Z posród rozmaitych typów znanych dotychczas sprzegów istnieja takie sprze¬ gi, w których polozenie narzadów sprze¬ gajacych jednej glowicy sprzegu zalezy od polozenia narzadów sprzegajacych dru¬ giej glowicy tego sprzegu, przy czym na¬ rzady sprzegajace obydwóch tych glowic wykonywuja przy sprzeganiu i rozprzega- niu zawsze te same ruchy, poszczególne polozenia tych narzadów tworza wiec pe¬ wien obieg.W znanych konstrukcjach tego rodzaju narzady sprzegajace w sprzegu rozlaczo¬ nym, tj. nieczynnym, zajmuja to samo po¬ lozenie, co i w sprzegu zlaczonym. Polo¬ zenie to nazywa sie polozeniem zasadni¬ czym.Wynalazek polega na tym, ze narza¬ dom sprzegajacym nadaje sie polozenie za¬ sadnicze tylko w zlaczonym sprzegu, nato¬ miast w sprzegu nieczynnym narzady te przyjmuja inne polozenie, nazwane w dal¬ szym ciagu opisu polozeniem rozlaczenia.Wynalazek zastosowany zostal do sprzegu, w którego kazdej glowicy jest ur mieszczona obracajaca sie na sworzniu tarcza sprzegowa, zwana równiez hakiem sprzegowym. Na tej tarczy wzglednie ha¬ ku zawieszone jest obrotowo ucho sprze¬ gowe, przy czym ucho sprzegowe jednejgo, przedstawionego na fig. 5. Sworzen glówny 3 jest sztywno zlaczony z hakiem sprzegowym 1.Jak widac z fig. 2, glowica sprzegu jest zaopatrzona na lejkowatej stronie w znany róg prowadniczy 10. Oprócz tego do bocz¬ nego prowadzenia glowic sluzy wystajacy stozek prowadniczy //.Poniewaz wedlug wynalazku polozenie narzadów sprzegajacych jest inne w sprze¬ gu nieczynnym i w sprzegu zlaczonym, mozna dodatkowe urzadzenia polaczyc wprost z czesciami sprzegu mechanicznego.Sworzen glówny 3 jest wiec przedluzony w dól i stanowi trzon kurka 12 przewodu powietrznego lub parowego. W sworzniu 3 wykonany jest wiec kanal 13 dla prze¬ plywu powietrza wzglednie pary. W sprze¬ gu nieczynnym, kiedy czesci sprzegajace zajmuja polozenie rozlaczenia, kanal 13 zajmuje polozenie poprzeczne do osi srod¬ kowej przewodu powietrznego wzglednie parowego, wskutek czego przewód jest zamkniety. W sprzegu zlaczonym kanal 13 lezy wzdluz osi przewodu powietrznego, wskutek czego przewód ten jest otwarty.Poza raczka 5 dla rozlaczania sprzegu zastosowane zostalo urzadzenie, urucho¬ miane za pomoca sprezonego powietrza. Do haka sprzegowego 1 jest wiec przylaczony drazek 14, polaczony z tlokiem, umieszczo¬ nym w cylindrze zwalniajacym 15. Otwie¬ rajac odpowiedni zawór, umieszczony np. w poblizu stanowiska kierowcy pojazdu, wpuszcza sie sprezone powietrze do cylin¬ drów zwalniajacych 15, wskutek czego na¬ rzady sprzegajace z polozenia zasadnicze¬ go wedlug fig. 5 zostaja ustawione w polo¬ zenie poprzedzajace rozlaczenie wedlug fig. 6. Raczka 5 jak przedstawiono na fig. 7, opiera sie wystepem 7 na wykonanym w postaci suwaka przedluzeniu odchylacza 8, narzady sprzegajace zas zostaja przytrzy¬ mane w polozeniu rozlaczenia nawet po wypuszczeniu sprezonego powietrza z cy¬ lindra 15. Przy odsunieciu sie od siebie obu glowic sprzegu suwakowe wydluzenie od¬ chylacza 8 przesuwa sie poza wystep 7, a raczka 5 opiera sie swym wystepem 7 o scianke oslony 6 glowicy sprzegu, jak przedstawiono na fig. 3. Narzady sprzega¬ jace zatrzymuja sie w polozeniu rozlacze¬ nia, przedstawionym na fig. 2, kurki zas przewodów powietrznych wzglednie paro¬ wych zostaja zamkniete.Urzadzenia zamykajace sprzegu mecha¬ nicznego moga uruchomic oprócz kurków przewodów powietrznych lub parowych jeszcze i inne dodatkowe urzadzenia, np. zlacza kablowe. Uruchomienie zlacz kablo¬ wych moze byc uskuteczniane za pomoca narzadów zamykajacych posrednio lub bezposrednio.Przyklad uruchomienia posredniego jest przedstawiony na fig. 1. Zlacze kablowe 16 z ruchoma klapa ochronna 17 przesuwane jest w obie strony w prowadnicy 16a za pomoca cylindra pneumatycznego 18. Fig. 1 przedstawia wciagniete zlacze kablowe 16 tj. w polozeniu spoczynku. Klapa ochronna 17, umieszczona przed kontakta¬ mi jest wówczas opuszczona, a tlok w cy¬ lindrze pneumatycznym 18 jest cofniety do tylu, do otworu wlotowego //. Gdy po wpuszczeniu sprezonego powietrza do o- tworu wlotowego // tlok ten zostanie prze¬ suniety do przodu, do otworu wlotowego /, to zlacze kablowe 16 przesuniete zostanie razem z tlokiem, przy czym klapa ochron¬ na 17 zostaje podniesiona, a odsloniete przez nia kontakty stykaja sie z kontakta¬ mi zblizajacego sie z przeciwnej strony zlacza kablowego drugiego wagonu.Rozrzad tloka w cylindrze pneuma¬ tycznym 18 odbywa sie przez wpuszczanie sprezonego powietrza do tego cylindra przez otwór wlotowy / lub przez otwór wlotowy //. Te otwory wlotowe / i II w cy¬ lindrze pneumatycznym 18 dla zlacza ka¬ blowego (fig. 1) sa polaczone z otworami bocznymi (otworami wylotowymi) / i // kurka 12 (fig. 4) za pomoca przewodu (nie — 3 —glowicy wspóldziala w zlaczonym sprzegu z hakiem sprzegowym, wzglednie tarcza sprzegowa drugiej glowicy sprzegowej.Sprzeg taki jest znany pod nazwa sprze¬ gu Scharfenberga.Przy zastosowaniu wynalazku zwla¬ szcza do sprzegu wspomnianego wyzej ro¬ dzaju sprzeg ten osiaga zalety nastepu¬ jace, W; znanych dotychczas konstrukcjach w nieczynnym sprzegu ucho sprzegowe wystawalo z glowicy i moglo byc latwo u- szkodzone, dzieki zas wynalazkowi, kazde z tych uch znajduje sie wewnatrz glowicy sprzegu. Poza tym w znanych sprzegach trudno jest polaczyc ze sprzegiem mecha¬ nicznym, tj, sprzegiem przenoszacym sile pociagowa, dodatkowe urzadzenia, jak np, kurki przewodów pneumatycznych, zlacza kablowe, kurki przewodów ogrzewniczych.Jezeli bowiem narzady sprzegajace sprze¬ gu mechanicznego zajmuja, jak wspomnia¬ no, to samo polozenie zasadnicze zarówno w sprzegu nieczynnym jak i zlaczonym, to wspomniane dodatkowe urzadzenia, np. kurki przewodów pneumatycznych powin¬ ny byc zamkniete w sprzegu nieczynnym, natomiast otwarte w sprzegu zlaczonym, a wiec powinny zajmowac dwa rózne po¬ lozenia.W konstrukcji sprzegu wedlug wyna¬ lazku dwóm róznym polozeniom, jakie przyjmuja urzadzenia dodatkowe w sprze¬ gu czynnym i nieczynnym, odpowiadaja równiez dwa rózne polozenia, polozenie zasadnicze i polozenie rozlaczenia, narza¬ dów sprzegajacych sprzegu mechaniczne¬ go. Zasadniczemu polozeniu w sprzegu czynnym odpowiada polozenie otwarcia kurków np. przewodu powietrznego i ogrzewniczego, natomiast w polozeniu roz¬ laczenia sprzegu nieczynnego odpowiada polozenie zamkniecia tych kurków.Na rysunku przedstawiono przyklad zastosowania wynalazku do sprzegu Schar¬ fenberga. Fig. 1 i 2 przedstawiaja nieczyn¬ na glowice sprzegowa w przekrojach pio¬ nowym i poziomym, fig- 3 przedstawia kon¬ strukcje i jedno z polozen raczki urzadze¬ nia, ryglujacego narzady sprzegajace, przy czym raczka ta sluzy równoczesnie do roz¬ laczania sprzegnietych ze soba narzadów sprzegajacych; fig. 4 — poziomy przekrój kurka, zamykajacego przewód powietrzny; fig. 5 — poziomy przekrój sprzegu zlaczo¬ nego, to znaczy dwóch polaczonych ze so¬ ba glowic sprzegu, przy czym narzady zla¬ czone zajmuja polozenie zasadnicze; fig. 6 — sprzeg w przekroju poziomym; narza¬ dy sprzegajace zajmuja w tym przekroju polozenie rozlaczenia; fig. 7 — konstrukcje i jedno z polozen raczki, przedstawionej na fig, 3; fig. 8 i 9 przedstawiaja w widoku z boku i z góry glowice sprzegu i bezpo¬ srednie polaczenie zlacza kablowego z pio¬ nowym sworzniem glównym; fig. 10 — 16 przedstawiaja specjalna konstrukcje kur¬ ka, zamykajacego przewód powietrzny, oraz polaczenia tego kurka z glównym sworzniem mechanizmu sprzegajacego.Sprzeg mechaniczny w przykladzie wy¬ konania, przedstawionym na rysunku, sklada sie z ucha sprzegowego 2 i haka sprzegowego 1, który moze wahac sie na sworzniu glównym 3 i pozostaje pod dzia¬ laniem sprezyny 4. Poniewaz haki i ucha sprzegowe sa ze soba polaczone, wiec i ich dzialanie pod wplywem sprezyny jest rów¬ noczesne. Za pomoca raczki 5 narzady sprzegowe 1, 2 mozna ustalic w polozeniu rozlaczenia wbrew sile napiecia sprezyny 4, opierajac wystep 7 raczki 5 na oslonie 6 glowicy sprzegu (fig. 2 i 3). Odchylacz 8, który przy zblizeniu sie do siebie obu glowic sprzegu zostaje scisniety i na który dziala sprezyna, podnosi za pomoca ukos¬ nej nasadki 9 (fig. 8), znajdujacej sie na przedluzeniu tego odchylacza 8, raczke 5.Raczka ta traci wskutek tego swe oparcie na oslonie 6 sprzegu. Narzady sprzegajace 1, 2 zostaja wówczas sprowadzone za po¬ moca sprezyny 4 do polozenia zasadnicze- - 2 —W kadlubie 25 kurka jest osadzony o- brotowo trzon 26 tego kurka oraz wkladka 27, która za pomoca pierscienia gumowego 28 o przekroju w ksztalcie litery U jest dociskana do trzonu 26. Trzon ten jest za¬ opatrzony w wystep 29. Zamykanie i otwie¬ ranie kurka odbywa sie za pomoca zderza¬ ków 30, 31, umieszczonych na lbie 32 sworznia glównego 3, oraz za pomoca na¬ rzadu dociskowego 33, wykonanego w po¬ staci sierpa, który jest prowadzony w plytce podstawowej 34 kadluba 25 kurka.Po zblizeniu sie do siebie dwóch wagonów i polaczeniu ze soba narzadów sprzegaja¬ cych sworzen glówny 3 przesuwa za pomo¬ ca zderzaka 30, umieszczonego na lbie 32 sworznia 3, trzon 26 za posrednictwem wystepu 29 z polozenia zamkniecia wedlug fig. 10 do polozenia otwarcia wedlug fig. 11. Krócce 28, umieszczone na glowicach 6, sa polaczone w sposób znany za pomoca wezów z przewodami hamulców pneuma¬ tycznych. Poza kurkami 12 inne narzady przylaczeniowe przewodu powietrznego nie sa potrzebne. Jezeli jednak takie narzady z jakichkolwiek wzgledów istnieja, to pod¬ czas pracy sa one utrzymywane z reguly w stanie otwartym. Z chwila obrócenia wiec trzonu 26 kurka z polozenia zamknie¬ cia wedlug fig. 10 w polozenie otwarcia wedlug fig. 11 przewody hamulców pneu¬ matycznych sa polaczone ze soba pomiedzy poszczególnymi wagonami.Skoro tylko nastapi rozerwanie pociagu, a mechanizm sprzegajacy przekreci sie, to trzony kurkowe 26 nie wezma udzialu w tym obrocie, gdyz przez wlaczenie narzadu 33 wykonanego w postaci sierpa narzad ten i zderzak 31, umieszczony na lbie 32 sworz¬ nia 3, znajduja sie w pewnej od siebie od¬ leglosci, odpowiadajacej katowi obrotu czesci sprzegajacych przy rozprzegnieciu sprzegu. Wskutek tego przy rozerwaniu pociagu trzony kurkowe 26 nie zostana obrócone, a kurek nie bedzie zamkniety.Dzieki temu pociag moze byc zahamowany.Przy recznym rozprzeganiu sprzegu lub za pomoca sprezonego powietrza czesci sprzegajace zostaja obrócone o pewien kat dalej, niz przy rozprzegnieciu przypadko¬ wym z powodu rozerwania pociagu. Dzie¬ ki obróceniu czesci sprzegajacych o ten kat dodatkowy trzon kurkowy 26 zostaje prze¬ krecony z polozenia otwarcia (fig. 11 — 12) w polozenie zamkniecia (fig. 10).Obrót trzonu kurkowego odbywa sie za pomoca nacisku na wykonany w postaci sierpa narzad 33 na zderzak 29 trzonu kur¬ kowego. Ten zderzak 29 obraca sie do¬ kola osi trzonu, opisujac kolo o mniejszym promieniu niz promien kola, jaki opisuje zderzak 31, popychajacy przed soba na¬ rzad dociskowy 33. Dzieki stosunkowi przekladni promieni obu kól trzon kurko¬ wy opisuje dostatecznie duzy kat obrotu, a mianowicie 90°. PL