Przy obróbce materialów weglowych, zdatnych do destylacji, gazami uwodornia¬ jacymi w celu wytworzenia wartosciowych produktów weglowodorowych, jak paliwa do silników, smarów, rozpuszczalników i podobnych materialów, a zwlaszcza przy rozszczepiajacym uwodornianiu materia¬ lów weglowych, jak wegla, smoly, olejów mineralnych i produktów podobnych, na¬ stepuje czesto zatykanie sie przewodów w urzadzeniu, co zagraza bezpieczenstwu.Powoduje to opór na drodze przeplywu strumienia materialów przerabianych, któ¬ ry silnie wzrasta, tak iz pompy tloczace gazy nie moga podolac wzrostowi cisnienia i wskutek tego nastepuja silne wahania pa¬ nujacego cisnienia. Jezeli nie uda sie wy¬ kryc miejsca, w którym powstala prze¬ szkoda, i usunac tej przeszkody, trzeba zmniejszyc ladunek, co powoduje zmniej¬ szenie sprawnosci urzadzenia albo nawet unieruchomienie urzadzenia.Zwlaszcza bardzo narazony jest na za¬ tkanie podgrzewacz. Nalezy przeto wy¬ strzegac sie zatrzymywania sie przeplywu strumienia cieczy w rurach podgrzewacza, uzywanego zwykle przy uwodornianiu roz¬ szczepiajacym, poniewaz w takim przypad¬ ku ciecz w rurach przybiera szybko tempe¬ rature gazów grzejnych i ulega skoksowa-niu. Nalezy równiez w miare moznosci u- nikac wahan cisnienia, wystepujacych np. przemieszaniu sie pasty weglowej z wo¬ dorem, poniewaz powoduje to przejsciowe krótkie zatrzymywanie sie strumienia cie¬ czy. Takie zatykanie sie czesci urzadzenia, polaczone z silnymi wahaniami cisnienia, zagraza równiez przewodom prowadzacym do podgrzewaczy.Obecnie stwierdzono, ze przy trakto¬ waniu gazami uwodorniajacymi materia¬ lów weglowych w celu otrzymywania pro¬ duktów weglowodorowych, jak paliwa do silników, smarów, rozpuszczalników i ma¬ terialów podobnych, a zwlaszcza przy roz¬ kladowym uwodornianiu materialów we¬ glowych, mozna uniknac zatykania sie cze¬ sci urzadzenia i zwiazanego z tym waha¬ nia cisnien, jesli oleje bedzie sie wprowa¬ dzac do urzadzenia w miejscu oddalonym od miejsca, w którym wprowadza sie mate¬ rialy weglowe, tak iz oleje nie beda sie mieszaly na jednorodny produkt z materia¬ lami weglowymi, poddawanymi traktowa¬ niu, zanim one nie osiagna miejsca, w któ¬ rym wystepuje wspomniane zatykanie sie przewodów.Zapobieganie zatykaniu sie czesci urza¬ dzenia i zmniejszanie wahan cisnienia przez wprowadzanie oleju nalezy tlumaczyc so¬ bie wytworzeniem na materiale weglowym w rurach, przegrzewaczach itd. warstewki oleju, która dziala na przechodzace mate¬ rialy jako smar. Osiaga sie przy tym sku¬ tek wiekszy, niz to odpowiada zwyklemu rozcienczaniu materialu weglowego w celu ulatwienia jego przeplywu.Wynalazek niniejszy wykazuje zalety zwlaszcza przy rozkladowym uwodornia¬ niu past, otrzymywanych z wegla bitumicz¬ nego i oleju, w tych przypadkach, w któ¬ rych wystepuja niepozadane wahania ci¬ snien.W celu unikniecia zmieszania sie ma¬ terialu weglowego^ z olejem do smarowa¬ nia nie nalezy miedzy miejscem, w którym Wprowadza sie olej, a miejscem, w którym wystepowac moze zatykanie sie przewo¬ dów, umieszczac pomp lub innych podob¬ nych przyrzadów.A wiec np. wprowadza sie olej do sma¬ rowania do przewodów, prowadzacych material weglowy, w miejscu lezacym mie¬ dzy pompa i przegrzewaczem. Olej do sma¬ rowania mozna wprowadzac tuz za pompa lub w kazdym innym odpowiednim miej¬ scu, lezacym przed miejscem, w którym wystepowac moze zatykanie sie. Mozna o- lej np. wtryskiwac za pomoca pompy / (patrz. fig. 2).Olej, uzyty jako smar, winien posiadac odpowiednia lepkosc. W przypadku uwo¬ dorniania wegla zarobionego na paste z o- lejem mozna zastosowac do smarowania ten sam olej, jaki stosuje sie do wyrobu tej pasty, albo inny olej, lecz nie powinien on sie ulatniac w znaczniejszym stopniu w warunkach reakcji.Ilosci oleju wtryskiwanego nie powin¬ ny przekraczac 15%, np. powinny wynosic 6 — 10%, liczac w stosunku do wagi ca¬ lego materialu weglowego, np. pasty, lecz mozna równiez stosowac, o ile to jest pozadane, ilosci wieksze, np. 20% lub 30%.Olej do smarowania wtryskuje sie sta¬ le, a w przypadkach wahan cisnienia zwieksza sie ilosc wprowadzanego oleju albo wtryskuje sie go z przerwami w celu wprowadzenia oleju w chwili, w której na¬ stepuje zatykanie sie urzadzenia, powodu¬ jace niepozadane wahania cisnienia.Olej do smarowania winien byc dosta¬ tecznie ciekly, aby mógl byc wtryskiwany z latwoscia za pomoca pompy. W razie po¬ trzeby wprowadza sie olej ogrzany do temperatury co najmniej 70°C, np. o tem¬ peraturze 80 — 100°C. Pozadane jest rów¬ niez, aby temperatura wtryskiwanego ole¬ ju nie róznila sie znacznie od temperatu¬ ry materialu weglowego w celu unikniecia zmiany temperatury materialu weglowego, — 2 —ca zachodzi w przypadku wprowadzania o- leju zimniej szego.Równiez w wymiennikach ciepla i chlod¬ nicach albo w samych chlodnicach naste¬ puje czesto zatykanie sie przewodów, przez które przechodza produkty reakcji. Naste¬ puje to np. wskutek wydzielania sie soli, jak chlorku amonu lub weglanu amonu, al¬ bo naftalenu, antracenu lub podobnych sta¬ lych produktów weglowodorowych. Takie przeszkody sa bardzo klopotliwe, ponie¬ waz ilosc nagromadzonego materialu wzra¬ sta bardzo szybko i cisnienie moze bar¬ dzo szybko przekroczyc dozwolona gra¬ nice.Sole usuwa sie najlepiej przez wtryski¬ wanie wody w danym miejscu, podczas gdy naftalen albo antracen usuwa sie przez wtryskiwanie rozpuszczalników organicz¬ nych, jak np. olejów.Moznosc wykrywania nawet malych zmian cisnienia posiada, jak wynika z po¬ wyzszego, duze znaczenie przy uwodor¬ nianiu materialów weglowych w celu wy¬ twarzania wartosciowych produktów skla¬ dajacych sie z weglowodorów, a zwlaszcza przy uwodornianiu rozkladowym materia¬ lów weglowych. Zwykle stosowane mano¬ metry sprezynowe posiadaja czulosc w gra¬ nicach 0,5 %, to znaczy, iz przy 300 atm mozna wykryc wahania cisnien wieksze od 1,5 atm. Jednakze pozadana jest moznosc wykrywania znacznie mniejszych wahan cisnienia w celu przedsiewziecia koniecz¬ nych zabiegów w odpowiednim czasie.Stwierdzono, ze przy traktowaniu ga¬ zami uwodorniajacymi materialów weglo¬ wych w celu wytwarzania wartosciowych produktów weglowodorowych, a zwlaszcza przy rozkladowym uwodornianiu materia¬ lów weglowych, mozna szybko wykrywac wahania cisnien z wymagana dokladnoscia i pewnoscia za pomoca przyrzadu hydrau¬ licznego, utworzonego z zespolu rur pio¬ nowych, wygietych na ksztalt litery U, i polaczonego z przyrzadem do mierzenia cisnien, dzialajacym wskutek przesuwania sie rteci zawartej w tym przyrzadzie, po¬ wodowanego ruchem cieczy przesuwaja¬ cej sie na skutek róznic cisnien panuja¬ cych na obu koncach tego zespolu.Na fig. 1 przedstawiono rure o ksztal¬ cie litery U, wypelniona do polowy rtecia, przy czym dlugosc rury zalezy od mierzo¬ nych róznic cisnien. W zakresie cisnien do 10 atm stosuje sie rure dlugosci 7,35 m, przy czym stosuje sie nieco wieksza dlu¬ gosc jako rezerwe zabezpieczajaca. Sred¬ nica tej rury zalezy od srednicy rury z rtecia przyrzadu do mierzenia cisnien oraz od zadanych odchylen tegoz przyrzadu.Dlugosc i srednice rury o ksztalcie litery U obiera sie do kazdego przyrzadu do mie¬ rzenia cisnien w zaleznosci od najwiekszej mierzonej róznicy cisnien.Jest rzecza korzystna stosowanie rury tak dobranej, aby jej srednica byla zblizo¬ na do srednicy wyliczonej, np. gdy wyli¬ czono srednice rury = 9,5 mm, stosuje sie rure o srednicy 10 mm. W razie potrzeby mozna pojemnosc rury zmniejszyc do po¬ jemnosci wyliczonej przez umieszczenie w rurze preta. W kazdym przypadku trzeba przyrzad dokladnie wycechowac przed u- zyciem.Jedno ramie kazdej rury o ksztalcie li¬ tery U jest polaczone z przyrzadem do mie¬ rzenia cisnien za pomoca odpowiednich przewodów L i M poprzez zbiornik B. Wol¬ ny koniec D przyrzadu do mierzenia ci¬ snien jest polaczony za pomoca przewodu o ze zbiornikiem C, a wolny koniec P rury o ksztalcie litery U jest polaczony ze zbior¬ nikiem A; zbiorniki te sluza do wyrówny¬ wania poziomów. Przewody S i T sluza do laczenia przyrzadu, w którym wystepuja wahania cisnienia, z przyrzadem pomiaro¬ wym. Po napelnieniu rury o ksztalcie lite¬ ry U i przyrzadu do mierzenia cisnien rte¬ cia do polowy napelnia sie zbiorniki A i C do polowy woda wzglednie olejem, a zbiornik B napelnia sie calkowicie woda lub — 3 —olejem. Nastepnie mozna przez wzorcowa¬ nie otrzymac dokladny wykres cisnien.Przyrzad pomiarowy laczy sie z cze¬ scia urzadzenia poddawanego sprawdzaniu (fig. 2), np. z wymiennikiem ciepla J, w taki sposób, iz przewód N prowadzi od wyzszego poziomu cisnien do zbiornika A, a drugi przewód E — od nizszego poziomu cisnien do zbiornika C. Gdy w strumieniu produktów kontrolowanych znajduje sie ciecz, wówczas korzystnie jest prowadzic od zbiornika A albo C stale albo z przerwa¬ mi gaz albo ciecz o duzym cisnieniu w kie¬ runku przewodu G lub H. W celu uniknie¬ cia drgan slupa cieczy umieszcza sie w miejscach F tarcze dlawiace.Korzystnie jest zaopatrzyc równiez chlodnice w taki przyrzad kontrolny.Stwierdzono, ze taki uklad pomiarowy pozwala na wykrycie najmniejszych nawet wahan cisnien. Jesli np. przy rozkladowym uwodornianiu pasty weglowej wahania ci¬ snien w przegrzewaczu K przekrocza pew¬ na granice, wówczas wystarczy mala ilosc oleju, najlepiej oleju stosowanego do wy¬ robu pasty weglowej, która wtryskuje sie przy uzyciu pompy // w celu zmniejszenia tych wahan. Wprowadzany olej dziala jako smar przenikajac prawdopodobnie gleboko do przegrzewacza miedzy sciana rury i pa¬ sta weglowa i ulatwia ponadto wodorowi stykanie sie z pasta weglowa. Olejami od¬ powiednimi do tego celu sa oleje, które pozostaja zasadniczo ciekle w temperatu¬ rze i pod cisnieniem panujacym w takich czesciach urzadzenia, jak przegrzewacz, wymiennik ciepla, np. oleje ciezkie, ponie¬ waz oleje, posiadajace stosunkowo niski punkt wrzenia, paruja i nie spowodowalyby zadanej regulacji cisnienia.W taki sam sposób jak w przegrzewa¬ czu wykrywa sie wzrost cisnienia w wy¬ mienniku ciepla i chlodnicach albo tylko w chlodnicach. Pewna ilosc wody lub oleju, zaleznie od przypadku, wprowadzona do wymiennika ciepla i do chlodnicy lub tyl¬ ko do chlodnicy za pomoca pompy III wzglednie IV, usuwa w krótkim czasie róz¬ nice cisnien. O ile nastapi zatkanie sie wy¬ miennika ciepla, zlozonego z kilku zespo¬ lów rur polaczonych ze soba, wystarczy wprowadzic pewna ilosc wody do zespolu rur lezacych naprzeciw zespolu, w którym nastapilo zatkanie, albo wprost do tegoz zespolu.Jesli jednakze nie ma przyrzadu wy¬ krywajacego na czas zatykanie sie czesci urzadzenia przez mierzenie róznic cisnien, wówczas dodaje sie zapobiegawczo stale lub z krótkimi przerwami wody w celu u- nikniecia osadzania sie wiekszych ilosci chlorku amonu, weglanu amonu i produk¬ tów podobnych. Ten sposób zmniejsza sprawnosc wymiennika ciepla i wymaga kosztownego oddzielania znacznych ilosci oleju i wody. Pomijajac wymienione wady stale dodawanie malych ilosci srodka prze¬ plukujacego jest mniej skuteczne, niz krót¬ kie przemywanie intensywne. PL