Wynalazek niniejszy dotyczy przyrza¬ du do rentgenografii przekrojów i warstw ciala; w przyrzadzie tym lampa Roentgena i trzymak kasety, zaopatrzony ewentualnie w przyslone dla promieni rozproszonych, sa polaczone ze soba i daja sie przechylac okolo osi lezacej w plaszczyznie zdejmo¬ wanego przekroju ciala tak, ze promien Roentgena, przechodzacy przez jakikol¬ wiek punkt przedstawianego przekroju cia¬ la, trafia zawsze w ten sam punkt warstwy obrazowej prowadzonej przy ruchu prze¬ chylania równolegle do plaszczyzny prze¬ kroju. Jak widac z rysunku, przedstawiaja¬ cego przyrzad wedlug wynalazku, sprzeglo, laczace lampe Roentgena z trzymakiem kasety, sklada sie z dzwigni dwuramiennej 3 umocowanej przechylnie na osi 4. Na jednym ramieniu tej dzwigni umocowana jest lampa Roentgena w oslonie 6, a na drugim — ramie 7 ramy 8, podtrzymuja¬ cej przyslone, nie dopuszczajaca promieni rozproszonych, oraz kasete.Przyrzad do rentgenografii musi od¬ powiadac calemu szeregowi warunków, które dotychczas nie byly uwzgledniane wdostatecznej mierze w tego rodzaju przy¬ rzadach. Warunki te dotycza zwlaszcza ru¬ chu i przestawiania przechylnego ukladu lub jfcgo czesci* poszczególnych, Przede wszystkim w celu otrzymania równomier¬ nego rozlozenia sie cieni na rentgenogra- mie uklad przechylny podczas zdjecia po¬ winien poruszac sie mozliwie jednostajnie.Nastawianie wzglednie przestawianie cze¬ sci ukladu lub tez calego ukladu powinno byc latwe do wykonania i wymagac mozli¬ wie malego wysilku przy poruszaniu ciez¬ kich masf jesli chodzi o zdejmowanie prze¬ krojów ciala w rozmaitych plaszczyznach lub tez warstw ciala o rozmaitej grubosci.Budowa i obsluga przyrzadu powinna byc przy tym prosta, tania, przejrzysta i po¬ winna zabezpieczac potrzebna pewnosc w pracy.Wynalazek niniejszy ma na celu budo¬ we przyrzadu do rentgehografii, który od¬ powiadalby stawianym obecnie wymaga¬ niom i usuwal szkodliwy wplyw wywie¬ rany znacznym ciezarem przechylnego u? kladu lub jego poszczególnych czesci na ruch przechylny podczas wykonywani^ zdjecia i na szybkie i wygodne przestawia¬ nie lub nastawianie ukladu wzglednie je¬ go czesci. Wedlug wynalazku planowo zmniejsza sie lub unieszkodliwia ten wplyw, gdziekolwiek by wystapil i w jaki¬ kolwiek sposób dawalby sie odczuc. Srod¬ ki zastosowane wedlug wynalazku do tego celu moga byc rozmaitego rodzaju; oprócz srodków, sluzacych posrednio lub bezpo¬ srednio do zrównowazenia ciezaru, naleza tu takze srodki zmniejszajace liczbe lub rozmiar niezbednych ruchów ukladu lub jego czesci poszczególnych. W dalszym ciagu opisany bedzie szkodliwy wplyw mas ukladu i srodki do usuniecia go, zwlaszcza w odniesieniu do przykladów wykonania wynalazku.W celu otrzymywania równomiernego ruchu przechylnego ukladu podczas doko¬ nywania zdjecia nalezy przede wszystkim zastapic dzialanie ciezaru mas ukladu in¬ nym zródlem sily wszedzie tam, gdzie dzia¬ lanie to zostaje uzyte do uruchomiania u- rzadzenia. Dotychczas w omawianych przy¬ rzadach próbowano mianowicie wyzyski¬ wac sile ciezkóacjr jako sile napedowa do przechylania z jednego polozenia konco¬ wego do drugiego; zmiana czasu trwania ruchu przechylania, oczywiscie, celowo zawsze nieco wiekszego niz czas naswietla¬ nia, potrzebnego do zdjec rentgenowskich, byla uskuteczniana przez zmiane poloze¬ nia srodka ciezkosci wahliwego ukladu przy stosowaniu i przesuwaniu ciezarów dodatkowych. Pomijajac to, ze w ten spo¬ sób mozna tylko nieznacznie zmieniac czas trwania ruchu przechylania, urzadzenie wskutek zastosowania dodatkowych cieza* rów staje sie ciezsze; nalezy takze dodac, ze ciezar napedzajacy wywoluje nierówno¬ mierny ruch przechylania, gdyz ramie mo¬ mentu sily napedzajacej stale zmienia sie wraz ze zmiana polozenia ukladu.Przedmiot wynalazku usuwa te wady w ten sposób, ze do wywolywania ruchu przechylania zastosowany jest naped spre¬ zynowy.W celu regulacji czasu przechylania korzystna rzecza jest zastosowanie hamul¬ ca* np. pompy olejowej, przeciwdzialaja¬ cej napedowi sprezynowemu. Przez prze¬ stawianie zaworu w przewodzie olejowym mozna latwo zmieniac dzialanie hamujace pompy w granicach czasu potrzebnego do naswietlania zdjec rentgenowskich.Fig. 1 przedstawia przykladowo przy¬ rzad wedlug wynalazku, zaopatrzony w naped sprezynowy, w widoku z przodu i z boku. Miedzy dwoma slupami 1 stojaka slizga sie wózek 2 dajacy sie zaciskac na stale za pomoca uchwytu, nie przedstawio¬ nego na rysunku. W wózku tym osadzona jest w lozyskach obrotowo os 4 sluzaca ja¬ ko os obrotu dzwigni dwuramiennej 3. Po¬ nad osia 4 na dzwigni 3 osadzony jest przesuwnie nosnik 5 oslony lampy Roent- 2 —gena 6, a pod ta osia — ramie 7, na które¬ go osi umocowana jest obrotowo rama 8 do kasety if ewentualnie, przeslony. Przy zdjeciu ostro odtworzona zostaje jedynie ta plaszczyzna przekroju ciala, w której lezy os obrotu ukladu. Zatem przy kazdym zdjeciu nalezy prawidlowo nastawic wyso¬ kosc osi obrotu. Poniewaz z drugiej stro¬ ny odstep miedzy przedstawianym przekro¬ jem ciala a warstwa chwytajaca obraz po¬ winien byc ze wzgledu na ostrosc obrazu mozliwie maly, wiec po nastawieniu osi obrotu nalezy takze przestawic trzymak ka¬ sety, co uskutecznia sie za pomoca wrze¬ ciona 9. By jednak warstwa chwytajaca obraz podczas przechylania pozostawala stale równolegla do odtwarzanego przekro¬ ju ciala, rama 8 daje sie obracac okolo ra¬ mienia 7 jako osi; oprócz tego przy koncu ramy 8 umieszczone jest przegubowo dru¬ gie wrzeciono 10, równiez osadzone prze¬ gubowo w nasadzie 11 wózka 2 na tej sa¬ mej wysokosci, co os obrotu dzwigni dwu- ramiennej 3. W ten sposób tworzy sie równoleglobok dzwigniowy, który podczas przechylania porusza kasete zawsze rów¬ nolegle. Jesli odleglosc ramy 8 kasety od osi obrotu jest bardzo mala, to istnieje niebezpieczenstwo powstawania zbyt du¬ zych naprezen w przegubach wrzeciona 10.W celu zapobiezenia temu utworzone jest drugie urzadzenie wodzace z pretów 12, 13, polaczonych ze soba przegubowo; u- rzadzenie to znajduje sie w duzej, nie¬ zmiennej' odleglosci od osi obrotu i zapew¬ nia prawidlowe dzialanie równoleglego przesuwu. Prety 12 sa przymocowane do lozyska wrzeciona 10, a prety 13 — prze¬ gubowo do dzwigni 3 w poblizu jej konca dolnego.Wahliwy ten uklad jest utrzymywany w polozeniu przygotowawczym dzieki te¬ mu, ze wystep 14 zachodzi pod czop 15.Na poczatku zdjecia wzglednie tuz przed poczatkiem zdjecia wystep 14 zostaje od¬ suniety od czopa 15 przez nacisniecie kon¬ taktu elektrycznego znajdujacegbsle" f££ tablicy rozdzielczej aparatu Roentgena; Bt*: przechylania sluzy sprezyna 16 przymoco¬ wana do trzymaka 17, osadzonego na wóz¬ ku 2, i zaczepiajaca o jeden koniec dwu- ramiennej dzwigni 18 umieszczonej na osi 4 prostopadle do dzwigni dwuramiennej 3.W celu umozliwienia dostosowania czasu trwania przechylania da czasu potrzebne¬ go do zdjecia, drugi koniec dzwigni 18 jest1 przyczepiony do tloczyska pompy olejo¬ wej 19 sluzacej jako urzadzenie hamulco¬ we, równiez osadzonej na trzymaku 17; przeplyw oleju w tej pompie moze byc re* gulowany za pomoca zaworu 20 tak, iz czas przechylania daje sie zmieniac w sposób ciagly. Zwlaszcza korzystna jest rzecza takie uksztaltowanie napedu sprezynowe¬ go, by podczas calej drogi przechylania sprezyna równowazyla tarcie, a sila dodat¬ kowa, korzystnie druga sprezyna, dzialaja¬ ca tylko na poczatku ruchu przechylania, udzielala ukladowi potrzebnego ruchu. O- bie sprezyny sa przyczepione do ramion 33 wzglednie 37 (fig. 2) dzwigni osadzonej na osi obrotu 4.Przy tego rodzaju napedzie sprezyno-^ wym wskazany jest taki wybór i umiesz¬ czenie sprezyny sluzacej do przezwycie¬ zania tarcia, by dlugosc ramienia dzwigni wzrastala wraz ze zmniejszaniem sie dzia¬ lania sily sprezyny podczas ruchu prze¬ chylania; w ten sposób moment obrotowy sprezyny bedzie prawie staly podczas ca¬ lej drogi przechylania. W celu wprawia¬ nia ukladu wahliwego w ruch stosuje sie sprezyne plaska; po zwolnieniu urzadze¬ nia zatrzymowego sprezyna ta nadaje ra¬ mieniu 37 dzwigni (fig. 2), osadzonemu na osi 4, rozped wystarczajacy do prze¬ chylenia go, przy czym czas przechylania moze byc zmieniany przez zmiane sily roz- pedowej.Na fig. 2 i 3 przedstawiony jest przy¬ klad wykonania takiego mechanizmu do przechylania, przy czym fig. 2 przedstawia — 3 —polazenie poczatkowe, a fig- 3 — poloze¬ nie koncowe ukladu przy przechylaniu.Mechanizm napedowy uskuteczniajacy przechylania jest umieszczony w oslonie 30, przy czym na rysunku usunieta jest tylna scianka tej oslony. Mechanizm ten sklada sie z dwóch sprezyn, a mianowicie ze sprezyny srubowej 31 i sprezyny pla¬ skiej 32. Sprezyna srubowa 31 sluzy do przezwyciezenia tarcia w ukladzie i jed¬ nym koncem jest przymocowana do ramie¬ nia 33 dzwigni dwuramiennej, polaczonej na stale z osia obrotu 4, a drugim — do górnej czesci sruby 34. Czesc ta moze byc przestawiona pionowo i umiejscawiana za pomoca nakretki 35, w celu zmiany sily dzialania sprezyny, oraz poziomo — za po¬ moca sruby 36 — w celu zmiany czynnej dlugosci ramienia dzwigni. Poza tym spre¬ zyna 31 jest obrana i umieszczona tak, iz podczas przechylania pionowa odleglosc o- si obrotu od sprezyny zwieksza sie wraz z ciaglym zmniejszaniem sie sily dzialania sprezyny, inaczej mówiac, moment obroto¬ wy sprezyny, dzialajacy na os obrotu, jest prawie staly podczas calej drogi przechy¬ lania.Sprezyna plaska 32 sluzy do udziela¬ nia wahliwemu ukladowi potrzebnego ru¬ chu. Gdy uklad wahliwy zostaje doprowa¬ dzony do polozenia poczatkowego (fig. 2), drugie ramie poprzednio wspomnianej dzwigni dwuramiennej naciska krazkiem 38 sprezyne 32 i napina ja. Jesli teraz zwolni sie uklad wahliwy (celowo elek¬ trycznie, z tablicy rozdzielczej aparatu Roentgena), to sprezyna 32, az do jej roz¬ prezenia sie, nadaje ukladowi na krótkim odcinku drogi rozped wystarczajacy na ca¬ la droge przechylania przy usunieciu tar¬ cia przez sprezyne 31 i zapewniajacy do¬ statecznie równomierny ruch przechylania.W celu zmiany czasu przechylania z polozenia poczatkowego w polozenie kon¬ cowe trzeba zmienic sile uderzenia. Usku¬ tecznia sie to np. w ten sposób, ze skraca sie odcinek drogi, na którym sprezyna 32 oddzialywa na ramie 37 dzwigni. W tym ce¬ lu na drodze sprezyny umieszczona jest dzwignia 39 z krazkiem 40; dzwignia ta jest polaczona na stale z dzwignia 41. Obie dzwignie 39 i 41 moga obracac sie okolo osi 42. Wolny koniec dzwigni 41 posiada wciecie, w którym umieszczony jest czop 43, osadzony we wrzecionie 45, obracanym kólkiem recznym 44. Za pomoca wrzecio¬ na obraca sie dzwignie 41 okolo osi 42 i zmienia przez to odleglosc krazka 40 od sprezyny 32. Im mniejsza jest ta odleglosc, tym krótszy jest odcinek, na którym dzia¬ la sprezyna 32 na ramie 37 dzwigni, a wiec tym mniejsza jest sila uderzenia i tym dluzszy jest czas przechylania. Przy wrze¬ cionie umieszczona jest podzialka, wedlug której mozna nastawiac dowolny okreslo¬ ny z góry czas przechylania.Duzy ciezar calego ukladu wahliwego sprawia znaczne trudnosci nie tylko pod wzgledem osiagniecia równomiernego ru¬ chu podczas przechylania, lecz takze pod wzgledem szybkiego nastawiania i przesta¬ wiania osi obrotu na rózne plaszczyzny przekroju. Trudnosci te powstaja zwlasz¬ cza wtedy, gdy os obrotu ma byc przy rent- genografii warstw ciala o pewnej grubosci przesuwana podczas zdjecia o grubosc war¬ stwy zdejmowanej.Wedlug wynalazku usuwa sie takze i te trudnosc w prosty sposób przez przesuwa¬ nie ukladu podczas ruchu przechylnego po tarczy nieokraglej, mniej lub bardziej za¬ krzywionej, odpowiednio do grubosci zdej¬ mowanej warstwy ciala.Tarcza nieokragla moze byc wymienna w celu umozliwienia wykonywania zdjec warstw róznej grubosci. W celu uproszcze¬ nia obslugi przyrzadu mozna jednak rów¬ niez do zdejmowania warstwy kazdej do¬ wolnej grubosci stosowac te sama tarcze nieokragla, której krzywizna odpowiada np. czesci luku kola lub slimaka o krzywiz- nie zmieniajacej sie w sposób ciagly, daja- - 4 -cego sie przestawiac wokolo osi prosto¬ padlej do tej tarczy nicokraglej.Na fig. 1 przedstawiono przyklad u- mieszczenia tarczy nieokraglej. Poza wóz¬ kiem 2 dzwigajacym caly uklad wahliwy na obu slupach 1 stojaka umieszczona jest tarcza nieokragla 22, dajaca sie przesuwac pionowa i zaciskac na stale za pomoca sruby 23. Na tej tarczy nieokraglej spoczy¬ wa krazek 24 osadzony przestawnie na dzwigni dwuramiennej 3. Jesli wózek 2 nie jest zacisniety, to caly ciezar ukladu wahliwego dzwiga krazek 24. Zatem caly uklad, a takze i os obrotu, miarodajna dla polozenia odtwarzanego przy zdjeciu prze¬ kroju ciala, przesuwa sie pionowo, odpo¬ wiednio do krzywizny tarczy nieokraglej, gdy krazek 24 toczy sie po tarczy nieokra¬ glej 22 podczas ruchu przechylania. Im silniej wzrasta na drodze przechylania krzywizna ponad krzywizne kola, posiada¬ jacego srodek w osi 4, tym dalej os przesu¬ wa sie w kierunku pionowym podczas zdjecia, a wiec tym grubsza warstwa cia¬ la zostanie odtworzona na blonie. Zatem przy odpowiednim obiorze tarczy nieokra¬ glej mozna zdejmowac warstwy dowolnej grubosci. Jesli zacisnie sie wózek 2, to przy zdjeciu otrzymuje sie jeden prosty prze¬ krój ciala.Dodatkowe hamowanie wahliwego ukla¬ du przy koncu drogi przechylania mozna uskuteczniac dzieki ponownemu zmniejsze¬ niu krzywizny przy koncu drogi.Zastosowanie jednej i tej samej tarczy nieokraglej do zdejmowania warstw róz¬ nej grubosci jest pokazane w przyrzadzie przedstawionym na fig. 14 i 15. Na wózku 2 umieszczona jest na osiach 46 i 47 tar¬ cza nieokragla 22 o ksztalcie luku kola. Po tej tarczy nieokraglej biegnie podczas ru¬ chu przechylania ukladu krazek 24, osa¬ dzony na czesci 48; czesc ta dzwiga caly wahliwy uklad z osia obrotu 4 i jej sanka¬ mi lozyskowymi 97 slizgajacymi sie w wózku 2. Wysokosc polozenia osi obrotu 4 oraz polozenia przekroju ciala odtwarza¬ nego na zdjeciu zalezy od polozenia krazka 24 wzglednie tarczy nieokraglej 22. Os 47 jest wstawiona w szczeline 49 tarczy nie¬ okraglej 22. Prawa strona tarczy nieokra¬ glej moze byc zatem przy przechylaniu ukladu podniesiona okolo osi 46 i zacisnie¬ ta na dowolnej wysokosci za pomoca u- chwytu 50; w ten sposób daje sie zmieniac polozenie luku kola wzgledem osi obrotu.Jesli srodek luku kola Wypadnie doklad¬ nie na srodkowej linii osi obrotu 4, to przy toczeniu sie krazka 24 po tarczy nie zmie¬ nia sie wysokosc polozenia osi obrotu, a wiec przedstawiony zostanie tylko jeden przekrój ciala. Jesli jednak tarcze nieokra¬ gla 22 podniesie sie z prawej strony, to przy toczeniu sie krazka 24 po tej tarczy nieokraglej caly uklad wahliwy wraz z osia obrotu opuszcza sie tak, ze przedstawiona zostanie pewna warstwa ciala. Warstwa ta bedzie tym grubsza, im wyzej tarcza nie¬ okragla 22 bedzie podniesiona z prawej strony. Narzady do przestawiania tarczy nieokraglej moga byc, oczywiscie, uksztal¬ towane w rozmaity sposób; na przyklad, sila ciezkosci dzialajaca w powyzszym przykladzie wykonania, moze byc zasta¬ piona sila sprezyny.W przyrzadzie wedlug fig. 4 zamiast prostej tarczy nieokraglej zastosowany jest slimak 25 o ciagle wzrastajacej krzy- wiznie. Slimak jest osadzony obrotowo na pierscieniu 26, przymocowanym do sanek 28, slizgajacych sie wzdluz slupów 1 stoja¬ ka i unieruchomianych zaciskiem 27. W za¬ leznosci od nastawienia slimaka 25 mozna osiagnac rozmaite opuszczanie sie ukladu podczas dokonywania zdjecia.Szybkiemu i dokladnemu nastawianiu osi obrotu na rózne plaszczyzny przekro¬ ju ciala przeszkadza takze ciezar trzyma- ka kasety. Jak juz wspomniano, przez przestawianie osi obrotu zmienia sie odle¬ glosc miedzy trzymakiem kasety i cialem pacjenta; poniewaz w celu otrzymania — 5 -mozliwie ostrego obrazu kaseta powinna sie znajdowac mozliwie blisko pacjenta, wiec yr celu wykonania kazdego zdjecia prze¬ kroju .potrzebne jest takie przestawienie trzymaka kasety przy ramieniu dzwigni, by trzymak ten znajdowal sie mozliwie bli¬ sko plyty, na której lezy pacjent* Wedlug wynalazku czestemu lub ciaglemu prze¬ stawianiu trzymaka kasety zapobiega sie .w ten sposób, ze trzymak kasety zamoco- wuje sie tak, iz przy zmianie nastawienia osi obrotu wzgledem ciala badanego od¬ step miedzy trzymakiem kasety i cialem pozostaje niezmienny. Mozna to osiagnac np. przez zawieszenie trzymaka kasety na stale, np. za pomoca linek, na stojaku dzwigajacym uklad wahliwy; w celu uru¬ chomiania przy przechylaniu trzymak ten jest prowadzony po ramieniu dzwigniowym jedynie za pomoca tulei slizgowej, pola- czonej z nim przegubowo. Linki musza byc przy tym utrzymywane na wysokosci osi obrotu za pomoca dowolnego narzadu, np. za pomoca ucha, dzialajacego wtedy jako punkt obrotu linki podczas ruchu przechy¬ lania.Na fig. 5 przedstawiony jest widok z boku i z przodu tak uksztaltowanego urza¬ dzenia.W widoku z boku przedstawione jest polozenie srodkowe, a w widoku z przodu — polozenie koncowe ukladu wahliwego.Fig. 6 przedstawia w wiekszej podzialce glowice stojaka, do której przymocowana jest linka.Podobnie, jak w poprzednio opisanych przykladach, w wózku 2, przesuwanym po slupach / stojaka, umieszczona jest os o- brotu 4 dzwigni dwuramiennej 3. Na dzwi¬ gni tej umieszczony jest po jednej stronie przesuwny nosnik 5 oslony 6 lampy, a po drugiej stronie — rama 8 kasety sluzaca jednoczesnie jako nosnik przyslony do promieni rozproszonych. Prety 12 osadzo¬ ne w nasadzie 11 zapewniaja równolegle do przekroju ciala ustawienie ramy 8 pod¬ czas ruchu przechylania. Mechanizm do przechylania jest umieszczony w oslonie 30. Na wózku 2 zamocowana jest tarcza nieokragla 22, po której podczas przechy¬ lania biegnie krazek 24 osadzony na czesci 48; ta czesc metalowa dzwiga caly uklad wahliwy wraz z osia obrotu.Rama 8 do kasety nie jest przymocowa¬ na na stale do dzwigni 3, lecz odcinek rury 51, polaczony z nia przegubowo, oraz od¬ cinki rur 52 sa nasadzone luzno na ramie¬ niu dzwigni 3 wzglednie na pretach wodza¬ cych 12; rama kasety jest zawieszona za pomoca linek 53 na poprzeczce 54 umoco¬ wanej na slupach 1 stojaka. Linki sa przy tym przeprowadzone przez ucha 55 umie¬ szczone na koncach nasady 11 na wyso¬ kosci osi obrotu. Przy przechylaniu ukla¬ du dolne czesci linki obracaja sie okolo tych uch, przy czym trzymak kasety zosta¬ je podniesiony zupelnie tak samo, jak przy zacisnietych odcinkach rur 51, 52. Najniz¬ sze polozenie ramy do kasety jest przed* stawione linia przerywana w widoku z przodu na fig. 5. Jesli opusci sie os obrotu 4, np. w celu zdejmowania nizej (glebiej) polozonego przekroju ciala, to równocze¬ snie linki 53 slizgaja sie w uchach 55, a odcinki rur 51, 52 — po ramieniu dzwigni 3 wzglednie po pretach 12; zatem rama 8 do kasety pozostaje na tej samej wysoko¬ sci nad podloga, a jej odleglosc od stolu, na którym lezy pacjent, a zarazem i od¬ leglosc od pacjenta, pozostaje niezmienio¬ na.Dzieki temu rama 8 do kasety moze pozostawac nieruchoma przy wszystkch zdjeciach po jednorazowym nastawieniu, mozliwie bliskim stolu dla pacjenta; daje to znaczne ulatwienie obslugi przyrzadu.W celu umozliwienia dostosowania tego jednorazowego nastawienia do róznych wy¬ sokosci stolu dla pacjenta, górne konce li¬ nek 53 sa doprowadzone do wspólnej kor¬ by 56 z kolem zapadkowym 57 (fig. 6) tak, ze linki mozna naciagac lub zwalniac. Po- - 6 -miedzy zeby kola zapadkowego wchodzi pod naciskiem sprezyny 58 zapadka 59, która mozna odsunac od kola 57 za pomo¬ ca uchwytu 60.Urzadzenie to jest wazne takze wtedy, gdy stól dla pacjenta ma byc uzyty jako zwykly stól przyslonowy. W tym przypad¬ ku linki 53 powinny byc naciagniete za po¬ moca korby 56 tylko tak, by rama do kase¬ ty znalazla sie tuz pod plyta stolowa. By móc przy tym nastawieniu wykonywac tak¬ ze zdjecia ukosne, tarcze nieokragla 22 zaopatruje sie w otwory 61', w które przy odpowiednim nastawieniu uchwytu 62 za¬ skakuje czop osadzony w czesci metalowej 48.Poprzednio opisany juz byl szkodliwy przy przechylaniu wplyw znacznego prze¬ wazania strony wahliwego ukladu dzwiga¬ jacej lampe; w celu usuniecia tego wplywu proponowano stosowac wspomniany wyzej mechanizm napedowy, zwlaszcza mecha¬ nizm sprezynowy, pozwalajacy na niewy- zyskiwanie sily ciezkosci jako sily napedo¬ wej do przechylania ukladu oraz na zrów¬ nowazenie strony dzwigajacej lampe. Jed¬ nak bylo by rzecza wadliwa wyrównywanie przewazania za pomoca dodatkowego cie¬ zaru umieszczonego po stronie kasety.Wskutek bowiem tego ciezaru waga calego przyrzadu znacznie powiekszalaby sie, a wiec trzeba by poruszac i hamowac wieksze masy, a przede wszystkim przy kazdym przesunieciu lampy przesuwac takze i ten ciezar dodatkowy. Wedlug wynalazku za¬ tem przewazanie dzwigni dwuramiennej od strony lampy, a zwlaszcza ciezar lampy Roentgena wraz z jej oslona ochronna i nosnikiem, wyrównuje sie za pomoca prze¬ ciwwagi przyczepionej do nosnika lampy za pomoca pedni linowej.Przyklad takiego urzadzenia przedsta¬ wiono na fig. 7 i 8. Na fig. 7 przedstawiony jest uklad wahliwy w polozeniu srodko¬ wym, a na fig. 8 — w polozeniu koncowym.. Na nosniku £ lampy umieszczony jest krazek 63, który jest zawieszony na lince 64, prowadzacej do wózka 65, toczacego sie po szynie 66 zamocowanej na suficie danego pomieszczenia. Jeden koniec linki jest przymocowany do czesci metalowej 67, a drugi dzwiga przeciwwage 68 pro¬ wadzona pionowo wzdluz sciany pomiesz¬ czenia. Przeciwwaga ta jest dobrana tak, by osiagnac pozadane zrównowazenie cie¬ zaru nosnika lampy. Jak widac z fig. 8, podczas przechylania dzwigni dwuramien¬ nej 3 porusza sie takze wózek 65.Powyzej opisany przyklad zrównowa¬ zenia ciezaru mozna znacznie uproscic i ulepszyc przez doprowadzenie konców lin¬ ki, biegnacej dokola krazka osadzonego przy nosniku lampy, do dwóch lozysk u- mieszczonych nieruchomo i ukosnie po obu stronach nad przyrzadem, np. do dwóch stalych krazków wzglednie jednego ucha do zawieszenia i jednego krazka stalego.Oba lozyska linki sa przy tym jednakowo odlegle od linii srodkowej przyrzadu. W porównaniu z zastosowaniem wózka, po¬ mijajac juz uproszczenie i zmniejszenie kosztów urzadzenia do zawieszania oraz zmniejszenie tarcia, osiaga sie te szczegól¬ na korzysc, ze naprezenie linki oprócz zrównowazenia ciezaru calego urzadzenia wywiera w pierwszej polowie drogi prze¬ chylania na wahliwy uklad dzialanie na¬ pedowe, a w drugiej polowie — dzialanie hamujace.Na fig. 9 przedstawiony jest przyklad takiego zrównowazenia ciezaru; uklad wa¬ hliwy jest przedstawiony w polozeniu kon¬ cowym, a polozenie poczatkowe jest zazna¬ czone liniami przerywanymi.W celu zrównowazenia przewazajacego ciezaru przy nosniku lampy wzglednie na oslonie ochronnej 6 lampy, umieszczony jest krazek 63;, krazek ten opasuje linka 64, której konce sa odprowadzone do dwóch lozysk umieszczonych ukosnie na stale ponad obydwiema stronami przyrza¬ du, np. na suficie pomieszczenia. Lozyska- — 7 —mi tymi sa ucho 69 i krazek 70. Koniec lin¬ ki, opasujacy krazek 70, dzwiga przeciw¬ wage 68 prowadzona przy scianie pomiesz¬ czenia; przeciwwaga jest dobrana tak, ze osiaga sie pozadane zrównowazenie cieza¬ ru nosnika lampy. Go sie tyczy polozenia ucha 69 i krazka 70 wzgledem przyrzadu, to im wyzej umieszczone sa te lozyska, tym mniejszy jest wplyw przesuniecia nosni¬ ka lampy przy dzwigni dwuramiennej 3, oraz im wiecej lozyska te sa oddalone od siebie, tym wieksza musi byc przeciwwaga.Kat utworzony przez odcinki linki przy krazku 63 nie powinien byc mniejszy od pewnego kata minimalnego, gdyz w od¬ wrotnym przypadku zbyt duze byloby dzia¬ lanie hamujace podczas ruchu przechyla¬ nia. Wskutek tego celowym okazalo sie takie wzajemne dostosowanie wysokosci ponad przyrzadem oraz wzajemnej odle¬ glosci lozysk linki przy mozliwie wysokim umieszczeniu tych lozysk, by kat utworzo¬ ny przez linke przy nosniku lampy byl tyl¬ ko tak duzy, zeby przy lekkim popchnieciu dzwignia dwuramienna przechylala sie z polozenia poczatkowego az do polozenia koncowego.Szkodliwy wplyw jednostronnych cie¬ zarów na równomiernosc ruchu przechyla¬ nia jest tym wiekszy, im wiekszy jest od¬ cinek drogi przebiegany przez wahliwy uklad przy wlaczonej lampie Roentgena.W celu unieszkodliwienia tego wplywu mozna ten odcinek drogi uczynic zmiennym w sposób nastawny. W ten sposób powsta¬ je moznosc wlaczania lampy Roentgena jedynie podczas równomiernego ruchu u- kladu. Jesli wlaczanie i wylaczanie lampy w przyrzadzie uskutecznia sie w znany sposób za pomoca styków, uruchamianych ukladem wahliwym, to poprzedniemu wa¬ runkowi mozna najprosciej zadosc uczynic przez umieszczenie wzdluz odcinka drogi styków przesuwnych.Powstaje przy tym jeszcze inna korzysc dzieki moznosci zdejmowania warstw cia-r la, przy której zapobiega sie poruszaniu duzych mas naprzód i w tyl. Mianowicie próby wykazaly, ze zdejmowanie warstw ciala o rozmaitej grubosci bez równolegle¬ go przesuwania ukladu wzglednie pacjenta mozna najprosciej wykonywac w sposób nastepujacy. Wahliwa czesc przyrzadu oraz pacjenta nastawia sie wzgledem sie¬ bie mniej wiecej odpowiednio do srodko* wego przekroju zdejmowanej warstwy cia* la oraz tym krótsze obiera sie odcinki dro¬ gi, przebiegane przy wlaczonej lampie Roentgena przez uklad wahliwy, im grub¬ sza jest zdejmowana warstwa. Ponizej po¬ dane uksztaltowanie przyrzadu pozwala od razu na wykonanie tego sposobu.Przesuwne styki wlaczajace sa umiesz¬ czone na tarczy nieokraglej (np. tarczy nieokraglej 22 na fig. 14), dzwigajacej u- klad wahliwy; styki te sa np. umieszczone tak, jak to jest przedstawione na fig. 10 w widoku z przodu oraz na fig. 11 w prze¬ kroju wzdluz linii A — 5 na fig. 10. Na tarczy nieokraglej 22 umieszczone sa w dwóch oslonach 71 i 72 po jednym styku wlaczajacym 73 wzglednie 74. Przez plyte pokrywowa oslony 71 wzglednie 72 prze¬ chodzi plytka izolacyjna 75 wzglednie 76, po której toczy sie krazek 24, otwierajac przy tym styki wlaczajace za pomoca trzpienia 77 wzglednie 78. Na poczatku ru¬ chu przechylania krazek 24 spoczywa na plytce izolacyjnej 75, przy czym styk 73 jest otwarty, styk zas 74 — zamkniety. Je¬ sli zwolni sie urzadzenie zatrzymowe ukla¬ du wahliwego, to krazek 24 zeslizguje sie z plytki 75, styk 73 zamyka sie, a lampa rentgenowska zostaje wlaczona. Lampa po¬ zostaje wlaczona tak dlugo, az krazek doj¬ dzie do plytki 76 i otworzy styk 74. Zdje¬ cie jest wtedy ukonczone. Im mniejsza jest odleglosc miedzy plytkami 75 i 76, tym grubsza warstwa ciala zostaje odtworzona na obrazie. W celu umozliwienia zmiany tej odleglosci oslony 71, 72 sa zaopatrzone w katownik 79 dopasowany do tarczy nie- — 8 —okraglej oraz w czop 81 slizgajacy sie w szczelinie 80 tarczy nieokraglej. Na czopie tym osadzona jest nakretka skrzydelkowa 82 tak, ze styki wlaczajace moga byc za¬ cisniete w dowolnym polozeniu tarczy nie¬ okraglej.Zastosowanie styków, a zwlaszcza sty¬ ków przesuwnych, wlaczanych i wylacza¬ nych podczas ruchu ukladu wahliwego, jest polaczone z mozliwoscia przedostania sie do lampy Roentgena w razie zepsucia sie styku niepozadanego napiecia. Niebezpie¬ czenstwo to moze byc usuniete przez zasto¬ sowanie odpowiednio wlaczonego przekaz¬ nika zatrzymowego, umozliwiajacego po¬ wtórne wlaczenie pradu wysokiego napie¬ cia przez uklad wahliwy dopiero po u- przednim wylaczeniu wylacznika glów¬ nego. T Jesli pracuje sie z przyslona do promie¬ ni rozproszonych, to za pomoca glównego wylacznika przyrzadu uruchamia sie przy¬ slone, a dopiero za pomoca tej przyslony — wahliwy uklad przyrzadu.Na fig. 12 przedstawiony jest schema¬ tycznie przyklad takiego ukladu polaczen, na fig. 13 zas przedstawione jest tytulem przykladu wykonanie i uklad poszczegól¬ nych czesci ukladu polaczen w przyrzadzie rentgenograficznym.Na fig. 12 przedstawiona jest dzwignia dwuramienna 3, wahajaca sie na osi 4 wraz z oslona 6 lampy, krazkiem 24 i tarcza nieokragla 22, przy czym dzwignia 3 znaj¬ duje sie w polozeniu poczatkowym ruchu przechylania. Dzwignia jest utrzymywana w polozeniu poczatkowym za pomoca prze¬ kaznika 83 wbrew dzialaniu sprezyny 84.Na tarczy nieokraglej 22 umieszczone sa dwa styki 73, 74 z plytkami izolacyjnymi 75, 76, wlaczajacymi i wylaczajacymi prad wysokiego napiecia. Przyrzad posiada o- prócz tego przekaznik zatrzymowy 87, wylacznik glówny 88 i przyrzad ochronny 89 do zdjec.Czesci te sa polaczone ze soba tak, ze praca odbywa sie w sposób nastepujacy.Jesli dzwignia 3 znajduje sie w polozeniu poczatkowym, a wylacznik glówny znajdu¬ je sie w polozeniu wylaczajacym prad, to przy otwartym styku 73 obwód pradu cew¬ ki przekaznika 87 jest zamkniety za pomo¬ ca styku 74, a wiec przekaznik 87 wlacza sie. Jesli sie wlaczy wylacznik glówny 88, to mimo to obwód pradu cewki przekaz¬ nika 87 pozostaje zamkniety przez jeden styk przekaznika. Przez drugi styk cewka przekaznika 83 otrzymuje prad; pod dzia¬ laniem sprezyny 84 rozpoczyna sie prze¬ chylanie dzwigni 3 po tarczy nieokraglej 22. Skoro tylko krazek 24 opusci plytke 75, styk 73 zamyka sie, a wraz z tym za¬ myka sie obwód pradu cewki przyrzadu ochronnego 89 i wlacza sie prad wysokiego napiecia. Nastepnie, gdy krazek 24 dosiega plytki 76, styk 74 otwiera sie, a cewka przekaznika 87 zostaje pozbawiona pradu.Przez przerwanie polaczenia w przekazni¬ ku 87 wylacza sie prad wysokiego napiecia i przerywa doplyw pradu do cewki prze¬ kaznika 83. Krazek 24 spoczywa obecnie na plytce 76, styk 74 jest otwarty, a styk 73 — zamkniety. Dopóki wylacznik glów¬ ny znajduje sie w polozeniu wlaczajacym prad, ponowne wlaczenie wysokiego na¬ piecia przez ruch dzwigni 3 jest niemozli¬ we, poniewaz przekaznik 87 nie daje sie wlaczyc. Dopiero w razie przestawienia wylacznika glównego w polozenie „wyla¬ czone", a dzwigni 3 — w polozenie poczat¬ kowe ruchu ukladu wahliwego cewka prze¬ kaznika 87 znów otrzymuje prad tak, ze moze nastapic dalsze zdjecie.Fig. 13 przedstawia praktyczne uksztal¬ towanie i rozmieszczenie poszczególnych czesci ukladu polaczen na tylnej scianie przyrzadu, przy czym dzwignia 3 znajduje sie w polozeniu poczatkowym ruchu ukla¬ du wahliwego. Zamiast pojedynczego kraz¬ ka 24 sa tu zastosowane dwa krazki wspól¬ osiowe, z których krazek 24 slizga sie po czesci tarczy nieokraglej 22, a drugi 90 — — 9 —tylka po plytkach izolujacych 75, 76 i o- twiera przy tym styki 73, 74. Skoro tylko drugi krazek 90 Opuszcza plytke izolacyj¬ na, Styki zostaja zamkniete.Sprzezenie dzwigni 3 z przekaznikiem 83 jest urzeczywistnione W sposób naste¬ pujacy, Z osia obrotu 4 polaczone jest na stale ramie dzwigniowe 91, na którym o* sadzona jest zapadka 92; gdy przez; prze¬ kaznik 83 prad nie przeplywa, zapadka ta spoczywa na kciuku 93. Gdy przez prze¬ kaznik 83 bedzie przeplywal prad, kotwica 94 zostanie przyciagnieta, a kciuk 93 — przekrecony za pólnoca drazków 95; dzie¬ ki temu zapadka 92 moze zeslizgiwac sie po kciuku, a sprezyna 84 — przyciagnac dzwignie dwuramienfia 3.Rózne srtdki Wedlug niniejszego wyna¬ lazku moga byc stosowane oddzielnie lub w polaczeniu ze soba. Na fig, 14 i 13 przed¬ stawiono widok z przodu i z boku przykla¬ du Wykonania przyrzadu wedlug wyna¬ lazku, w którym równoczesnie zastosowa¬ no kilka Wyzej Wspomnianych udoskonalen, zapewniajacych szybkie i dokladne nasta¬ wianie przyrzadu oraz wymiarów miaro¬ dajnych przy rentgenograficznym zdejmo¬ waniu przekroju lub warstwy* Na fig. 14 uklad wahliwy jest przedstawiony W polo* zeiilu koncowym, a na fig. 15 — w poloze¬ niu srodkowym swej drogi przechyla- ni&fc W wózku 2 prowadzonym przy zrów¬ nowazeniu ciezaru po slupach 1 stojaka slizgaja sie sanki 97, w których osadzona jest os 4, jako os obrotu dzwigni dwura* miennej 3. W górnej czesci dzwigni osadzo- ne sa sanki 98 z nosnikiem 5 lampy Roent¬ gena umieszczonej W oslonie 6. W dolnej czesci dzwigni tej osadzone jest ramie 7, na którym umieszczona jest przegubowo rama 8 do kasety sluzaca równoczesnie ja¬ ko trzymak przyslony i przymocowana za pomoca pretów 12 osadzonych w lozyskach na nasadzie 11, na których luzno osadzone sa rury 52 polaczone przegubowo z rama 8, dzieki czemu podczas przechylania zapew¬ nione jest nastawienie warstwy obrazowej stale równolegle do powierzchni przekro¬ ju. Rama 8 wraz z ramieniem 7 oraz rura¬ mi 52 jest zawieszona za pomoca linii 53 na poprzeczce 54 zamocowanej na slupach 1 stojaka. Wskutek tego przy przesuwaniu osi obrotu 4 do góry nie zmienia sie odle¬ glosc ramy od stolu, na którym lezy pa¬ cjent, W celu umozliwienia zdejmowania róz¬ nych warstw ciala sanki 97, w których o- sadzona jest os obrotu 4, daja sie przesu¬ wac w wózku 2. Na wózku tym zamocowa¬ na jest tarcza nieokragla 22, po której bie¬ gnie podczas przechylania krazek 24 za¬ mocowany na czesci metalowej 48 unosza¬ cej dzwignie 3 i polaczonej na stale z osia 4. Na krazku 24 zatem wisi caly uklad wahliwy. Naped sprezynowy je6t umiesz¬ czony w oslonie 30.W celu umozliwienia wygodnego nasta¬ wiania osi obrotu 4 na zadany przekrój ciala pacjenta, lezacego na stole 101, W osi 4 umieszczony jest pret 102, który moze byc dosuniety tuz do pacjenta. Przez prze¬ suwanie wózka 2 po slupach 1 stojaka mozna nastawiac przyrzad na zadana wy¬ sokosc przekroju. Nastawianie moze sie odbywac z zastosowaniem podzialki 103 tt- mieszczonej na slupach stojaka. Podzialka ta wskazuje odleglosci osi obrotu od plyty dla pacjenta.Przy nastawianiu osi obrotu na zadany przekrój ciala wysokosc polozenia ramy 8 do kasety pozostaje niezmienna dzieki za¬ wieszeniu jej na lince 53. Zmienia sie za¬ tem odleglosc od przekroju ciala do war¬ stwy obrazowej. By otrzymywac zdjecia rentgenowskie dajace sie porównywac ze soba, trzeba w tym samym stosunku zmie¬ niac odleglosc od przekroju do miejsca o- gniskowego lampy Roentgena. W tym celu glowica 104 i czesc metalowa 105, pola¬ czona na stale z dzwignia 3, sa zaopatrzo¬ ne w pojedyncze krazki; przez krazki — 10 -przelozona jest linka 107 bez lawica zacze¬ piajaca w miejscu 106 o sanki 98.Linka 107 jest napedzana za pomoca kólka recznego 109 i samohamownej prze¬ kladni slimakowej /08. Zamiast linki moz¬ na takze zastosowac wrzeciono lub narzad podobny- Nastawianie odbywa sie wedlug podzialki 110, która jest wycechowana tak, iz w celu otrzymywania prawidlowego sto¬ sunku odleglosci wystarczy nastawic na te sama liczbe, jaka wskazuje podzialka 103.Na nosniku 5 lampy umieszczona jest podzialka Ul, wedlug której sanki 112 lampy mozna przestawiac w lewo i w pra* wo od punktu zerowego w celu otrzymy¬ wania zdjec stereoskopowych.Jako tarcza nieokragla 22 obrana jest w danym przykladzie tarcza kolowa, któ¬ ra mozna podnosic po prawej stronie po zwolnieniu uchwytu 50 (fig. 14), przy czym czop zamocowujacy slizga sie w szczelinie 49. W celu umozliwienia nastawiania tar¬ czy odpowiednio do zadanej grubosci war¬ stwy umieszczona jest podzialka 115 wy- cechowana podlug grubosci warstwy.W celu ustalania poczatkowego poloze¬ nia ruchu przechylania do tarczy 22 przy¬ mocowany jest wystep 14, o który przy przechylaniu dzwigni 3 w polozenie przy¬ gotowawcze opiera sie krazek 24. Przy koncu ruchu przechylania uklad wahliwy zostaje zahamowany za pomoca sprezyny plaskiej 117, której sila sprezynowania wzrasta z naciskiem. Sprezyna ta jest rów¬ niez umieszczona na tarczy 22. Przy stoso¬ waniu do napedu sprezyny czas przechy¬ lania zmienia sie przy przestawianiu wy¬ sokosci osi obrotu i nosnika lampy. W celu umozliwienia takiego nastawienia napedu sprezynowego, by esas przechylania byl we ws*yetkkh przypadkach jednakowy, zasto¬ sowane iest kólko reczne 11$. Przy tym kolku umieszczona jest podzialka, która jteet wycechowana wedlug podpalek 103 i 110 tak, iz w razie nastawienia na jedna¬ kowe liczby podzialek wszystkie zdjecia sa wykonywane w tym samym czasie prze¬ chylania. Wystarczy zatem poszczególne narzady nastawic na trzech podzlalkach na te sama cyfre, podajaca wysokosc przekro¬ ju nad plyta dla pacjenta, by otrzymac na blonie kazdy dowolny przekrój w tym sa¬ mym stosunku wielkosci i tym samym cza¬ sie przechylania.W celu umozliwienia scislego dosunie- cia ramy kasety do plyty, na której lezy pacjent, przy wykonywaniu prostych zdjec przyslonowych linki 53 sa poprowadzone przez krazki 119 do 06i 120, na która moz¬ na je nawijac za pomoca kólka recznego 122 oraz samohamownej przekladni slima¬ kowej 121. PL