Wynalazek niniejszy dotyczy polacze¬ nia kompasu giroskopowego ze wskazni¬ kiem horyzontu.Kompasy giroskopowe i giroskopowe wskazniki horyzontu sa znane, jednak ta¬ kie kompasy dotychczasowej konstrukcji sa zbyt kosztowne oraz sa niedogodne do uzycia na statku powietrznym ze wzgledu na duze rozmiary i ciezar. Co sie zas tyczy giroskopowego wskaznika horyzontu, to stanowi on dotychczas oddzielny przyrzad niezalezny od kompasu giroskopowego.Przyrzad wedlug niniejszego wynalaz¬ ku stanowi polaczenie kompasu giroskopo¬ wego ze wskaznikiem horyzontu, dzieki czemu moze on wskazywac zarówno kieru¬ nek lotu samolotu, jak i jego wzniesienie.Przyrzad wedlug wynalazku jest maly, zwarty i lekki, a wiec nadaje sie szczegól¬ nie do samolotów. Poza tym przyrzad ten jest wykonany tak, ze kierunek lotu samo¬ lotu jest wskazywany jednoczesnie i w tym samym polu widzenia, co wzniesienie samolotu wzgledem horyzontu.Dalsze szczególy i zalety wynalazku sa podane ponizej w szczególowym opisie przykladu wykonania przedstawionego na rysunku. Oczywiscie, zarówno rysunek, jak i opis sa podane wylacznie tytulem przy¬ kladu i nie moga stanowic ograniczenia wy¬ nalazku.Fig. 1 przedstawia widok z przodu jed¬ nej z postaci przyrzadu wedlug wynalaz¬ ku, fig. 2 — przekrój podluzny wzdluz li¬ nii 2 — 2 na fig. 1, fig. 3 — inny przekrój podluzny wzdluz linii 3 — 3 na fig. 1, fig.4 — przekrój poprzeczny wzdluz linii 4 — 4 na fig. 3, fig. 5 — widok szczególu i cze¬ sciowy przekrój urzadzenia doprowadza¬ jacego czynnik napedzajacy do' wirników giroskopowych, fig. 6 — widok perspekty¬ wiczny szczególu jednej z postaci mecha¬ nizmu lacznikowego do uruchomiania wskaznika horyzontu, a fig. 7 objasnia, w jaki sposób przyrzad wedlug wynalazku wskazuje wzniesienie wzgledem horyzon¬ tu.Jak widac na rysunku, a zwlaszcza na fig. 1 — 4, przyrzad wedlug wynalazku posiada pare wirników giroskopowych 8 i 9 osadzonych we wspólnej oslonie 10, np. za pomoca lozysk kulkowych 11, 12 i 13, 14, w celu umozliwienia ich obrotu dokola osi poziomej i pionowej. Oslona 10 jest o- sadzona z kolei obrotowo dokola osi pio¬ nowej w ramie 15, stanowiacej rodzaj wa¬ hadla dzieki odpowiedniemu ciezarkowi 16, przymocowanemu do niej lub stanowia¬ cemu z nia jedna calosc. Rama 15 moze wahac sie wzgledem dwóch osi poziomych prostopadlych do siebie. W tym celu rama 15 jest osadzona w poziomym pierscieniu kompasowym 17, np. za pomoca lozysk kulkowych 18 i 19, a pierscien kompasowy 17 jest osadzony jednym koncem w oslonie 20, a drugim — w pionowej podpórce 21 przy pomocy lozysk 22 i 23, jak przedsta¬ wiono na fig. 2 i 3. Pionowa podpórka 21 moze byc przymocowana do dna oslony w odpowiedni sposób, np. srubami 24.Poniewaz wirniki giroskopowe 8 i 9 ob¬ racaja sie w swych lozyskach dokola osi poziomej i pionowej, wiec, jak wynika z powyzszego, wirnik 8 wskutek dzialania ciezarka 16 bedzie utrzymywal swa os za¬ wsze poziomo w kierunku poludnika ziem¬ skiego stanowiac prawdziwy kompas po¬ ludnikowy, natomiast wirnik 9 przy pomo¬ cy ciezarka 16 bedzie utrzymywal swa os piouowoi dzieki temu, ze rama 15, wewnatrz której osadzona jest oslona azymutowa 10, jest zawieszona wahliwie przy pomocy pier- .scienia kompasowego 17, oslony 20 i pod¬ pórki pionowej 21.Do wskazywania kierunku osi wirnika 8 sluzy podzialka kompasowa 25, przymo¬ cowana do oslony azymutowej 10 w do¬ wolny odpowiedni sposób tak, iz moze ob¬ racac sie w ramie 15 i to w ten sposób, ze wskazania kierunku pólnoc — poludnie na podzialce znajduja sie na jednej linii z osia wirnika 8, przy czym wskazanie pólnocy znajduje sie z lewej strony psi wirnika, a wskazanie poludnia — z prawcj strony o- si wirnika (fig. 3), gdy samolot, na którym umocowana jest oslona 20, jest skierowany na pólnoc.Zastosowane sa równiez narzady do wskazywania wzglednego polozenia piono¬ wej ramy 15 i oslony 20, dzieki czemu mo¬ ze byc wykazane wzniesienie wzgledem ho¬ ryzontu samolotu, na którym umocowana jest ta oslona. Jak wynika ze szczególo¬ wego widoku perspektywicznego, podanego na fig. 6, urzadzenie to posiada dwa po¬ przeczne narzady poziome 26 i 27, zagiete ku wewnatrz pod katem prostym i umoco¬ wane na ramie 28 w dowolny odpowiedni sposób, np. za pomoca ramion 29 i 30, przy czym rama 28 jest osadzona wahliwie w miejscach 31 i 32 w pionowych ramionach 33 i 34, które sa przymocowane sztywno do pierscienia kompasowego 17, tak iz ra¬ ma 28 porusza sie wraz z pierscieniem kom¬ pasowym 17, gdy zachodzi wzgledny ruch obrotowy pomiedzy oslona 20 i pierscie¬ niem kompasowym 17 dokola lozysk 22 i 23, który to ruch odpowiada przechylaniu sie samolotu dokola osi podluznej. Rama 28 jest polaczona wahliwie z rama piono¬ wa 15 za pomoca dwóch ramion pionowych 35 i 36, zaopatrzonych w trzpienie 37 i 38, mogace sie przesuwac w otworach podluz¬ nych 37a i 38a, wycietych w podluznych ramionach ramy 28, przy czym ramiona 35 i 36 sa polaczone z para poziomych ramion 39 i 40 i poruszaja sie wraz z nimi, a ra¬ miona te z kolei sa przymocowane do ramy — 2 —pionowej 15 tak, iz w razie wzglednego ru- phtt katowego pomiedzy rama 15 i pierscie¬ niem kompasowym 17 ramiona 39 i 40 po¬ woduja obrót ramy 28 dokola osi 31 — 32, który to ruch odpowiada pochyleniu samo¬ lotu dokola osi poprzecznej. Z narzadami poziomymi 26 i 27, przedstawiajacymi linie horyzontu, wspóldziala narzad 41, podtrzy¬ mywany wspornikiem 42, przymocowanym dó pionowej podpórki nieruchomej 21 w dowolny odpowiedni sposób, np. za pomo¬ ca srub 43a, a wiec narzad 41 jest sztywno polaczony z samolotem. Narzad 41 ma (najlepiej) ksztalt przypominajacy skrzy¬ dla samolotu, lecz jest zaopatrzony w wy¬ ciecie 43, przez które widoczna jest po- dzialka kompasowa 25, a odczyty z po- dzialki otrzymuje sie przy pomocy zabka 44 umocowanego na listewce lukowej 44a (fig. 4) przymocowanej do ramy pionowej 15, przy czym zabek ten jest umieszczony posrodku listewki i moze byc obserwowany przez wyciecie 43. Z powyzszego wynika, ze np. w razie pochylenia samolotu, gdy koniec oslony 20 opadnie w dól, to rama 15 przesunie sie w prawo wzgledem oslony 20 (jak widac na fig. 3). Taki ruch ramy 15 powoduje przesuniecie sie ramy 28 ho¬ ryzontu w góre, wskutek czego narzady 26 i 27 równiez podnosza sie dajac lotnikowi wskazanie podobne do dawanego w razie podnoszenia sie horyzontu podczas opada¬ nia samolotu. Odwrotne dzialanie zacho¬ dzi, gdy samolot wznosi sie. Wtedy linia horyzontu, utworzona z narzadu 26, 27, o- pada. Przód oslony 20 jest zamkniety od¬ powiednia przezroczysta szyba, np. szyba szklana 45, przymocowana do oslony np. za pomoca pierscienia zaciskowego 46, tak iz podzialka kompasowa i narzady 26 i 27 moga byc obserwowane z przodu przyrza¬ du, który moze byc przymocowany do tabli¬ cy pokladowej przy pomocy uch 47, przy czym tylna czesc oslony jest skierowana ku przodowi samolotu.Wedlug fig. 3 i 5 wirniki 8 i 9 sa nape¬ dzane strumieniami odpowiedniego czyn¬ nika, np. powietrza, skierowanego na sze¬ reg lopatek obwodowych 48. Do tego celu zastosowana jest para dysz 49 i 50 (fig. 5), do których powietrze jest doprowadzane kanalem 51, wykonanym w oslonie 10 i polaczonym z odpowiednim kanalem 52, wykonanym w ramie pionowej 15. Kanal 52 jest polaczony z kolei z kanalem 53, znajdujacym sie w pierscieniu kompaso¬ wym 17, a kanal 53 jest polaczony z po¬ wietrzem atmosferycznym odpowiednim tlumikiem 54, znajdujacym sie z tylu oslo¬ ny 20.Poniewaz opisany zespól jest wahliwy, przeto moga na niegoi dzialac sily spowo- dowane przyspieszeniami ruchu samolotu i dzialajace wzdluz jego osi podluznej i po¬ przecznej, jak równiez sily odsrodkowe —- podczas zwrotów samolotu. Dzialanie tych sil mogloby spowodowac odchylenia ra¬ my 15 od prawidlowego polozenia piono¬ wego, wobec czego zastosowane sa narza¬ dy, równowazace dzialanie wzmiankowa¬ nych sil zaklócajacych. Takimi narzadami moga byc stosowane w horyzontach sztucz¬ nych cztery ciezarki 56, 57, 58 i 59 (fig. 3 i 4), które sa zawieszone parami na pretach 60 i 61 przepuszczonych przez ciezarek 16 prostopadle wzgledem siebie. Kazdy cieza¬ rek kazdej pary jest wykonany tak, ze moze poruszac sie tylko w| jednym kierunku, a wiec np. ciezarek 56 moze poruszac sie tyl¬ ko w kierunku ku plaszczyznie rysunku (fig. 3), a ciezarek 57 moze poruszac sie tylko w kierunku od plaszczyzny rysunku, natomiast ciezarki 58 i 59 moga poruszac sie podobnie w stosunku do plaszczyzny fig. 4. W normalnych polozeniach piono¬ wych, czyli gdy nie ma sil przyspieszen, ciezarki 56, 57, 58 i 59 zaslaniaja otwory 62, 63, 64 i 65, wykonane w ciezarku 16, posiadajacym u dolu komore 66, tak iz gdy którykolwiek z tych otworów zostanie od¬ sloniety na skutek ruchu odpowiedniego ciezarka, to do komory 66 bedzie zasysane — 3 —powietrze, przy czym powstaja sily reak¬ cji dzialajace na ciezarek 16 w kierunku odwrotnym do kierunku przeplywu powie¬ trza w ikomorze. Gdy np. zostanie odslonie¬ ty otwór 62 na skutek ruchu ciezarka 56, to ciezarek 16 bedzie posuwal sie w lewo, a gdy zostanie odsloniety otwór 63 przy ruchu ciezarka 57, to ciezarek 16 przesu¬ nie sie *w prawo (fig, 3). Podobnie dziala¬ ja ciezarki 58 i 59, lecz w plaszczyznie prostopadlej do dzialan ciezarków 56 i 57, Na skutek ruchu ciezarka 16 pod dziala¬ niem sily reakcji, powstajacej wskutek przeplywu powietrza, rama 15 wykonywa precesje w kierunku prostopadlym do kie¬ runku sily reakcji, tak iz przy przesuwaniu sie ciezarka 16 w lewo rama 15 przesuwa sie w kierunku ku plaszczyznie lub od plaszczyzny rysunku zaleznie od kierunku obrotu wirnika 9. Wskutek tego kierunek ruchu ciezarków 56 — 59 wspóldziala z kierunkiem obrotu wirnika 9, tak iz gdy sily przyspieszenia lub sily odsrodkowe dzialaja jednoczesnie na ciezarki zaslania¬ jace i na ciezarek 16, to ciezarek ten wy¬ konywa precesje w kierunku przeciwnym do kierunku dzialania sil przyspieszen lub sil odsrodkowych, dzieki czemu pozostaje zawsze w prawidlowym polozeniu piono¬ wym, niezaleznie od istnienia sil zaklócaja¬ cych. Chociaz sily reakcji, dzialajace na ciezarek 16 i tym samym na rame 15, wy¬ woluja nieznaczna precesje ramy kompa¬ sowej 10 na skutek giroskopowego dziala¬ nia wirnika 8 dazac do zaklócenia wskazan azymutowych kompasu, to jednak zaklóce¬ nia te sa tylko chwilowe i ujawniaja sie tylko podczas przyspieszenia, opóznienia lub zwrotów statku, na którym przyrzad jest umieszczony, wobec czego wirnik 8 zawsze znajduje sie w plaszczyznie polud¬ nika, gdy lot statku jest poziomy.Na fig. 7 przedstawiono rozmaite wska¬ zania, jakie moze dac przyrzad wedlug wy- nalazlcu przy róznych polozeniach samolo¬ tu, np. przy locie poziomym, locie na pra¬ wym skrzydle, locie na lewym skrzydle, wznoszeniu sie i opuszczaniu. Oczywiscie moga byc wskazywane równiez rózne skojarzenia tych lotów.Z powyzszego widac, ze dzieki waha¬ dlowemu zawieszeniu calego zespolu, u* trzymaniu go w prawidlowym polozeniu pionowym wskutek uruchomienia wirnika 9 i dzialaniu narzadów, usuwajacych wply^ wy przyspieszenia i sily odsrodkowej, wir¬ nik giroskopowy 8 daje przy pomocy u- mocowanej na nim podzialki kompasowej 25 prawidlowy kierunek statku wzgledem stron swiata, a narzady poziome 26 i 27, umocowane na ramie 28, daja wskazania wzniesienia samolotu wzgledem horyzontu, tak iz w jednym przyrzadzie wedlug wy¬ nalazku moga byc obserwowane od razu dwa wskazania, wobec czego lotnik nie musi zwracac uwagi na przemian na dwa oddzielne przyrzady.Aczkolwiek opisany jest i przedstawio¬ ny na rysunku tylko jeden przyklad wyko¬ nania wynalazku, to jednak moga byc wprowadzone rózne zmiany co do ksztaltu i wzajemnego polozenia czesci bez odbie¬ gania od przedmiotu wynalazku. PL