Wynalazek dotyczy sposobu wydluzania pelnych lub wydrazonych przedmiotów metalowych, polegajacego na wydluzaniu przez zmniejszanie grubosci scianki tych przedmiotów, oraz urzadzenia do wykony¬ wania tego sposobu* W zastosowaniu do przedmiotów wy¬ drazonych, np. rur, wynalazek polega na tym, ze krótki odcinek zimnej lub ogrzanej rury jest rozszerzany przez przesuwanie tego odcinka w kierunku osiowym po rdze¬ niu wzgledem glowicy rdzenia, której sred¬ nica jest wieksza niz wewnetrzna srednica obrabianej rury, przy czym czesci rozsze¬ rzonego odcinka rury sa nasuwane na cy¬ lindryczna czesc glowicy rdzenia i wydlu¬ zane za pomoca narzadu wykonanego w postaci pierscienia do wyciagania, stano¬ wiacego czesc narzedzia wydluzajacego, którego srednica wewnetrzna jest równa lub wieksza od zewnetrznej srednicy obra¬ bianej rury, dzieki czemu tworzy sie cien¬ sza scianka rurowa. Zabiegi obróbki sa po¬ wtarzane tak dlugo, az wszystkie lub tylko pozadane czesci rury zostana przesuniete po glowicy rdzenia i wydluzone.Srednica glowicy rdzenia moze byc mniejsza lub wieksza niz zewnetrzna sred¬ nica wydluzanej rury, przy czym dobór najwiekszej srednicy jest okreslony grani¬ cami najwiekszego, praktycznie dopuszczal¬ nego rozszerzania. Mozna w ten sposób wyrabiac rury, posiadajace taka sama lub wieksza srednice zewnetrzna, jak srednica rury przeznaczonej do obróbki.Poniewaz sposób wydluzania wedlug ^wynalazku polega na tym, ze skladowa sil przeksztalcajacych, dzialajaca jako napre¬ zenie Rozciagajace ^na iyydluzony odcinek rury, jlst nieznaczna w porównaniu z sila¬ mi, które dociskaja odksztalcajacy sie ma¬ terial do glowicy rdzenia, mozna wiec za pomoca tego sposobu osiagnac znacznie wieksze zmniejszenie grubosci scianki, niz za pomoca zwyklych sposobów wyciagania, wedlug których cala wydluzana czesc rury zostaje poddana dzialaniu naprezen rozcia¬ gajacych, przy czym najwieksze wydluze¬ nie jest zalezne od wytrzymalosci na roz¬ rywanie wydluzanej czesci rury. Sposób wedlug wynalazku w porównaniu z do¬ tychczas stosowanymi sposobami wyciaga¬ nia ma te zalete, ze stosowanie zaczepów do ciagnienia jest zbedne, dzieki czemu mozliwe jest zmniejszanie grubosci scianki bez wytwarzania odpadków.W zastosowaniu do pelnych przedmio¬ tów metalowych wynalazek polega na tym, ze wydluzany przedmiot jest stopniowo przesuwany po plaszczyznie, tworzacej pe¬ wien kat z plaszczyzna wydluzania, przy czym w kazdym okresie wydluzania wy¬ dluzany jest tylko krótki odcinek przed¬ miotu, posuwany po plaszczyznie wydluza¬ nia w kierunku wydluzenia, czyli w kie¬ runku od niewydluzonej czesci przedmiotu obrabianego ku jego czesci wydluzonej.W celu wydluzania przesuwa sie narze¬ dzie wydluzajace w kierunku wydluzania lub uchwyt przedmiotu obrabianego w kie¬ runku odwrotnym do kierunku wydluzania, Rysunek uwidocznia przyklad wykona¬ nia urzadzenia wedlug wynalazku, przy czym fig. 1, 2 i 3 przedstawiaja konce rury w kilku okresach wydluzania w przekrojach podluznych, fig. 4 — urzadzenie do wydlu¬ zania rur w widoku z boku, czesciowo w przekroju, po wsunieciu rury do urzadzenia w celu uskutecznienia pierwszego zabiegu wydluzania, fig. 5 — urzadzenie w widoku z boku, po ukonczeniu zabiegu wydluzania, fig. 6 — urzadzenie w przekroju poprzecz¬ nym wzdluz linii VI — VI na fig. 4, fig. 7 — widok boczny urzadzenia do wydlu¬ zania pelnych przedmiotów po wsunieciu don przedmiotu obrabianego w celu usku¬ tecznienia pierwszego zabiegu wydluzania; fig. 8 — to samo urzadzenie po pierwszym zabiegu wydluzania, a fig. 9 — urzadzenie przed przesunieciem przedmiotu obrabia¬ nego w miejsce, w którym uskutecznia sie drugi okres wydluzania, a fig. 10 — uwi¬ docznia urzadzenie wedlug fig. 9 w widoku z tylu, czesciowo w przekroju.Wedlug fig. 1 — 3 rura 1 jest osadzona przesuwnie na drazku 2 rdzenia. Na koncu drazka znajduje sie cylindryczna glowica 3, której srednica jest wieksza niz srednica wewnetrzna rury. Stozek rozszerzajacy 4 tworzy przejscie miedzy walcowa po¬ wierzchnia 5 glowicy rdzenia a drazkiem 2 rdzenia.Najpierw rure (fig. 1) przesuwa sie po drazku wzgledem nieruchomej glowicy rdzenia lub tez ruchomy drazek z glowica rdzenia przesuwa sie wzgledem unierucho¬ mionej rury, wskutek czego na koncu rury tworzy sie rozszerzenie 6, którego wolny koniec wystaje nad cylindryczna po¬ wierzchnie glowicy rdzenia.Nastepnie przesuwa sie ruchomy pier¬ scien 7, otaczajacy nieruchomy drazekz i rura, w kierunku z prawej strony ku lewej lub przesuwa sie ruchomy drazek z rura wzgledem nieruchomego pierscienia z lewej , strony ku prawej. Gdy pierscien dosunie sie do rozszerzenia 6, wtedy odpowiednia czesc rury zostaje wydluzona miedzy pier¬ scieniem i glowica w kierunku odwrotnym do pozostalej czesci rury, przy czym two¬ rzy sie scianka 8 rury. Im mniejsza jest róznica pomiedzy najmniejsza srednica wewnetrzna pierscienia i srednica walco¬ wej czesci glowicy, tym wieksze jest wy¬ dluzenie rury. Po cofnieciu sie pierscienia za stozek 4 rura zostaje posunieta (fig. 3), a wydluzanie za pomoca pierscienia 7 — powtórzone. Te zabiegi obróbki powtarza - 2 -sie tak dlugo, az wszystkie lub tylko poza¬ dane czesci rury zostana wydluzone, Za pomoca tego sposobu mozna np. gru¬ bosc scianki rury ze stali nierdzewnej V2 zmniejszyc podczas jednego okresu wydlu¬ zania z 2 mm do 0,5 mm lub jeszcze bar¬ dziej.W wyciagarce do wydluzania rur we¬ dlug fig, 4 — 6 w lozysku 11 ramy 12 osa¬ dzony jest dolny koniec ramienia 13, moga¬ cego obracac sie w plaszczyznie pionowej.W wycieciu 14 ramienia 13 znajduje sie suwak 15, osadzony obrotowo na czopie korbowym 16 tarczy mimosrodowej 17.Wal 18 (fig. 6) tarczy mimosrodowej 17 jest osadzony w jednej z bocznych scian ramy wyciagarki. W sankach 22 osadzony jest uchwyt 19 narzedzia wydluzajacego, przesuwany za pomoca prowadnic 21 ru¬ chem zwrotnym. W celu przenoszenia ru¬ chów ramienia na uchwyt, wolny koniec te¬ go ramienia posiada otwór podluzny 23, przez który przesuniety jest czop 24, osa¬ dzony w uchwycie i przechodzacy przez wydrazenie 25. Drazek 2 rdzenia jest osa¬ dzony za pomoca czopa 29 w wycieciu 30 podpórki 27, umocowanej obrotowo i prze¬ suwnie na drazku prowadniczym 28, rów¬ noleglym do drazka 2. W ten sposób drazek 2 Jest zabezpieczony od przesuwów osio¬ wych. W celu nasuniecia rury na drazek rdzenia zwalnia sie go przez przechylenie jego podpórki. W polozeniu roboczym pod¬ pórka jest zabezpieczona za pomoca sru¬ by 31. Na przednim koncu drazek 2 jest przesuniety przez otwór 32 slupka 33 u- chwytu 19 oraz przez pierscien 7. osadzo¬ ny w wycieciu 34 uchwytu i przymocowany za pomoca sruby 35 wchodzacej w rowek 36 pierscienia.W celu rozszerzania nastepujacych po sobie czesci rury rura ta jest posuwana po drazku okresowo za pomoca przyrzadu, skladajacego sie ze szczek dolnych 37 i górnych 38. Przednia czesc rury nasunie¬ tej na drazek 2 opiera sie na dolnych szczekach 37, osadzonych przesuwnie na czworokatnym drazku 39, który jest umie¬ szczony równolegle do drazka 2, przy czym drazek 39 jest umocowany w ramie¬ niu 41 ramy wyciagarki, która wystaje ponad uchwyt 19. Dolne szczeki 37 sa zaopatrzone w ramiona pionowe 45 na któ¬ rych osadzone sa obrotowo za pomoca czo¬ pów 44 dzwignie dwuramienne 43. Konce krótszych ramion dzwigni 43 sa polaczone obrotowo z górnymi szczekami 38, dluzsze zas ramiona dzwigni 43 sa polaczone z drazkiem 46. Zderzaki 57, umieszczone na ramionach 45, ograniczaja ruchy w prawo dluzszych ramion dzwigni 43.Drazek 46, równolegly do drazka 2, jest osadzony przesuwnie w podpórce 42.Tarcza 56 i scianka podpórki 42 tworza po¬ wierzchnie oparcia sprezyny 55, która dazy do utrzymania drazka 46 w polozeniu naj¬ bardziej przesunietym w prawo (fig. 5).Prawy koniec drazka 46 jest zaopatrzony w czop poprzeczny 48, zachodzacy w otwór podluzny 49, znajdujacy sie w koncu krót¬ szego ramienia dzwigni dwuramiennej 51, której czop obrotowy jest osadzony w wy¬ stepie 52 ramienia podpórki 42. Koniec dluzszego ramienia dzwigni 51, zaopatrzo¬ ny we wglebienie 53, wspóldziala z prze¬ stawna sruba 54, wkrecona w uchwyt 19.Urzadzenie dziala w sposób nastepuja¬ cy- Najpierw obluznia sie srube 31 i obra¬ ca podpórke 27. Nastepnie nasuwa sie ru¬ re 1 (fig. 5) na drazek 2, wskutek czego przedni koniec rury przylega do glowicy rdzenia, po czym podnosi sie podpórke 27, dociaga srube 31 i uruchomia wal na¬ pedowy 18. Gdy uchwyt 19 cofa sie — sru¬ ba 54 uderza w dluzsze ramie dzwigni 51 i przesuwa je w prawo. Drazek 46, pola¬ czony z krótszym ramieniem dzwigni 51, zostaje przy tym przesuniety w lewo i u- ruchomia dzwignie 43 w taki sposób, ze szczeki 38 przylegaja mocno do rury. Po¬ niewaz przesuw w lewo drazka 46 w tym momencie nie jest jeszcze ukonczony, wiec - 3 -szczeki 37, 38 wraz z rura 1 przesuwaja sie ku nieruchomej glowicy 5, przy czym przedni koniec rury zostaje rozszerzony (fig. 4). Uchwyt narzedzia wydluzajacego rozpoczyna wtedy ruch roboczy. Najpierw przy tym zwalnia sie dzwignie 51, wskutek czego sprezyna 55 zaczyna dzialac i prze¬ suwa drazek 46 najdalej w prawo. Wsku¬ tek tego szczeki 38 podnosza sie i zwalnia¬ ja rure. Gdy krótsze ramiona dzwigni 43 dosuna sie do zderzaków 57, szczeki 37, 38 przesuwaja sie razem z drazkiem 46 tak dlugo, az jedna ze szczek 37 dosunie sie do ramienia 41. Podczas posuwu uchwytu narzedzia wydluzajacego pierscien 7 naci¬ ska na czesc walcowa glowicy rdzenia, wskutek czego wytwarza sie nowa czesc scianki rurowej.Te same czynnosci powtarzaja sie nie¬ przerwanie. Zanim niewydluzony jeszcze koniec rury wyjdzie ze szczek, na drazek rdzenia nasunieta zostaje nowa rura, po¬ wodujaca dalszy posuw pierwszej rury do czasu, az wysunie sie ona calkowicie ze szczek 37, 38.Urzadzenie do wydluzania przedmio¬ tów pelnych jest przedstawione na fig. 7 — 10. W górnych czesciach pionowych scianek bocznych 62, 63 ramy 64 wyciagar¬ ki osadzony jest w lozysku 69 (fig. 10) wal korbowy 68, którego korba 71 jest polaczo¬ na za pomoca czopa z suwakiem 73. Suwak 73 jest wodzony w prowadnicy stawidlo¬ wej 74, wykonanej w skierowanym w dól ramieniu 72 uchwytu narzedziowego 66.Uchwyt 66 jest osadzony przesuwnie za pomoca listw prowadniczych 67 w pro¬ wadnicach 65, znajdujacych sie w scian¬ kach 62, 63 ramy wyciagarki, w kierunku podluznym przyrzadu do wydluzania i po¬ przecznie wzgledem osi walca 61 oraz jest zaopatrzony w poziomy stól 75 (fig. 7) do wyciagania przedmiotu obrabianego 79.Pod katem rozwartym do stolu 75, równo¬ legle do listw 67, umieszczony jest na u- chwycie 66 tor wydluzania (wyciagania).Na uchwycie 66, z boku toru wyciagania, umocowana jest zebatka 77, skierowana ze¬ bami ku uzebieniu walca i równolegla do listw prowadniczych 67, która zazebia sie z kolem zebatym 78, osadzonym na czopie walca 61.Do posuwania przedmiotu obrabianego 79 po kazdym zabiegu wydluzania w nowe polozenie w celu dalszego wydluzania sto¬ suje sie przyrzad ze szczekami zaciskowy¬ mi, które sa rozrzadzane ruchem uchwytu 66 za pomoca przekladni dzwigniowej. W tym celu w wycieciu 86 uchwytu znajduje sie suwak 84, przesuwajacy sie po wrze¬ cionach prowadniczych 85, osadzonych równolegle do stolu 75. Szczeka zaciskowa 87 jest wodzona wzgledem suwaka 84 za pomoca wkreconych w niego srub 88 w ta¬ ki sposób, ze moze wykonywac w kierunku pionowym ruchy ograniczone lbami tych srub. Dzwignie kolankowe 89 sa przylaczo¬ ne obrotowo swymi górnymi koncami do szczeki 87 z obydwóch jej stron, przy czym dolne konce tych dzwigni sa sprze¬ zone z dolnymi koncami krótkich ramion 91, których górne konce sa ponadto pola¬ czone obrotowo z suwakiem 84 z obydwóch jego stron. Dluzsze ramiona 92 posiadaja mniej wiecej posrodku otwory podluzne 93, przez które przechodza czopy poziome 94, osadzone w bokach stolu. Dolne konce ramion 92 sa równiez zaopatrzone w otwo¬ ry podluzne 95, przez które przechodza czopy 96, które lacza rozwidlone konce drazków 97. Drazki te sa osadzone prze¬ suwnie w kierunku równoleglym do listw 67 w bocznych, skierowanych w dól ramio¬ nach 98 uchwytu 66. Tarczowe zgrubienia konców drazków i ramion 98 sluza jako podpory sprezyn 99, które daza do utrzy¬ mania drazków w najdalszym polozeniu na lewo. Konce drazków 97 wspóldzialaja ze srubami zderzakowymi 101, które za pomoca ramion 102 sa przymocowane do czolowej strony ramy wyciagarki.Urzadzenie dziala w sposób nastepuja- — 4 —cy. Urzadzenie zostaje uruchomione z po¬ lozenia gotowosci przyrzadu do wydluza¬ nia i przedmiotu obrabianego 79 wedlug fig. 7, przy czym uchwyt 66 z przedmiotem obrabianym 79 zostaje przesuniety w pra¬ wo, a walec 61 obrócony odwrotnie do kie¬ runku obrotu wskazówki zegara. Odcinek 81 przedmiotu obrabianego 79, wystajacy poza tor 76 uchwytu 66, zostaje przy tym rozwalcowany podobnie jak ciasto na stol¬ nicy, z ta róznica, ze w opisanym ukladzie walec jest nieruchomy, a przesuwany jest material rozwalcowywany. Bezposrednio po uruchomieniu wyciagarki dzialaja spre¬ zyny 99, wskutek czego drazki 97 chwilo¬ wo nie postepuja za ruchem uchwytu 66.Poniewaz czopy 94, polaczone z uchwytem, zostaja przesuniete w prawo (fig. 8), ra¬ miona 92 zostaja przechylone w prawo na czopach 94 jako srodkach obrotu. Ten obrót ramion 92 ma najpierw ten skutek, ze szczeka zaciskowa 87 zostaje podniesio¬ na az do zetkniecia sie ze lbami srub 88.Przy dalszym obrocie ramion 92 szczeka 87 razem z suwakiem 84 jest tak dlugo przesuwana w lewo, az suwak 84 dosunie sie do boku uchwytu 66. Prowadnica wlo¬ towa, znana w walcarkach, dzialajaca ja¬ ko hamulec i nieuwidoczniona na rysunku, zapobiega zabieraniu przedmiotu obrabia¬ nego 79 przy ruchu powrotnym suwaka.Przy przesuwie powrotnym uchwytu 66, który rozpoczyna sie, gdy korba 71 o- siaga polozenie wedlug fig. 8, nie nastepu¬ je z poczatku ruch narzadów posuwaja¬ cych wzgledem uchwytu. Ruch ten rozpo¬ czyna sie dopiero wtedy, gdy konce draz¬ ków 97 uderza w lby srub 101 (fig. 7). Od tej chwili drazki 97 pozostaja nieruchome.Poniewaz czopy 94, polaczone z uchwy¬ tem, przesuwaja sie dalej w lewo, wiec górne ramiona dzwigni 92 sa dalej obraca¬ ne w lewo na czopach 94, jako srodkach obrotu. Obrót ten powoduje najpierw opu¬ szczanie sie szczeki 87, az do jej dosuniecia sie do przedmiotu obrabianego 79. Przy dalszym obrocie ramion 92 suwak ze szcze¬ ka 87 i zakleszczonym przedmiotem obra¬ bianym sa przesuwane po wrzecionach pro¬ wadniczych 85 z prawej strony na lewa, przy czym przedmiot obrabiany wprowa¬ dza sie w nowy okres wydluzania.Opisane czynnosci powtarzaja sie w szybkiej kolejnosci, az wydluzony zosta¬ nie caly przedmiot obrabiany lub odpo¬ wiedni mniejszy jego odcinek.Za pomoca sposobu wedlug wynalazku niniejszego mozna osiagnac najwieksze w ogóle osiagalne przeksztalcenie. Mozna np. plyte z mosiadzu o grubosci 4 mm, zawierajaca 63% miedzi, wydluzyc do gru¬ bosci 0,5 — 0,4 mm.Zamiast walca 61 moze byc uzyty na¬ rzad pryzmatyczny, którego czesc powo¬ dujaca wydluzanie ma taki przekrój po¬ dluzny, ze proste, lamane lub lukowe obrzeze, skierowane ku torowi wydluzania, znajduje sie od strony czolowej w coraz malejacych odstepach od toru.Poniewaz wydluzony przedmiot wy¬ chodzi z urzadzenia swobodnie i ze sto¬ sunkowo mala szybkoscia, mozna obróbke cieplna po wydluzeniu, która stosuje sie w celu usuniecia naprezen i twardosci meta¬ lu, polaczyc z wydluzaniem w ten sposób, iz np. przy wyrobie rur wprowadza sie rure bezposrednio z urzadzenia do wydlu¬ zania do ustawionego w poblizu pieca do wyzarzania uzywajac przyrzadu posuwo¬ wego urzadzenia wydluzajacego do dopro¬ wadzania przedmiotów obrabianych do pie¬ ca. Taki piec, zaopatrzony w elektryczne ogrzewanie oporowe, moze miec bardzo prosta budowe, gdyz musi byc przystoso¬ wany tylko do jednej rury. Przesuw rur w piecu moze sie odbywac np. na drazku lub linie drucianej. Drazek lub lina, wyko¬ nane z materialów ogniotrwalych lub wy¬ trzymalych na dzialanie ciepla, moga byc ponadto izolowane cieplnie. Wedlug wy¬ nalazku niniejszego chodzi glównie o rury o malej grubosci scianek, wyzarzanie wiec — 5 —zabiera malo czasu, wobec czego do wyza¬ rzania wystarczy piec krótki. PL