Pierwszenstwo: 4 maja 1935 r- dla zastrz. 1—3, 5 ("Wielka Brytania).Wynalazek niniejszy dotyczy giroskopo- wych przyrzadów lotniczych, a zwlaszcza przyrzadów, zawierajacych obsade girosko- powa ze sprezynujacym lub podobnym na¬ rzadem, powstrzymujacym ja w celu wyka¬ zania miary zwrotów. Celem niniejszego wynalazku jest przyrzad w rodzaju sztucz¬ nego horyzontu. W celu odtworzenia hory¬ zontu w przyrzadzie proponowano pier¬ wotnie stosowanie giroskopu swobodnego w rodzaju baka lub tez stosowanie girosko¬ pu swobodnego lacznie z odpowiednim wskaznikiem, przedstawiajacym samolot, widziany z przodu na tle wyobrazajacym widnokrag, albo tez wskaznik, uruchomiany giroskopem, moze przedstawiac horyzont, znaczkiem zas odniesienia moze byc staly obraz samolotu. Celem niniejszego wyna¬ lazku jest usuniecie w tych przyrzadach znanych niedogodnosci. Jedna z zalet wy¬ nalazku niniejszego jest przyjecie wzajem¬ nej odpowiedniosci dwóch wskazników bez koniecznosci stosowania pomiedzy nimi ja¬ kiegokolwiek mechanicznego lub innego niepozadanego polaczenia, które mogloby obnizyc sprawnosc jednego z tych wskazni¬ ków.Przyrzad wedlug wynalazku niniejszego jest zaopatrzony w giroskop polaczony z powstrzymujacym go narzadem sprezynu¬ jacym oraz ze wskaznikiem, który pozwala na odczyty wzgledem drugiego wskaznika, pozostajacego pod dzialaniem sily ciezko¬ sci. Poza tym wskazniki wedlug wynalazkumoga byc osadzone tak, aby wykonywaly wspólosiowe ruchy wahadlowe, W tym ce¬ lu jptzyrzad wedlug wynalazku jest (najle¬ piej) wykonany'tak, ze pierwszy wskaz¬ nik, to jest wskaznik zwrotów przechyla sie w lewo, gdy samolot skreca w lewo, a dru¬ gi — wskaznik pochylen — przechyla sie W prawo, gdy samolot leci prosto z opu¬ szczonym lewym skrzydlem, lub jest za¬ rzucany w lewo albo przechylony podczas zwrotu w lewo. Obydwa wskazniki wspól¬ dzialaja z nieruchomymi znakami, znajdu¬ jacymi sie na oslonie.Giroskopowy wskaznik zwrotów wedlug wynalazku posiada walek, podtrzymujacy wskazówke lub podobny wskaznik zwro¬ tów, oraz wspólsrodkowa z nim puszke, czesciowo przezroczysta z przodu i zawie¬ rajaca ciecz. Gecz ta moze sluzyc do tlu¬ mienia ruchu oraz jako czesc skladowa po- ziomnicy. Dzialanie cieczy jako czesci po- ziomnicy moze byc obserwowane bezpo¬ srednio.Przedmiot wynalazku jest przedstawio¬ ny na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia widok przyrzadu z przodu w polozeniu spoczynku, fig. 2 — 4 — widok tegoz przy¬ rzadu przy róznych polozeniach samolotu, fig. 5 — widok z boku i czesciowo w prze¬ kroju, a fig, 6 — podobny widok z góry.Przyrzad posiada szczelna na powietrze oslone 1 o zasadniczo okraglym przekroju poprzecznym. Przedni koniec oslony 1 jest zamkniety szybka szklana 2, umocowana za pomoca oprawy pierscieniowej 3 i uszczelki 3A. Za szybka 2 znajduje sie druga okragla plytka szklana 4, która z przedniej strony posiada zadane oznacze¬ nia, np. 4A, i do której przyklejona jest lub przymocowana w inny sposób okragla szklana lub przezroczysta puszka 5 wspól¬ srodkowa z szyba 2 i posiadajaca otwór srodkowy 5A. Puszka ta jest zamknieta i wypelniona do polowy ciemna najlepiej nieprzezroczysta ciecza 6, która prze¬ dziela puszke 5 wzdluz srednicy, jak wi¬ dac na fig. 1. Ciecz ta stanowi poziomnice poprzeczna, reagujaca na boczne pochyle¬ nia lub przyspieszenia. Przez otwór 5A wy¬ staje walek 7, podtrzymujacy pomiedzy szybkami 2 i 4 wskaznik 8, wykonany (naj¬ lepiej) w postaci sylwetki samolotu wi¬ dzianego z przodu.Walek 7 jest sztywno polaczony z rama 9 posiadajaca lozyska 10, w których osa¬ dzony jest wirnik giroskopowy 11, nape¬ dzany powietrzem. Rama 9 jest osadzona wahliwie, np. na czopie 12 w ramieniu tyl¬ nym 13 oraz w ramieniu przednim 14 ra¬ my nieruchomej 15. Prawie sztywne, lecz nieco sprezyste ramie 16 jest umocowane na ramie 15 i polaczone sprezyna rozciaga¬ jaca 17 mimosrodowo wzgledem lozyska czopa 12 z rama 9. Srubka 18, dostepna przez króciec przewodu ssawczego 19', wkrecona w ramie 16 i opierajaca sie o ra¬ me 15, umozliwia nastawianie ramienia 16a, a wiec i naprezanie sprezyny 17.Do przedniej czesci ramy 9 przylaczone sa wahliwie dwa tloczyska 19, które uru¬ chomiaja tloki w cylindrach nieszczelnych 20, umocowanych na ramieniu 14.Rama 15 jest zaopatrzona na dolnej po¬ wierzchni w podluzne zebro (lub klin), które moze byc wsuniete w rowek wykona¬ ny w wewnetrznej sciance oslony /, po czym rama 15 i tym samym caly mechanizm giroskopowy zostaje zamocowany za pomo¬ ca przepuszczonej przez oslone i rame 15 sruby 21, która jest wydrazona i stanowi jednoczesnie dysze, kierujaca strumien po¬ wietrza na lopatki wirnika 11. Dysza ta moze zawierac filtr powietrzny lub zawór regulacyjny.Na walku 7 umocowany jest sztywno wskaznik 8, który obracajac sie wzgledem znaczków 23 podaje miare zwrotu. Poziom cieczy wskazuje natomiast polozenie i e- wentualnie przyspieszenie boczne. Oslona przyrzadu posiada uszka 22, których polo¬ zenie na róznych figurach odpowiada po¬ lozeniu wzglednie pochyleniu calego przy- — 2 —rzadu, a tym samym i samolotu. A zatem fig, 1 przedstawia przyrzad podczas lotu po prostej linii poziomej.Z fig- 2 widac natomiast, ze samolot dazy do przechylenia sie i skreca w lewo.Poziom cieczy 6 pokrywa sie jeszcze ze znaczkami 23, a zatem wypadkowa sil dzialajacych na samolot jest prostopadla do samolotu w polozeniu nachylonym, co oczywiscie wskazuje, ze pochylenie jest prawidlowe, to jest nie ma zarzucania lub poslizgu bocznego. Moze jednak zdarzyc sie, ze pilot bedzie chcial zastosowac zwrot z zarzucaniem. Jest to przedstawione na fig. 3, na której samolot jest przechylony tak samo, jak na fig. 2, lecz na zarzucenie wskazuje ta okolicznosc, ze poziom cieczy jest teraz na jednej linii ze wskaznikiem zwrotów 8. Pilot, stosujac zadany przez siebie zwrot i utrzymujac sylwetke samolo¬ tu jak gdyby na horyzoncie, otrzymuje zwrot zarzucony taki, jaki jest uznany za najbardziej odpowiedni w technice latania.Fig. 4 wyjasnia stan lotu, który praw¬ dopodobnie nie nastapi nigdy. Przede wszystkim widac od razu, ze samolot skre¬ ca lagodnie w prawo. Równiez jest oczy¬ wiste z polozenia poziomu cieczy 6, ze, praktycznie biorac, nie dziala zadna sila odsrodkowa lub inna skladowa na zewnatrz osi zwrotu, gdyz powierzchnia cieczy jest pozioma wzgledem ziemi, ale pochylenie w prawo calego przyrzadu wzgledem poziomu ziemskiego jest stosunkowo duze.Nalezy zaznaczyc, ze kierunek obrotu wirnika giroskopowego // jest wybrany tak, zeby wskaznik 8 pochylal sie w zada¬ nym stopniu. W pewnych okolicznosciach, np. gdy jest pozadane polaczenie wskazni¬ ka 8 ze znanym typem wskaznika zwro¬ tów, w którym zwrócona w dól wskazówka podaje miare zwrotu wskazujac w odpo¬ wiednim kierunku, moga byc wprowadzone polaczenia odwracajace w celu umozliwie¬ nia! przebiegów wskazan w kierunku od¬ wrotnym.Oczywiscie ciecz 6 mozna zastapic wskaznikiem w postaci pólkolistego arku¬ sza metalowego lub podobnego narzadu, odpowiednio zawieszonego na pracie i od¬ powiednio obciazonego oraz tlumionego tak, zeby stanowil wahadlo i dawal wskazania dokladnie tego samego rodzaju, co i wska¬ zania podanej wyzej poziomnicy.W jeszcze innej odmianie puszka 5 jest osadzona na walku 7, a sylwetka 8 luk ta- ny model jest wyrysowany na przodzie puszki, która moze byc uwazana za wskaz¬ nik zwrotów. Wewnatrz puazkimose znajr dowac sie ciecz wahliwa lub np. wahadlo mechaniczne, którego ruch moze byc tlu¬ miony ciecza przezroczysta. PL