Wynalazek niniejszy dotyczy pedni, zwlaszcza takiej, za pomoca której przela¬ czanie z jednej szybkosci na inna moze sie odbywac samoczynnie lub czesciowo samo¬ czynnie.Pednia wedlug niniejszego wynalazku posiada przekladnie planetarna i za pomo¬ ca niej mozna osiagnac pelny bieg albo naped z mniejsza szybkoscia.Pednia wedlug wynalazku samoczynnie przelacza z pelnego biegu na bieg zwolnio¬ ny, odwrotne zas przelaczanie uskutecznia sie czesciowo samoczynnie.Pednia wedlug wynalazku posiada na¬ rzady, przestawiane sila odsrodkowa, któ¬ ra nie jest wyrównywana, gdy pednia dzia¬ la przy jednej szybkosci, jest natomiast wy¬ równywana, gdy przechodzi sie na inna szybkosc.Jako takie narzady stosuje sie ciezarki odsrodkowe, które nie podlegaja ruchom podczas ustalonego przenoszenia sily* wsku¬ tek czego nie powstaja straty; te ciezarki przy przelaczaniu z jednej szybkosci na in¬ na wyzyskuja dzialanie sily odsrodkowej, v celu ujednostajnienia biegu miedzy wal¬ kami napedzajacym i napedzanym.Czesci pedni wedlug wynalazku wyko¬ nywuja podczas dzialania tylko zwykle ru¬ chy obrotowe, dzieki czemu dzialanie pedni jest sprawniejsze i pewniejsze przy zmniej¬ szonym zuzyciu jej czesci.Rysunki przedstawiaja przyklady wy¬ konania przedmiotu wynalazku. Fig. 1przedstawia pednie z przekladnia plane¬ tarna wedlug wynalazku w przekroju we¬ dlug linii 1 — 1 na fig. ,2, przy czym lalka czesci wskazano w widoku; fig. 2 — pednie w widoku z przodu z czesciowo uwidocznio¬ nym sprzeglem wolnobiegowym w przekro¬ ju poprzecznym; fig. 3 — rteciowe za¬ mkniete urzadzenie odsrodkowe, osadzone na osi przekladni planetarnej pedni we¬ dlug fig. 1 i 2, zamiast uwidocznionych na tych figurach ciezarków, przy czym na ry¬ sunku jest uwidocznione polozenie rteci podczas obrotu osi w lozyskach; fig. 3A — to samo urzadzenie^ rtecia, uwidoczniona w polozeniu przy obrocie obiegowym osi o- kolo osi napedzajacego i napedzanego wa¬ lów pedni; fig. 4 — zastosowane w pedni wedlug fig. li 2 ciezarki odsrodkowe w po¬ lozeniu przy obrocie osi przekladni plane¬ tarnej w jej lozyskach; fig. 5 — te same ciezarki w widoku z boku czesciowo w przekroju poprzecznym; fig. 6 — w takim samym widoku, jak na fig. 5, ciezarki w po¬ lozeniu przy obiegowym obrocie wskazanej osi okolo osi walów napedzajacego i nape¬ dzanego, a fig. 7 — ciezarki w przekroju poprzecznym wedlug linii 7 — 7 na fig. 6.Pednia wedlug fig. 1 i 2 przenosi ruchy z walu napedzajacego na wspólosiowy wal napedzany C za pomoca przekladni plane¬ tarnej, której kola obiegowe posiadaja o- sie B, równolegle do walów napedzajacego i napedzanego w jednakowym odstepie od nich. Osie B sa osadzone obrotowo w oslo¬ nie S, umieszczonej za pomoca odpowied¬ nich lozysk S' obrotowo na walach nape¬ dzajacym i napedzanym. Przekladnia pla¬ netarna wraz z obrotowa oslona S jest o- toczona nieruchoma oslona T, której lozy¬ ska T* sluza do osadzenia walów napedza¬ jacego i napedzanego.Na wale napedzajacym wzglednie nape¬ dzanym znajduja sie kólka zebate rL wzglednie r2, które zazebiaja sie z kólkami zebatymi r3, r4 na osiach B. Sprzeglo jedno¬ kierunkowe wzglednie wolnobiegowe U jest umieszczone miedzy wspólsrodkowymi cze¬ sciami ruchomej oslony S i nieruchomej o- ^ slony T. Mozna zastosowac kazde znane dowolne sprzeglo wolnobiegowe.Dopóki oslona D pozostaje nieruchoma, przenoszenie momentów obrotowych odby¬ wa sie za pomoca przekladni, okreslonej przez promienie kólek zebatych r19 r2, r3, r4.Gdy natomiast oslona S otrzymuje szybkosc obrotowa, równa szybkosci walu napedza¬ jacego A, otrzymuje wal napedzany C te sama szybkosc, jak gdyby od bezposrednie¬ go napedu.Gdy przekladnia kólek zebatych r1 — r4 posiada taka wartosc, iz przy nieruchomej oslonie S szybkosc walu napedzanego C jest mniejsza niz szybkosc walu napedzaja¬ cego A, oslona S dazy do obracania sie w kierunku przeciwnym do kierunku obrotu walu A i temu obrotowi zapobiega wspo¬ mniane sprzeglo wolnobiegowe U.Gdy naped odbywa sie za pomoca kólek rx — r4 i moment oporowy zmniejszy sie tak, iz waly A i C obracaja sie z jednako¬ wa szybkoscia, np. przy zamknietym do¬ plywie paliwa do silnika obracajacego wal A9 wówczas energia walu napedzanego C pociaga oslone S i wprawia ja w przyspie¬ szony ruch obrotowy, który w tym przypad¬ ku odbywa sie w tym samym kierunku jak obrót walów A i C.Doplyw paliwa moze byc przerywany dowolnie, np. przez zwolnienie pedalu ga¬ zowego w pojezdzie mechanicznym lub sa¬ moczynnie w zaleznosci od szybkosci obro¬ towej walu napedzanego.Gdy oslona S osiagnie szybkosc walu napedzajacego A, nastepuje oczywiscie, przy przywróceniu doplywa paliwa, prze¬ niesienie pelnego momentu z walu A na wal C przy jednakowej ich szybkosci, o ile jest zahamowany obrót osi B kólek obiegowych w ich lozyskach.Temu obrotowi zapobiega sie najlepiej w ten sposób, ze sily odsrodkowe, dzialaja¬ ce na osie B, przetwarza sie na moment ob- — 2 -rotowy, równy odwrotnej róznicy momen¬ tów obrotowych, przenoszonych przez kól¬ ka obiegowe r3, r4. W przykladzie wykona¬ nia wedlug fig. 1 i 2 osiaga sie to za pomoca ciezarków Af. Przelaczanie z napedu o przekladni 1 : 1 na mniejsza przekladnie odbywa sie samoczynnie, gdy moment o- porowy przewyzsza moment napedowy, po¬ niewaz wytworzony przez ciezarki M mo¬ ment obrotowy nie wystarczy juz do zaha¬ mowania obrotu osi B.Uzycie ciezarków odsrodkowych M po¬ wodowaloby nieprawidlowe dzialanie ped¬ ni w okresie przenoszenia momentu przez przekladnie planetarna, tj. gdy osie B ob¬ racaja sie w swych lozyskach, gdyby te ciezarki w tym okresie nie byly wyrówna¬ ne. Z drugiej strony podczas bezposrednie¬ go napedu musi byc wylaczone takie wy¬ równanie w celu umozliwienia wytworzenia momentu przez wspomniane sily odsrod¬ kowe. Ponizej opisane sa rózne wykonania ciezarków, umozliwiajace takie dzialanie.Na fig. 4 — 7, przedstawiajacych cie¬ zarki Af wedlug fig. 1 i 2 w wiekszej po- dzialce, uwidoczniono, ze na kazdej osi B znajduja sie dwa ciezarki Plf P2, z których jeden Px jest osadzony na stale na osi, zas drugi P2 jest na niej osadzony za pomoca krazka mimosrodowego. Podczas obrotu o- si B w jej lozyskach zajmuja te ciezarki polozenie przeciwbiegunowe na tej osi (fig. 4 i 5)f Podczas obrotu osi B i oslony S o- kolo osi walów napedzajacego i napedza¬ nego pokrywaja sie te ciezarki czesciowe (fig. 6 i 7), przy czym ich masy wytwarza¬ ja konieczny odsrodkowy moment obroto¬ wy. Do ograniczania ruchów ciezarków P2 sluzy oporek a.Fig. 3 i 3A przedstawiaja inne urzadze¬ nie do wytwarzania odsrodkowego momen¬ tu, które moze byc zastosowane zamiast ciezarków wedlug fig. 4 — 7. To urzadze¬ nie posiada znane zbiorniki z rtecia, w któ¬ rych podczas przenoszenia sily rtec zajmu¬ je okreslone polozenie wzgledem scianek zbiornika. Zbiornik rteci jest na fig. 3 i 3A oznaczony litera R i jest wykonany w po¬ staci cylindrycznego haczyka, osadzonego na osi B. Naczynie zawiera pewna ilosc rteci m i posiada promieniowa przegrode R. Podczas obrotu okolo osi B rtec przy¬ biera w naczyniu R postac pierscienia (fig. 3) o jednakowej grubosci, natomiast przy obrocie okolo osi walów A, C rtec groma¬ dzi sie przy przegrodzie R' w postaci wy¬ cinka, wskutek czego powstaje odsrodko¬ wa masa wedlug fig. 3A.Dzialanie powyzszej pedni jest naste¬ pujace w przypadku jej zastosowania do silnika pojazdu mechanicznego. Przy roz¬ poczynaniu jazdy zostaje wal C uruchomio¬ ny za pomoca przekladni kólek zebatych rt — r4, oslona S jest unieruchomiona prze¬ ciw obrotowi za pomoca sprzegla wolno- biegowego U, przy czym wal napedzany C jest uruchomiony w tym samym kierunku jak wal -A, lecz z mniejsza szybkoscia. Gdy kierowca chce przestawic na bezposredni naped, zdejmuje noge z pedalu gazowego albo opóznia bieg czyli zmniejsza szybkosc obrotu walu A w inny sposób. Wal C ob¬ raca sie jednak pod dzialaniem wlasnej bezwladnosci w zasadzie z taka sama szybkoscia dalej, wskutek czego szybkosci walów A i C daza do wyrównania sie. W tym momencie wzglednie mniej wiecej w tym czasie, gdy waly C obracaja sie z jed¬ nakowa szybkoscia, rozpoczyna sie obrót oslony S w kierunku, w którym na ten ob^ rót pozwala sprzeglo wolnobiegowe, czyli w kierunku takim samym, jak obrót walów A i C. Ruch oslony zostaje szybko przy¬ spieszony i to przyspieszenie powoduje przytrzymanie osi B wskutek odsrodkowe¬ go momentu obrotu, wytwarzanego przez polaczona mase ciezarków, które zajely polozenie wedlug fig. 6 i 7, wzglednie rte¬ ci, gdy ona zajmuje polozenie wedlug fig. 3A. Naped odbywa sie wtedy bezposrednio a oslona S obraca sie z taka sama szybko¬ scia, jak waly A i C. Przy tym mozna w — 3 —pewnych przypadkach zwiekszyc sile walu A bez zaklócenia bezposredniego napedu.Gdy potem oporowy moment obrotowy walu C znacznie wzrosnie, np. gdy pojazd jednie pod góre, nastepuje umniejszenie szybkosci obrotu oslony S i przezwycieze¬ nie dzialaniia urzadzenia odsrodkowego.Nastepuje wiec samoczynnie naped z mniejsza szybkoscia przez pednie, przy czym oslona S jest za pomoca sprzegla wotnobiegowego U unieruchomiona wzgle¬ dem zewnetrznej nieruchomej oslony T.Przy tym napedzie z mniejsza szybkoscia otracaja sie osie B, a ciezarki zajmuja wy¬ równane polozenie wedlug fig. 4 i 5, wzglednie rtec — wedlug fig. 3.Opisany przyklad wykopania pedni mo¬ ze posiadac w granicach wynalazku rózne odmiany. Nalezy równiez zaznaczyc, ze przy n razy seryjnie przeprowadzonych zmianach szybkosci, jak opisano, n -f- / biegów moze byc osiagniete. Pednia wedlug wynalazku moze byc oczywiscie zastoso¬ wana do kazdego odpowiedniego przeno¬ szenia sily. PL