Rury bez szwu wyrabiano dotychczas przez przeciaganie przez kalibry, którym w celu zmniejszenia; tarcia i zuzycia nada¬ wano postac luznych krazków o tak malej srednicy, ze nawet w razie napedzania ich krazki te nie moglyby wyciagac materialu rury bez pomocy rdzenia. Jesli chodzi o osiagniecie znacznego wydluzenia przy jednym ogrzaniu, to naprezenie wyciaga¬ nia, dzialajace na material w miejscu dzia¬ lania rdzenia, jest tale duze, iz czesto ma¬ terial rury rozrywa sie. Z tego powodu stosowano male krazki w sposób podobny jak w walcarkach, w których krazki maja tak' duza srednice, iz przesuwano material obrabianej rury razem z rdzeniem nie przy¬ spieszajac ruchu tegoz. Jesli tuleja ma byc wyciagana przy jednym ogrzaniu do zwyklej grubosci scianek rur gazowych, np. 2,5 mm i mniejszej, to wystepuja trud¬ nosci techniczne wskutek duzej liczby krazków, która nalezaloby napedzac. Po¬ szczególne kalibry krazkowe z krazkami napedzanymi zajelyby stosunkowo duzo miejsca, tak iz przy duzej liczbie kalibrów, koniecznych dlo wyciagniecia tulei do gru¬ bosci scianek rury gazowej, ogólna dlugosc urzadzenia bylaby praktycznie biorac zbyt wielka, a obrabiany material osiagnalby temperature nizsza od niezbednej przywyciaganiu, zanim otrzymanoby ostateczny rozmiar scianek rury.Napedzania kalibrowych krazków cia¬ gnacych mozna Uniknac, jesli w mysl wy¬ nalazku niniejszego przesuw tulei, osiagany przy pomocy rdzenia, powiekszy sie przy pomocy jednego lub kilku krazków kalibro¬ wych przesuwajacych, których napedzane krazki o- dostatecznie duzej srednicy za¬ pewniaja posuwanie tulei, przy czym kraz¬ ki te sa wlaczone w szereg ciagnacych krazków kalibrowych o krazkach luznych.Rysunek przedstawia schematy ukladu krazków kalibrowych, przy czym fig. 1 przedstawia schematyczny uklad luznych krazków kalibrowych oraz urzadzenie po¬ suwajace, skladajace sie z napedzanych krazków przesuwajacych; fig. 2 — urza¬ dzenie ciagnace o luznych krazkach kali¬ browych w widoku z przodu, a fig. 3 — urzadzenie nie napedzanymi krazkami po¬ suwajacymi.Rozzarzona tuleje /, otwarta na jed¬ nym koncu, nalsuwa sie w znahy sposób na rdzen 2, przesuwany w kierunku strzalki przy pomocy znanych urzadzen posuwaja¬ cych lub ciagnacych, w celu przepchnie¬ cia przedmiotu obrabianego przez kalibro¬ we krazki ciagnace 5a — 5d, skladajace sie z luznych krazków 6 (fig. 2).Prócz krazków kalibrowych 5a — 5d, skladajacych sie z luznych krazków 6, wy¬ konujacych glówna prace przy ciagnieniu, stosuje sie wedlug wynalazku niniejszego krazki kalibrowe 7a, 7b, skladajace sie z krazków napedzanych, które przesuwajac obrabiany material wspóldzialaja w tej pracy z rdzeniem 2. Kalibrowe krazki cia¬ gnace, które nie posuwaja rury, lecz tylko zmniejszaja grubosc scianek tulei 1 i po¬ woduja przesuwanie sie samego materialu tulei / oraz przesuwaja material tulei na rdzeniu, powinny stawiac mozliwie maly opór przy posuwaniu tulei. Z tego powodu (najmniejsza srednica spodu rowka luz¬ nych krazków 6 winna byc taka sama jak srednica d — kalibru, a w kazdym razie musi byc mniejsza od 2d rury. Natomiast krazki napedzane musza, w celu przesu¬ wania tulei po rdzeniu, a tym samym pew¬ nego posuwania tejze, posiadac zasadniczo wieksza srednice, niz luzne krazki kali¬ brów ciagnacych, czyli srednice, wynosza¬ ca ponad 3d rury, przy czym chociaz na¬ wet krazki napedzane wywieraja pewne dzialanie wydluzajace, bedzie ono zasad¬ niczo slabsze niz dzialanie wydluzajace wykonywane za pomoca o wiele mniejszych luznych krazków kalibrowych. Z tego po¬ wodu dzieki dzialaniu posuwajacemu tu¬ leje, które przewaza nad dzialaniem wy¬ dluzajacym, okresla sie napedzane „wiek¬ sze" krazki — jako „krazki przesuwaja* ce", podczas gdy w przeciwstawieniu do tego male luzne krazki, dzieki ich dzia¬ laniu jedynie wydluzajacemu, okresla sie jako „krazki ciagnace".Poszczególne kalibry ciagnace moga skladac sie z dwóch lub wiekszej liczby luznych krazków, np. — jak to uwidocz¬ niono' na fig. 2 — z trzech par luznych krazków. Kazdy kaliber posuwajacy 7a — 7b moze sie skladac z dwóch albo wiek¬ szej liczby krazków. Konieczne jest wla¬ czenie przynajmniej jednego kalibru po¬ suwajacego, np. 76, w szereg kalibrów z krazkami luznymi, aby przynajmniej je¬ den kaliber posuwajacy z krazkami nape¬ dzanymi 7b poprzedzal rzad kalibrów cia¬ gnacych z krazkami luznymi 5a, 5b, albo tez szeregi kalibrów ciagnacych 5a, 5b lub 5c, 5d umieszcza sie na zmiane z ka¬ librami przesuwajacymi obrabiana rure.Kalibry posuwajace 7a z krazkami nape¬ dzanymi mozna równiez umiescic przed pierwszym kalibrem ciagnacym.Urzadzenie, nadajace sie do wyrobu rur bez szwu wedlug wynalazku niniejsze¬ go, sklada sie przeto' z szeregu kalibrów ciagnacych z krazkami luznymi na zmiane z kalibrami posuwajacymi o krazkach na¬ pedzanych, przy czym srednica wewnetrz-na krazków posuwajacych winna byc wiek¬ sza od srednicy luznych ciagnacych krai¬ ków kalibrowych, W mysl wynalazku niniejszego mozna równiez nie stosowac napedu do kalibro¬ wych krazków posuwajacych.Ciagnace krazki kalibrowe winny w kazdym kalibrze osiagac najwiekszy sto¬ pien wydluzania materialu tuki, przy mozliwie najmniejszym tarciu, wskutek czego krazki te musza posiadac mozliwie najmniejsza srednice, przy czym srednica ta winna byc najlepiej równa srednicy kali¬ bru lub byc mniejsza niz dwukrotna sredni¬ ca obrabianej rury. Zwiekszenie srednicy krazków ciagnacych pociaga za soba po¬ wiekszenie tarcia w kalibrze i zmniejszenie wydluzenia materialu, osiaganego w tymze kalibrze, przy czym przy duzym powieksze¬ niu srednicy takiego krazka tarcie powiek¬ szy sie do takiego stopnia, ze w przypadku zastosowania napedu do takiego krazka moze on ciagnac i przesuwac rure nawet wtedy, gdy rdzen tulei nie przesuwa sie. W tym celu wskazane jest w praktyce stoso¬ wanie krazków przesuwajacych o srednicy wielokrotnie wiekszej niz srednica przed¬ miotu obrabianego, w kazdym razie cztero¬ krotnie wiekszej niz srednica tego przed¬ miotu. Wedlug wynalazku oprócz kalibrów o krazkach luznych, powodujacych w moz¬ liwie najwiekszym stopniu wydluzenie ma¬ terialu rury przy najmniejszym tarciu, u- mie&zczone sa pomiedzy ciagnacymi kraz¬ kami kalibrowymi albo za tymi krazkami w wiekszej liczbie kalibry posiadajace rów¬ niez luzne krazki, jednak o wiekszej sred¬ nicy wewnetrznej, niz ciagnace krazki ka¬ librów. Dzieki duzemu tarciu, wystepuja¬ cemu w tych kalibrach, i ich stosunkowo malemu dzialaniu wydluzajacemu, kali¬ brom tym nadaje sie nazwe kalibrów z krazkami ciernymi. Przy przepychaniu przedmiotu posuwanego za pomoca rdze¬ nia przez kaliber z krazkami ciernymi dzialaja stosunkowo duze sily cisnace na obrabiany przedj&iot, przygniatajace gp do rdzenia1, wskutek czego powstaje duze tarcie pomiedzy przedmiotem i rdzeniem, przy czym cisnienie to jest skierowane w kierunku przeciwnym do kierunku posu¬ wu oraz do kierunku ciagnienia, wywoly¬ wanego w obrabianym przedmiocie przez popychanie rdzenia, tak iz dzieki wspom¬ nianemu tarciu zmniejsza sie naprezenie na rozerwanie, Wewnetrzna srednice kraz¬ ków w kalibrach ciernych najlepiej jest stosowac mniejsza od srednicy, jaka by¬ laby potrzebna, gdyby krazki napedzane musialy ciagnac i posuwac przedmiot o- brabiany bez pomocy rdzenia1. Jesli d jest srednica kalibru, wówczas najodpowied¬ niejsza wielkoscia wewnetrznej srednicy krazków kalibrów ciernych jest 1.5 do 4d, Jak to uwidoczniono na fig* 3, mozna kalibry z krazkami ciernymi 8a umiescic za ostatnim kalibrowym krazkiem ciagna¬ cym 5d, podczas gdy w przypadku zasto¬ sowania wiekszej liczby ciagnacych kraz¬ ków kalibrowych, odpowiednio do dlugo¬ sci tego ukladu, , umieszcza sie jeden lub wieksza liczbe ciernych krazków kalibro¬ wych 8b pomiedzy szeregiem kalibrowych krazków ciagnacych.Tarcie, wywolywane w kalibrach cia¬ gnacych, jeszcze bardziej zmniejsza sie przez to, iz krazki kalibru ciernego doty¬ kaja przedmiotu wzdluz wiekszego luku niz krazki kalibrów ciagnacych. Mozna to osiagnac stosujac w kalibrach ciagnacych krazki o wiekszych promieniach krzywizny w przekroju osiowym, niz promien w prze¬ kroju poprzecznym przedmiotu obrabiane¬ go, co powoduje mniej lub bardziej lagod¬ ne przejscie. Najlepiej jest jednak stoso¬ wac szczelne kalibry przy uzyciu krazków kalibrów ciernych i ciagnacych, przy czym jednak kalibry cierne skladaja sie z mniej¬ szej liczby krazków, niz kalibry ciagnace.Dobrze jest np. stosowac jako kalibry cier¬ ne pare krazków tworzacych lacznie kali¬ ber zamkniety, podczas gdy 3 lub wieksza - 3 -liczbe krazków laczy sie w zamkniety ka¬ liber ciagnacy. PL