Znany jest wyrób przedmiotów metalo¬ wych grubosciennych o ksztalcie cylindrycz¬ nym z denkiem przez wtlaczanie tlocznika w rozgrzany blok zelazny lub stalowy, umieszczony w matrycy, nadajacej przed¬ miotowi zewnetrzny ksztalt. W celu osia¬ gniecia gladkiej powierzchni wydrazenia i zmniejszenia sily nacisku przy wytlaczaniu, brzeg przedniej powierzchni tlocznika wi¬ nien byc o ile moznosci ostry lub posiadac w podluznym przekroju prostokatna kra¬ wedz o bardzo malym zaokragleniu; kra¬ wedz ta jednak z biegiem czasu stopniowo sie zuzywa, wskutek czego koniec tlocznika staje sie stozkowy. Przy czestym uzyciu tlocznika musi wzrastac konieczny nacisk, a z nim natezenie jego tworzywa, przy czym zmniejsza sie gladkosc powierzchni wydrazonej, az wreszcie powstaja na niej skazy, wskutek czego tlocznik musi byc wymieniony wzglednie poddany powtórnej obróbce. Im trudniej stosowane tworzywo daje sie obrabiac, tym mniejsza jest liczba wydrazen, wytloczonych za pomoca jedne¬ go tlocznika. Przy obróbce np. stali nie¬ rdzewnej mozna wykonac tylko nieliczne beznaganne wydrazenia, nawet przy uzyciu najlepszych materialów, uzytych do wyko^ nania tlocznika.Te niedogodnosci mozna wedlug wyna¬ lazku usunac w ten sposób, ze w rozzarzo¬ ny blok zelazny lub stalowy wtlacza sie plytke zeliwna, uksztaltowana odpowiednio do wielkosci wykonywanego wydrazenia istanowiaca jego dno. Grafit, znajdujacy sie w gniazdach grafitowych zeliwa, wydziela sig»pod dzialaniem temperatury roboczej i powócfuje ddstktetóne* smarowanie obrabia¬ nej powierzchni, dzieki czemu krawedz ro¬ bocza plyty zeliwnej pozostaje nieuszko¬ dzona podczas najdluzszego suwu wytla¬ czania i jest zabezpieczona beznaganna gladkosc powierzchni obrabianej. Tlocznik do wtlaczania plytki posiada najlepiej nie¬ co mniejsza srednice, niz wytwarzany o- twór, wobec czego brzeg plytki wystaje nieco za brzeg powierzchni czolowej tlocz¬ nika mniej wiecej 0,2 mm.Wlasciwe polozenie plytki na tlocznik zabezpiecza sie na jego powierzchni czolo¬ wej przeciw bocznemu przesuwowi najle¬ piej za pomoca srodkujacego czopa i przy¬ trzymuje sie ja za pomoca np. tarcia lub niedopreznosci, najlepiej stosujac namagne¬ sowany tlocznik.Rysunek przedstawia kilka przykladów wykonania przedmiotu wynalazku. Fig. 1 i 2 przedstawiaja matryce z umieszczonym blokiem metalowym przed i po wtloczeniu plytki metalowej w przekrojach podluz¬ nych; fig. 3 — odmiane plytki metalowej i tlocznika w widoku z boku, czesciowo w przekroju; fig. 4 — dalsza odmiane tlocz¬ nika z plytka, dociskana do niego niedo- preznoscia w przylegajacych do tej plytki kanalach w widoku z boku, czesciowo w przekroju, a fig. 5 — dalsza odmiane formy w przekroju podluznym.Obrabiany blok metalowy a umieszcza sie w stanie rozzarzonym w matrycy 6, od¬ powiadajacej pózniejszemu ksztaltowi blo¬ ku. Jak wiadomo przekrój poprzeczny blo¬ ku jest mniejszy od przekroju wewnetrzne¬ go formy, aby tworzywo przesuwalo sie przy wytlaczaniu wydrazenia tylko w kie¬ runku promieniowym, lecz nie w kierunku osiowym. Z tego powodu przy wyrobie przedmiotów wydrazonych o przekroju okraglym blok wydrazany moze miec prze¬ krój kwadratowy. Plytka zeliwna c posiada obwód, odpowiadajacy przekrojowi wy¬ twarzanego wydrazenia. Tlocznik d musi posiadac dostateczna wytrzymalosc na scis¬ kanie, aby przy wtlaczaniu plytki metalo¬ wej odbieral powstajace natezenia, przy czym twardosc tlocznika nie ma znaczenia, gdyz do obrabiania metalu sluzy wylacz¬ nie plytka c. Plytka c posiada nieco wiek¬ sza powierzchnie, niz tlocznik, wobec czego jej brzeg wystaje nieco za brzeg powierzch¬ ni czolowej tlocznika.W celu dokladnego wysrodkowania plytki metalowej na tloczaku sluzy czop srodkujacy e, umieszczony w srodku jego czynnego konca, plytka zas metalowa po¬ siada w srodku odpowiedni otwór /. Przed wytlaczaniem wydrazenia w bloku a nasu¬ wa sie otwór / plytki c na czop e tlocznika.Wedlug fig. 3 posiada plytka c zagiety brzeg g, w który zachodzi nieco zwezony koniec tlocznika.Gdy tlocznik przesuwa sie w kierunku pionowym, nalezy zalozona plytke metalo¬ wa zabezpieczyc az do zetkniecia sie z obrabianym materialem. Mozna to osiagnac w rózny sposób, np. czop srodkujacy moze byc stozkowy, wskutek czego przytrzymuje plytke pod dzialaniem tarcia w równiez stozkowo wykonanym otworze. Wykonany takze ze stali tlocznik mozna namagneso¬ wac, wskutek czego plytka jest przytrzy¬ mywana przez magnetyczne przyciaganie, przy czym czop srodkujacy wykonywa sie najlepiej z metalu niemagnetycznego.Inny sposób umocowania plytki metalo¬ wej na tloczniku polega na tym, ze zaopa¬ truje sie go w kanaly h, których ujscia znajduja sie na jego powierzchni czolowej; kanaly sa polaczone z przewodem ssaw- czym, wskutek czego niedopreznosc dociska plytke do tlocznika.Plytka metalowa, dosuwana w okresie roboczym do obrabianego bloku, zostaje wtloczona za pomoca tlocznika w rozzarzo¬ ny wydrazony przedmiot, przy czym otwór wykoncza sie przez wystajacy brzeg plytki, — 2 —zas tlocznik wchodzi do wytwarzanego wy¬ drazenia bez tarcia. Przy powrotnym prze¬ suwie tlocznika plytka metalowa pozostaje w przedmiocie obrabianym i tworzy dno wykonanego wydrazenia (fig. 2), a tlocznik moze byc wysuniety bez przeszkód. Ponie¬ waz plytka musi wykonac tylko jedno wy¬ drazenie, pracuje ona przy pomocy nie¬ uszkodzonej krawedzi i powstajacy na niej wskutek zetkniecia z rozzarzonym zelazem czynny grafit z zeliwa powoduje dostatecz¬ ne smarowanie, dzieki czemu zapewnione jest dokladne wykonanie wewnetrznych scianek wydrazenia, a praca prasy nie jest przerywana przez koniecznosc wymiany tlocznika.W opisanych przykladach wykonania zaklada sie plytke metalowa na tlocznik, lecz mozna plytke metalowa c umiescic równiez (fig. 5) w otworze srodkujacym m górnej czesci k matrycy na górnej po¬ wierzchni bloku a.Gdy wydrazony blok metalowy sluzy do wyrobu rur na wytlaczarce, odcina sie ko¬ niec, zawierajacy plytke metalowa. Jesli natomiast wyrabia sie przedmiot wydrazo¬ ny, który musi byc szczelny na jednym koncu, scisla plytka metalowa powieksza nawet szczelnosc dna, chociazby ona wsku¬ tek braków tworzywa posiadala miejsca nieszczelne. PL