Wynalazek dotyczy urzadzenia roz¬ dzielczego do plynnych weglowodorów, zwlaszcza zas urzadzenia, zawierajacego dwie komory pomiarowe jednakowej po¬ jemnosc^ napelniane i oprózniane na prze¬ mian, przy czym odwrócenie dzialania, ja¬ kie wywieraja nawzajem te komory, otrzy¬ muje sie, wykorzystujac cisnienie cieczy powodowane pompa, zasilajaca urzadze¬ nie rozdzielcze.Wynalazek dotyczy w szczególnosci ta¬ kich urzadzen, w których rozdzielanie cie¬ czy w celu zasilania i oprózniania komór pomiarowych jest uskuteczniane za pomo¬ ca suwaka tlokowego, laczacego na prze¬ mian kazda z tych komór badz z przewo¬ dem doplywowym cieczy pod cisnieniem, badz tez z przewodem, odprowadzajacym te ciecz do miejsca jej uzytkowania. Su¬ wak ten jest sprzezony z dwoma tlokami napedowymi, które zaleznie od tego, na który z tych tloków naciska ciecz, powodu¬ ja przesuw calego zespolu w jednym lub w drugim kierunku.Wynalazek dotyczy ponadto znanego ukladu suwakowego, który polaczony jest z drugim ukladem — nowym, dajacym no¬ we efekty, przy czym wlot cieczy pod cis¬ nieniem na jeden lub drugi tlok napedowy pierwszego ukladu jest rozrzadzany za pomoca pomocniczego suwaka lub tez za pomoca ukladu z suwakami pomocniczymi.Na tlok lub tloki napedowe tego ostatniego ukladu dziala nacisk cieczy, znajdujacej sifc poa cisnieniem,, na przemian to w jed¬ nym, to w drugim kierunku.Przedmiot wynalazku Uwidoczniony zo¬ stal na zalaczonym rysunku. Fig. 1 przed¬ stawia schematycznie jedna z postaci wy¬ konania, fig. 2 — glówny uklad w poloze¬ niu posrednim, fig. 3 — odmiane tloka su¬ wakowego w ukladzie glównym, fig. 4 — inna odmiane wykonania wynalazku w za¬ stosowaniu do ukladu pomocniczego, fig. 5 — 8 przedstawiaja rózne postacie wyko¬ nania wynalazku.Ciecz, podlegajaca rozdzielaniu, tloczo¬ na poprzez przewody 2a i 2b pompa, nie- przedstawiona na rysunku, doplywa do glównego cylindra 1. Cylinder ten jest po¬ laczony z drugiej strony przewodami ru¬ rowymi 3a, 3b z komorami pomiarowymi 16a, 16b oraz z cylindrem pomocniczym 21. Polaczony jest on równiez za pomoca przewodu rurowego 4 z przewodami roz¬ dzielczymi w miejscu uzytkowania tej cie¬ czy.Przewody 2a, 2b sa doprowadzone do cylindra 1, polaczonego z dwiema komora¬ mi 17a, 17b, umieszczonymi w górnej cze¬ sci tego cylindra. W komorach tych pozo¬ staje zawarta zawsze pewna ilosc powie¬ trza, dzialajacego, jak to wyjasnione be¬ dzie ponizej, jako zasobnik energii podczas pewnych faz przebiegu roboczego.W cylindrze 1 umieszczone sa dwa tlo¬ ki suwakowe 5a, 5b, stanowiace zawory do przewodów cieczy, oraz dwa tloki napedo¬ we 6a i 6b . Wszystkie te cztery tloki two¬ rza jeden zespól, osadzony na wspólnym drazku 7, przy czym tloki 5a, 5b tworza suwak tlokowy. Na srodkowej czesci draz¬ ka 7 osadzona jest ksztaltówka 8, po któ¬ rej moze sie toczyc krazek 9, dociskany do tej ksztaltówki sprezyna 10. Obydwa tloki 6a, 6b, t. j. tloki napedowe, ograniczaja na obu koncach cylindra 1 dwie komory 13a, 13b, w których znajduja sie wyloty przewodów 14a, 14b t biegnacych od ukladu , pomocniczego 21.Uklad ten, podobnie jak i uklad glów¬ ny, sklada sie z cylindra 21, w którym u- mieszczone sa dwa tloki suwakowe 25% 25b, oraz dwa tloki napedowe 26°, 26b, Wszystkie te cztery tloki osadzone sa na wspólnym drazku tlokowym 27, tworzac jeden zespól, przy czym tloki 25a i 25* tworza suwak tlokowy. Na drazku 27 osa¬ dzona jest w czesci srodkowej ksztaltówka 28, po której toczy sie rolka 29, dociskana do tej ksztaltówki sprezyna 30. W cylin¬ drze 21 leza wyloty dwóch przewodów 22a, 22b, polaczonych bezposrednio, po¬ dobnie jak i przewody 2a,2b z przewodem tlocznym pompy zasilajacej. Liczba 24 oznaczony jest przewód, sluzacy do po¬ wrotnego doprowadzania cieczy badz do zapasowego zbiornika instalacji, badz tez do przewodu ssawczego pompy zasilaja¬ cej. Wreszcie przewody 23", 23b sa pola¬ czone bezposrednio z przewodami 14b, 14af prowadzacymi do cylindra 1 urzadzenia glównego, natomiast wyloty przewodów . 34°, 34b uchodza do komór 33", 33b, ogra¬ niczonych na obu koncach cylindra 21 tlo¬ kami napedowymi 26", 26b. Przewody te sa polaczone z drugiej strony z przewoda¬ mi 3a, 3b urzadzenia glównego, a tym sa¬ mym i z komorami pomiarowymi 16°, 16b.Uklad rozrzadczy pomocniczy jest za¬ opatrzony ponadto w komore 18, wlaczona miedzy przewód 4 i gietki przewód 19, do¬ prowadzajacy ciecz mierzona do miejsca jej zuzytkowania. W komorze 18 umie¬ szczony jest plywak 20. Plywak ten jest przymocowany do jednego z ramion 36 dzwigni katowej, wahajacej sie dokola osi 37, której drugie ramie 38 w czasie, gdy plywak jest podniesiony, znajduje sie na¬ przeciw wolnego konca drazka 31 krazka 29. Drazek ten wystaje poza gniazdo 35 — 2 —sprezyny 30 i jest uszczelniony w otworze tego gniazda za pomoca dlawnicy.Zespól posiada ponadto wzajemna re¬ gulacje sprezyn 10 i 30 o takiej mocy roz¬ prezania sie, iz cisnienie, wywolujace wto¬ czenie sie krazka 29 na ksztaltówke 28s jest znacznie wieksze od cisnienia, wywo¬ lujacego wtoczenie sie krazka 9 na ksztal¬ tówke 8.Dzialanie opisanego powyzej urzadze¬ nia jest nastepujace.Obydwa urzadzenia suwakowe znajdu¬ ja sie poczatkowo w polozeniu wedlug fig. 1. Ciecz, wytloczona za pomoca pompy przez przewód 2h, przeplywa w cylindrze glównym miedzy dwoma tlokami 5b i 6b nastepnie plynie przewodem 3b i doplywa do komory pomiarowej 16b, która stopnio¬ wo napelnia. Komora ta jest zaopatrzona w znany zawór, pozwalajacy na usuniecie na zewnatrz powietrza, zawartego w tej komorze, nie dopuszczajac jednakze do wyplywu cieczy. Dopóki komora 16fi nie jest napelniona, cisnienie w niej nie moze sie zwiekszyc, zarówno jak i w komorze 33b9 stale polaczonej z komora 16b. Z chwila napelnienia komory 16b, cisnienie cieczy, w dalszym ciagu tloczonej pompa, wzrasta az do chwili, w której nacisk, wy¬ wierany przez te ciecz na tlok 26b, prze¬ zwyciezy pozioma skladowa nacisku sprezyny 30, dzialajacego na drazek 27 za pomoca krazka 29 i ksztaltówki 28. Zespól czterech tloków w cylindrze pomocniczym zaczyna wtedy przesuwac sie w lewo, wskutek czego ciecz, zawarta w komorze 33a, wyplywa do tej czesci cylindra glów¬ nego, która ograniczona jest tlokami 5a i 5b i która, bedac polaczona z przewodem wylotowym 4, me moze wykazywac juz wówczas zadnego cisnienia.Ksztaltówka 28 posiada taki profil, ze nacisk, wywierany w prawo przez krazek 29, zmniejsza sie stale, gdy zespól tloków, umieszczony w cylindrze pomocniczym, przesuwa sie w lewo, wreszcie ustaje zu¬ pelnie, po czym tloki poruszaja sie dalej do konca swej drogi, przyjmujac skrajne polozenie, oznaczone na fig. 1 liniami prze¬ rywanymi. W tym polozeniu tloki 25b i 26b ograniczaja w cylindrze 21 przestrzen, któ¬ ra laczy przewód 22b z przewodem 23b.Ciecz pod cisnieniem, wytloczona przez pompe, plynie wtedy wzdluz tej drogi do komory 13a, gdzie cisnienie zwieksza sie az do wartosci, przy której jest ono dosta¬ teczne do przezwyciezenia poziomej skla¬ dowej nacisku, wywieranego przez sprezy¬ ne 10 na ksztaltówke 8 za pomoca krazka 9. Zespól czterech tloków 6a, 5% 5b, 6b porusza sie wtedy w prawo i zajmuje polo¬ zenie, oznaczone na fig. 1 liniami przery¬ wanymi. Ciecz, zawarta w komorze 13 b9 wyplywa wówczas z tej komory i przez przestrzen ograniczona w cylindrze 21 tlo¬ kami 25° i 25b doplywa do przewodu zwrotnego 24.W nowym polozeniu zespolu tloków, u- mieszczonych w cylindrze 1, komora po¬ miarowa 16bf napelniona uprzednio, jak to juz wspomniano, jest polaczona przez prze¬ strzen, ograniczona w narzadzie cylin¬ drycznym 1 tlokami 5a i 5b, z przewodem wylotowym 4, doprowadzajacym ciecz do miejsca jej uzytkowania, natomiast komo* ra pomiarowa 16a jest polaczona przez przestrzen, ograniczona w cylindrze 1 tlokami 6ai 5a, z przewodem 2\ do którego doplywa ciecz, wytlaczana przez pompe.W tym momencie zajmowane jest wzgle¬ dem pionowej osi X — X polozenie scisle symetryczne do polozenia, uznanego za poczatkowe, po czym przebiegi powyzej opisane powtarzaja sie, z tym jednakze, ze kolejnosc dzialania narzadów z ozna¬ czeniami literowymi „a" i „b" odwraca sie.Nalezy zaznaczyc, ze podczas drugiej fazy przebiegu dzialania ciecz, napelniaja¬ ca komore pomiarowa 16* i wyplywajaca przewodem 4 przed wydostaniem sie nazewnatrz poprzez przewód gietki 19, zbie¬ ra sie w komorze 18 i podnosi plywak 20.Podczas tego ruchu górne ramie 38 dzwig¬ ni katowej przyjmuje polozenie naprze¬ ciwko doliuego konca drazka 31 krazka 29, nie pozwalajac tej ostatniej odchylic sie w celu umozliwienia przejscia ksztaltówki 28. Wszelki przesuw zespolu tloków, umie¬ szczonych w cylindrze pomocniczym 21, jest zatem uniemozliwiony dotad, dopóki plywak pozostaje podniesiony. Przekroje i dlugosci przewodów, prowadzacych od komór pomiarowych do komory 18 oraz od tej komory do konca przewodu gietkiego 19, prowadzacego do miejsca uzytkowania cieczy, sa obliczone tak, ze ponowne opu¬ szczenie plywaka jest niemozliwe dotad, dopóki komora pomiarowa 16b nie zostanie oprózniona calkowicie. Jezeli zatem komo¬ ra pomiarowa 16a zostanie napelniona przed calkowitym opróznieniem komory pomiarowej 16b, nacisk, wywierany przez ciecz na tlok 26a, niezaleznie od sily tego cisnienia, nie moze wywolac przesuwu w prawo zespolu tloków w cylindrze pomoc¬ niczym dotad, dopóki plywak 20, opuszcza¬ jac sie, nie pozwoli odchylic sie krazkowi 29, w celu umozliwienia przesuwu wyste¬ pu 28.Urzadzenie wedlug wynalazku wykazu¬ je nastepujace zalety.Regulowanie sprezyn przy krazkach cylindra glównego i pomocniczego pozwa¬ la na znaczne przesuniecie cisnien, potrzeb¬ nych do uruchomienia obu tych urzadzen; pojemnosci zas hydrauliczne, jakie powsta¬ ja podczas dzialania ukladu pomocniczego, sa stosunkowo male, wskutek czego zapasy zebranej energii przed jego uruchomie¬ niem ze wzgledu na sprezenie powietrza w zasobnikach i w ogóle we wszystkich cze¬ sciach obwodu hydraulicznego poza pom¬ pa sa na tyle dostatecznie duze, azeby mo¬ gly zapewnic nie tylko calkowity suw ze¬ spolu tlokowego w cylindrze pomocniczym, lecz takze i calkowity suw zespolu tloków w cylindrze glównym, nastepujacy bez ja¬ kiejkolwiek przerwy natychmiast po su¬ wie tloków ukladu pomocniczego, i to na¬ wet wtedy, gdy tloczenie zostalo przerwa¬ ne w chwili rozpoczecia suwu przez te ostatnie tloki lub tez, gdy sprezyny obu ukladów nie wystarczaja same do zapew¬ nienia dokonczenia wspomnianych suwów.Dalej w kazdym znanym urzadzeniu, w którym cisnienie cieczy, wytlaczanej pom¬ pa, dziala na tloki napedowe w czasie otwarcia zaworów, laczacych przewód tloczny pompy z prózna komora pomiaro¬ wa, wytwarza sie bardzo raptowny spadek cisnienia. Ta naglosc spadku cisnienia na¬ pedowego moze byc taka, ze suw tloków nie zostaje doprowadzony do konca, jezeli z jakichkolwiek powodów (np. wskutek niebezpiecznego tarcia) dzialanie sprezyny nie wystarcza do zapewnienia zakonczenia tego suwu. Rzecz ma sie zupelnie inaczej w urzadzeniu wedlug wynalazku. Z jednej strony kazdy suw pomocniczego zespolu tloków laczy przewód tloczny pompy z ograniczona komora, napelniona ciecza niescisliwa, do której ciecz, wytloczona przez pompe, moze wplynac jedynie w przypadku scisniecia sie sprezyny glówne¬ go ukladu. Od chwili, w której zespól tlo¬ ków cylindra pomocniczego rozpoczyna otwieranie kanalów do nowych polaczen, do chwili, w której te nowe polaczenia po¬ woduja uruchomienie zespolu tloków glów¬ nego cylindra, uplywa pewien okres czasu, w ciagu którego spadek cisnienia w prze¬ wodzie tlocznym pompy zasilajacej jest nieznaczny; podczas tego czasu cisnienie, wywierane w dalszym ciagu na tlok nape¬ dowy cylindra pomocniczego i sumujace sie z dzialaniem jego sprezyny, powoduje dokonczenie suwu rozpoczetego oraz cal¬ kowite otwarcie kanalów cylindra pomoc¬ niczego.Z drugiej strony i jezeli w glównym u- — 4 -kladzie wywolano sztuczne lub powstale wskutek jakiegokolwiek wypadku unieru¬ chomienie zespolu tloków w polozeniu cze¬ sciowym (fig. 2), nie powoduje to zadnego zaklócenia pracy urzadzenia rozdzielczego wedlug wynalazku. Z chwila rozpoczecia tloczenia cieczy lub tez z chwila wznowio¬ nej pracy, ciecz, znajdujaca sie pod cisnie¬ niem, rozpoczyna swe dzialanie na tlok na¬ pedowy, poniewaz komora 13b pozostaje polaczona z przewodem tlocznym pompy; przy tym tlok, wskutek przesuniecia sie miedzy dwiema sprezynami, rozpoczyna swe dzialanie pod tym cisnieniem, zanim ono zacznie dzialac w cylindrze pomocni¬ czym, na skutek czego zespól suwaków w cylindrze glównym musi konczyc calkowi¬ cie rozpoczety suw.Ponadto, jezeli czesciowe tylko otwar¬ cie przeswitu przewodu 3a umozliwi zresz¬ ta dosc powolne opróznienie komory 16a, bez podniesienia plywaka 20, nie powodu¬ je to jednak zadnego zaklócenia w pracy, gdyz zadanie tego plywaka polega jedynie na zapobieganiu odwracaniu ruchu tloków w cylindrze pomocniczym; ruchy te sa mozliwe wtedy, gdy istnieje przy dzialaniu pompy cisnienie, dostateczne do prze¬ zwyciezenia oporu sprezyny w cylindrze pomocniczym. Jest zrozumiale, ze przed osiagnieciem tego cisnienia minimalnego przy uruchomianiu pomp otrzymuje sie cisnienie znacznie mniejsze, powodujace zakonczenie suwu zespolu tloków w glów¬ nym cylindrze, otwarcie calkowite kanalów oraz opuszczenie w dól plywaka w komo¬ rze 18.Nalezy w koncu zaznaczyc, ze urzadze¬ nie plywaka, nie dzialajace na ruchy glów¬ nego ukladu, natomiast oddzialywujace na ruchy tloka w cylindrze pomocniczym, na które wywieraja wplyw ze wzgledu na znacznie mniejsze jego wymiary stosunko¬ wo niewielkie cisnienia wypadkowe, jest wystawione przy danych wymiarach ply¬ waka na stosunkowo skuteczniejsze dzia¬ lania mechaniczne, dzieki czemu zmniejsza sie niebezpieczenstwo zablokowania, prze¬ cinania i innych zaklócen w przewodach.Natychmiastowe odryglowywanie tloka mozna w szczególnosci uzyskac, jezeli po¬ ziom cieczy opadnie w komorze, zawiera¬ jacej plywak, który zaczyna opuszczac sie i dziala swym ciezarem na mechanizm, przezen rozrzadzany. Przeciwnie, gdy u- rzadzenie z plywakiem dziala w znanych urzadzeniach bezposrednio na glówny cy¬ linder, wtedy znaczne cisnienia powoduja zatrzymanie dzialania mechanizmu przy niedostatecznym ciezarze plywaka. Do wy¬ wolania wiec zaryglowania tloków nalezy zatem wyczekac odpowiedniego czasu, azeby pod wplywem niewielkiego wycieka¬ nia, powstajacego zawsze w narzadach-roz¬ dzielczych, cisnienie hydrauliczne na tlok napedowy bylo dostatecznie zmniejszone.Nie wykraczajac poza ramy wynalaz¬ ku, mozna otrzymac równiez i szereg in¬ nych odmian jego wykonania, w których te same wyniki osiaga sie za pomoca od¬ miennych nieco srodków przy zachowaniu glównych cech charakterystycznych.W odmianie wykonania, przedstawionej na fig. 3, uklad sprezynowy, rozrzadzajacy przesunieciami glównego urzadzenia, jest nieco inny; sztywny pret 40, laczacy ze soba tloki ukladu glównego, posiada otwór 41, w którym jest osadzony koniec 42 draz¬ ka 43, mogacego sie obracac dokola swego drugiego, nieruchomego konca 44. Do drazka tego przyczepiona jest w punkcie 45 sprezyna 10, której drugi koniec jest unieruchomiony w punkcie 45a, który po¬ laczony jest sztywno z kadlubem i polozo¬ ny w srodkowej plaszczyznie poprzecznej cylindra 1.W odmianie wykonania, przedstawionej na fig. 4, tloki ukladu pomocniczego nie sa juz ustawione jeden w przedluzeniu dru¬ giego, lecz sa rozdzielone na równolegle do — 5 —siebie dwie grupy, z Kiórycli kazda zawiera jeden tlok napedowy i jeden tlok suwako¬ wy. Te grupy sa polaczone za pomoca dzwigni 46, mogacej wahac sie dookola czopa 47, przy czym do ramienia 48 tej dzwigni przyczepiona jest w punkcie 49 sprezyna 30, starajaca sie zawsze wprowa¬ dzic to ramie w jedno z jego polozen skraj¬ nych, W komorze 18 znajduje sie plywak 50; plywak ten unosi pret 51, zaopatrzony na obu swych ramionach 52 i 53 w wyciecia 54 wzglednie 55. Gdy plywak 50 podnosi sie do góry pod wplywem naplywu cieczy do komory 18, pret 51 z wycieciami ryglu¬ je tloki ukladu pomocniczego.Ta wyjatkiem tego szczególu dzialanie tej odmiany jest takiez, jak i wykonania wedlug fig. 1, przy czyni narzady, odpo¬ wiadajace sobie pod wzgledem dzialania, oznaczone sa na tych figurach tymi samy¬ mi liczbami.Latwo zrozumiec, ze uklad glówny mógl¬ by byc wykonany tak, jak i pomocniczy, to znaczy móglby skladac sie z dwóch grup tloków o osiach równoleglych.Na fig. 5 przedstawiono odmiane wyko¬ nania, w której zarówno glówny, jak i po¬ mocniczy uklad suwaków, posiadaja tylko po jednym tloku suwakowym 5, wzglednie 25. W tej odmianie wykonania od ukladu glównego odgaleziaja sie dwa przewody 4a i 4b, które lacza sie ze soba, tworzac uklad przewodów tlocznych 4, uchodzacy do komory plywakowej 18. Podobnie tez uklad pomocniczy zaopatrzony jest w dwa przewody 24a i 24b, prowadzace do zbior¬ nika.Na fig. 6 przedstawiona jest odmiana wykonania, w której uklad pomocniczy po¬ siada tylko jeden tlok suwakowy 25, przy czym przewidziane sa dwa przewody 24a i 24b, prowadzace do zbiornika.Na fig. 7 przedstawiono odmiane wyko¬ nania, w której na odwrót, uklad glówny posiada jeden tylko tlok suwakowy 5, przy czym dwa przewody 4a i 4b, odgalezione od tego ukladu, lacza sie ze soba, tworzac uklad przewodów tlocznych 4.Na fig. 8 przedstawiono postac wyko¬ nania, która laczy w sobie odmiany we¬ dlug fig. 3 i 4. Uklad pomocniczy jest tu utworzony przez dwie grupy równolegle tloków, uklad glówny zas przez dwie gru¬ py, ustawione jedna w przedluzeniu dru¬ giej. Urzadzenie do ryglowania i otwiera¬ nia ukladu pomocniczego jest takie samo, jak przedstawiono na fig. 4, urzadzenie do otwierania ukladu glównego zas odpowiada fig. 3.Wszystkie te odmiany wykonania dzia¬ laja zupelnie tak samo, jak odmiana przed¬ stawiona na fig. 1. PL