej ilosci goracej wody sa przeto po¬ wazne.Niedogodnosc te usuwa niniejszy wy¬ nalazek, wedlug którego, jak juz wspom¬ niano, urzadzenie miernicze jest wlaczane i wylaczane równoczesnie lub prawie rów¬ noczesnie z otwieraniem i zamykaniem przeplywu mierzonej substancji. Jezeli za¬ wór tylko przez krótki czas pozostaje otwarty, to i urzadzenie pomiarowe bedzie równiez tylko przez ten czas wlaczone.Kilka przykladów wykonania wynalaz¬ ku uwidoczniono na rysunku. Fig. 1 przed¬ stawia zawór do goracej wody z urzadze¬ niem mierniczym, którego oprawa jest od¬ lana jako jedna calosc z oprawa zaworu, fig. 2 — przekrój poziomy wzdluz linii // — // na fig. 1, a fig. 3 i 4 wskazuja inny przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku.W urzadzeniu wedlug fig. 1 na przewo¬ dzie wody goracej osadzony jest kadlub 1 zaworu, zaopatrzony w wylot 2 i kólko reczne 3.Kadlub / zaworu jest odlany wraz z oprawa 5 waporymetru, której tylna scian¬ ka 6 tworzy równoczesnie scianke prze¬ strzeni wodnej 7 w kadlubie 1 zaworu.Waporymetr jest znanego typu i skla¬ da sie z napelnionego ciecza naczynia po¬ miarowego 8, nastawianego w odpowied¬ nim polozeniu za pomoca zaopatrzonej w plombe 10 sruby nastawnej 9, wkreconej w spód oprawy 5. Naczynie to, zwane w dal¬ szym ciagu opisu rurka szklana, jest zao¬ patrzone w podzialke 11, umieszczona wzdluz tego naczynia.Na walku kólka recznego 3 jest osadzo¬ ny krazek 12 ze srubkami dociskowymi 13.Przy uruchomieniu zaworu krazek 12 po¬ rusza sie wraz z kólkiem recznym 3 w góre i w dól, przy czym równoczesnie pod¬ nosi sie i opuszcza trzon 14 grzybka 15 za¬ woru, który to grzybek odkrywa otwór rurki szklanej 8. Gdy zawór otworzy sie calkowicie lub czesciowo, wówczas ciecz, znajdujaca sie w rurce szklanej 8 moze bez przeszkody parowac. Przy zupelnie zamknietym otworze ustaje równiez zupel¬ nie parowanie. Dzialanie waporymetru, za¬ równo pod wzgledem czasu trwania, jak i skutku, zalezy zatem od uruchomienia za¬ woru.Grzybek 15 zaworu daje sie poruszac w trzonie 14, i jest przytrzymywany spre¬ zyna 16, zapobiegajaca stluczeniu rurki szklanej wskutek blednego nastawienia krazka 12 przy silnym przykreceniu kólka recznego 3 celem zamkniecia zaworu.Gdy otwór rurki szklanej jest otwarty, to miernik dziala jak zwykly waporymetr.W tym przypadku pewna ilosc cieczy, od¬ powiednio do temperatury wody, przeply* wajacej przez kadlub zaworu, wyparowu¬ je z rurki szklanej.Uwidoczniony na fig. 1 — 3 grzybek 15 jest wykonany jako metalowy i szlifowany stozek, moze jednak równiez byc wykona¬ ny jako plaski talerzyk, zaopatrzony w miekkie uszczelnienie.Poniewaz narzady zamykajace zawo- — 2 —rów lub kurków ulegaja wskutek zuzycia odksztalceniu i trzeba je czesto doszlifo- Wywac, dociskac i t. d. lub nawet wymie¬ niac, wiec przy zuzyciu calego ukladu wlaczanie wzglednie wylaczanie srodka ogrzewczego, np. wody, nie odbywa sie do¬ kladnie w tym samym polozeniu kólka recznego lub uchwytu, jak wtedy, gdy za¬ wór byl nowy. Wskutek tego równiez wlaczanie i wylaczanie czynnika ogrzew¬ czego nie bedzie sie juz odbywalo równo¬ czesnie z uruchomianiem i zatrzymywa¬ niem miernika. W mysl wynalazku niedo¬ godnosc te mozna usunac w ten sposób, ze na poczatku okresu otwierania zaworu lub kurka grzybek waporymetru juz otwiera rurke szklana 8, wskutek czego przyrzad ten jest natychmiast wlaczony, gdy czyn¬ nik ogrzewajacy albo wcale nie doplywa, lub tylko w malej ilosci, oraz, odwrotnie, przy zamykaniu waporymetr zamyka sie na koncu.Na fig. 3 przedstawiono przyklad wy¬ konania, w którym narzad zamykajacy przewód do goracej wody stanowi zawór Z miekkim uszczelnieniem grzybka i w któ¬ rym waporymetr jest umieszczony z boku na kadlubie zaworu.Kadlub ten posiada przewód doplywo¬ wy 4 oraz trzon 33 z kólkiem recznym 3 i z grzybkiem 35 z miekkim uszczelnieniem 36, pod którym znajduje sie krótki czop 37, szczelnie wchodzacy w otwór 38 gnia¬ zda zaworu. Czop 37 moze byc zaopatrzo¬ ny w gwint. Kadlub zaworu posiada odla¬ na z nim razem jako jedna calosc ramke lub oprawke 5 waporymetru, skladajacego sie z rurki 8, wypelnionej czesciowo ciecza.Rurka ta, wykonana ze szkla, jest u góry otwarta, a za pomoca malego grzybka 15, utrzymywanego cylindryczna sprezyna 16, osadzona w glowicy 32 oprawy 5 wapory¬ metru, mozna ja zamykac. Na elastycznej oslonie 14 znajduje sie galka 34, zacho¬ dzaca w pierscieniowe wglebienie 40 kól¬ ka recznego 3, którego polozenie na trzo¬ nie 33 mozna regulowac za pomoca srub¬ ki 39.Przy otwieraniu zaworu przez pokre¬ cenie kólka recznego 3 unosi sie jedno¬ czesnie trzon 33 do góry, a czop 37 grzyb¬ ka 35 nie pozwala jeszcze na przeplyw da¬ nej substancji przez otwór 38, dopiero pod¬ czas dalszego ruchu trzonu w tym samym kierunku, grzybek 15 otwiera rurke szkla¬ na 8 waporymetru i zapewnia swobodne parowanie z niej cieczy. Przez dalsze pod¬ noszenie do góry trzonu 33 zaworu zaczy¬ na sie stopniowo wolny przeplyw goracej wody.Miekka uszczelka 36 zostaje scisnieta podczas zamykania zaworu. Wskutek tego trzon 33 zaworu nieco obniza sie, przy czym grzybek 15 waporymetru wchodzi w oslone 14. Wskutek tego na poczatku pod¬ noszenia sie trzonu 33 grzybek 15 zaworu zawsze jeszcze zamyka rurke szklana 8, równoczesnie jednak czop 37, jezeli nawet nie zupelnie szczelnie, zamyka jednak o- twór 38. Zanim jeszcze nastapi wolny prze¬ plyw mierzonego czynnika przez ten o- twór, grzybek 15 juz otwiera rurke szklana 8, umozliwiajac swobodne parowanie z niej cieczy.Fig. 4 przedstawia przyklad wykona¬ nia danego urzadzenia, w którym zastoso¬ wany jest kurek, a waporymetr umieszczo¬ ny jest wewnatrz trzonu kurka.W kadlubie 21 wskazanego kurka umie¬ szczony jest stozek 22, stanowiacy jedna calosc z trzonem 23, na który nakrecone jest kólko reczne 24. Trzon 23 jest wydra¬ zony, przy czym w wydrazeniu tym jest umieszczona rurka szklana 25 waporyme¬ tru. Otwór rurki szklanej jest zamykany grzybkiem 26, umocowanym w korku 27, wkreconym w piaste kólka recznego 24.Trzon 23 posiada dwie otwarte szczeliny z podzialkami 28. Podnoszenie i opuszczanie sie kólka recznego jest ograniczone wyste¬ pem 29 i nakretka 30. Podkladka kauczu¬ kowa lub korkowa 31, na której osadzona — 3 -jest rurka szklana, zapobiega stluczeniu wzglednie zgnieceniu tej rurki przy zbyt silnym zamknieciu zaworu.W przykladzie wykonania urzadzenia wedlug fig. 4 przy otwarciu kurka wapory- metr zaczyna dzialac, zanim jeszcze nasta¬ pi przeplyw, przy czym zaopatrzone w gwint kólko reczne obraca sie na trzonie kurka przy otwieraniu i wykrecajac sie podnosi grzybek 26 zaworu z wylotu rurki szklanej 25, zanim jeszcze silnie docisniety stozek 22 kurka zaczyna sie obracac i za¬ pewnia tym samym wolny przeplyw wo- dy.Ten sam cel mozna osiagnac przez takie wykonanie stozka 22 kurka, ze moze on wykonac pewien obrót, zanim rozpocznie sie wolny przeplyw wody, przy czym pod¬ czas tej pierwszej czesci ruchu odpowied¬ nie czesci mechanizmu podnosza grzybek 26 waporymetru. Istota wynalazku polega jak wspomniano, na tym, ze waporymetr uruchomia sie przed otworzeniem kurka.W opisie niniejszym byla wyzej mowa jedynie o ruchach grzybków zaworu i wa- porymetru podczas otwierania. Te same ruchy grzybków odbywaja sie i przy zamy¬ kaniu, tak iz równoczesnie z calkowitym zamknieciem doplywu mierzonego czynni¬ ka lub bezposrednio przed tym konczy sie, praktycznie biorac, dzialanie waporyme- tru.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc w dowolny sposób polaczone np. z na¬ rzadami zamykajacymi przewodów do cieplej i zimnej wody, pary, gazu i t. d.Mierzy sie wtedy iloczyn czasu i tempera¬ tury. Gdy temperatura jest zasadniczo sta¬ la, jak przy zwyklych przewodach do zim¬ nej wody i gazu, mierzy sie w prosty spo¬ sób czas, w ciagu którego przewód jest wlaczony. PL