Przy wierceniach mozna, jak wiadomo, oznaczac rodzaj pokladów geologicznych, lezacych na róznych glebokosciach jeszcze nie ocembrowanej czesci otworu wiertni¬ czego, przez pomiary elektrycznych opor¬ nosci tych pokladów. Mozna równiez pod¬ czas wiercen w otworze wiertniczym, na¬ pelnionym woda, dokonywac pomiarów róznic potencjalów wlasnych, powstajacych samorzutnie na glebokosci róznych pokla¬ dów, w celu okreslenia miejsca polozenia i rodzaju pokladów, poprzez które przecho¬ dzi otwór wiertniczy.Mozna tez dokonywac pomiarów opor¬ nosci pokladów, doprowadzajac do ziemi prad za pomoca dwóch elektrod, polaczo¬ nych ze zródlem pradu, mierzac róznice potencjalów miedzy dwiema innymi elek¬ trodami, przy czym wszystkie cztery elek¬ trody sa wpuszczone w otwór wiertniczy do glebokosci badanych pokladów. Jedna elektroda pradowa lub jedna elektroda pomiarowa albo jednoczesnie jedna elek¬ troda pomiarowa i jedna elektroda prado¬ wa sa umieszczone na powierzchni ziemi.Znany jest z patentu francuskiego nr 678 113 sposób, polegajacy na wpuszczeniu w nie ocembrowana czesc otworu wiertni¬ czego elektrody, polaczonej kablem z jed¬ nym z biegunów zródla pradu, którego dru¬ gi biegun jest uziemiony, oraz na mierzeniu róznicy potencjalów miedzy punktami za-hurzenia dwóch elektrod pomiarowych, wpuszczonych na rózne glebokosci w otwór wjertiiiczy w poblizu elektrody pradpwej* - Jezeli i oznacza natezenie praciu, a r, r odleglosci miedzy elektroda pradowa, wpu¬ szczona w otwór wiertniczy, i kazda z dwóch elektrod pomiarowych, i jezeli A y oznacza róznice potencjalów miedzy; tymi dwiema elektrodami, to na podstawie prawa Ohma opornosc p okresla sie wedlug Wzo- . A v rrf i ¦ .' r —r • Nalezy wziac pod uwage, ze w sposób wyzej opisany okresla sie róznice potencja¬ lów, stanowiaca sume róznicy E potencja¬ lów, wywolanych przeplywem pradu przez ziemie, i róznicy potencjalów wlasnych e; W celu uzyskania dokladnej wartosci róznicy potencjalu E, powstalej wskutek przeplywu pradu roboczego przez ziemie, przy czym ta dokladna wartosc pozwoli na wyliczenie wartosci napiecia e, mozna po¬ mierzyc nasamprzód napiecie e przy prze¬ rwanym obwodzie elektrod pradowych, a nastepnie zamknac obwód tych elektrod, mierzac jednoczesnie zwiekszenie sie rózni¬ cy potencjalów, wywolanej przeplywem pradu roboczego. Sposób ten nie nadaje sie do samoczynnego', nieprzerwanego zapisy¬ wania róznicy potencjalu 2? dla calej wy¬ sokosci nie ocembrowanej czesci otworu wiertniczego/ W amerykanskim patencie nr 1 826 961 opisany jest sposób bezposredniego okre¬ slania róznicy potencjalu E, oparty na stosowaniu pradu zmiennego lub pradu stalego o okresowo odwracanym kierunku przeplywu.Równiez znany jest z patentu francus¬ kiego nr 790 904 sposób badania pokladów ziemi podczas próbnego wiercenia i urza¬ dzenie do stosowania tego sposobu, wedlug którego za pomoca pradu stalego mozna bezposrednio okreslic wartosc bardio bliska róznicy potencjalów E, a zatem i opornosc ^ badanych pokladów ziemi, dzieki zwieksze¬ niu natezenia pradu, doprowadzanego przez elektrody, w takim stopniu, aby napiecie e bylo tak male:yy? .stosunku do E, aby war¬ tosc E -\- e mozna bylo uwazac za prak¬ tycznie równa E.Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu dokonywania bezposrednio pomiaru i cia¬ glego samoczynnego zapisywania opornosci pokladów, przez które przechodzi otwór wiertniczy, na róznych glebokosciach i ewentualnie jednoczesnego pomiaru i samo¬ czynnego zapisywaniia róznic potencjalów wlasnych. Sposób ten polega wylacznie na doprowadzaniu do ziemi pradu stalego okresowo przerywanego oraz na dokony¬ waniu na róznych glebokosciach badanych pokladów pomiaru róznic potencjalów mie¬ dzy elektrodami pomiarowymi, przy czym w okresach, w których prad nie plynie, mierzy sie róznice potencjalów wlasnych e, w okresach zas, kiedy prad plynie, — su¬ me róznicy potencjalów E + e.Sposób ten w porównaniu ze sposobem, wedlug którego stosuje sie prad staly o okresowo zmienianym kierunku przeplywu, posiada te zalete, iz stosowac mozna bardzo proste urzadzenie db przerywania pradu, przy czym iskrzenie wystepuje w mniej¬ szym stopniu. Poza tym przy stosowaniu tego sposobu mozna dokonywac zapisywa¬ nia róznicy e potencjalów wlasnych nieza¬ leznie od zapisywania róznicy E potencja¬ lów, co jest bardzo trudne do osiagniecia przy stosowaniu pradu o odwracanym okre¬ sowo kierunku przeplywu, gdyz dlugosc okresu musialaby byc duza;, aby mozna by¬ lo w tym samym okresie mierzyc najpierw E + e, a nastepnie e i znalesc stad wartosc £ dla tego okresu.Przy stosowaniu sposobu wedlug wyna¬ lazku mozna dokonywac pomiarów róznic potencjalów, stosujac uklad potencjome¬ trów i galwanometrów, za pomoca którychihózna okreslic' be^iJosrednio Wariosc róz¬ nicy potencjalów, lub tez uklad przyrza¬ dów pomiarowych, wnioskujac o róznicy potencjalów z wartosci natezenia pradu, plynacego przez te przyrzady.• Mozna stosowac dwa potencjometry z galwanometrami kontrolnymi, przy czym je- den z nich shxzy wówczas do mierzenia róznicy potencjalów wlasnych e oraz do kompensowania tej róznicy podczas przer¬ wy obwodu elektrod pradowych, drugi zas — do mierzenia róznicy potencjalów E podczas pólokresów przeplywu pradu roboczego. Z róznicy potencjalów E oblicza sie opornosc pokladu, przy czym róznica potencjalów e zostaje podczas pólokresów przeplywu pradu roboczego w duzej mie¬ rze skompensowana przez pierwszy poten¬ cjometr.W urzadzeniu takim mozna doprowa¬ dzac do ziemi prady robocze, które wywo¬ lalyby róznice potencjalów E, dostatecznie duze w stosunku do napiecia samoistnego e, dzieki czemu mozna zmniejszyc blad po¬ miaru róznicy potencjalów £, wywolany niedostatecznie skompensowanym poten¬ cjalem wlasnym e.Korzystnie jest równiez podczas przerw pradu roboczego zmieniac w przyrzadzie, mierzacym róznice potencjalów E, kierunek pradu, wywolanego róznica potencjalów wlasnych e lub nieskompensowana czescia tej róznicy potencjalów, dzieki czemu o- trzymuje sie pomiar róznicy potencjalów E niezaleznie od pomiaru i kompensacji róz¬ nicy potencjalów wlasnych e.W urzadzeniu takim mozna zreszta do¬ konywac pomiarów samej tylko róznicy potencjalów E, usuwajac potencjometr wraz z przynaleznym mu galwanometrem przy pomiarach róznicy potencjalów wlas¬ nych e i doprowadzajac okresowo na prze¬ mian nie skompensowana róznice potencja¬ lów e do zacisków galwanometru, dodane¬ go do potencjometru przy pomiarach po¬ tencjalu E4 Moznd #ówriiez, isftk'wyie] wspomniano, wedlug wynalazku dokonywac pomiarów róznic potencjalów za pomoca samych gal- wanometrów. Jesli literami M i N oznaczyc elektrody pomiarowe, a wyrazeniem A V — róznice potencjalów miedzy tymi dwiema elektrodami, to natezenie i pradu, przeply* wajacego przez obwód miedzy elektrodami Af i N galwanometru pomiarowego,' otrzy¬ muje sie z wzoru: Av i = -5-7- , w którym R ozna- cza opornosc obwodu pomiarowego miedzy elektrodami Af i N, rM i rv zas oznaczaja opornosci pokladów, otaczajacych te elek* trody. Sa to opornosci mulu w otworze wiertniczym, przylegajacego do elektrod M i N, gdy sa one obie wpuszczone w otwór wiertniczy lub gdy jedna tylko z tych elek¬ trod jest zanurzona w mule otworu wiertni¬ czego, a druga jest uziemiona- Opornosci powyzsze w porównaniu z opornoscia R sa stosunkowo male, poza tym zmieniaja sie one nieznacznie, a nawet znikomo w przypadku * stosowania elektrody uziemio¬ nej. Mozna wiec przyjac, iz R + r jest wielkoscia stala. Poza tym elektrody M i N oraz przeplyw stosunkowo nieznacz¬ nego pradu roboczego nieznacznie tylko zmieniaja przebieg linij ekwipotencjalnyclL Mozna wiec uwazac, ze prad, przeplywajac cy z tych elektrod do galwanometru po¬ miarowego, jest praktycznie biorac, pro¬ porcjonalny do róznicy potencjalów, jaka by istniala miedzy punktami, w których u- mieszczone sa elektrody Af i N, gdyby je usunieto z tych punktów., Stosowanie do pomiarów sposobu gal- wanometrycznego przedstawia w porówiia- niu ze stosowaniem ukladu potencjometrów z galwanometrami szereg zalet. Przy sto¬ sowaniu tego ukladu niezbedna jest kom¬ pensacja za pomoca potencjometrów i sto¬ sunkowo znaczna energia pomocnicza dla zasilania tych potencjometrów. Metoda ta — 3 -wymaga wiec stalej kontroli, lub tez w przypadku, kiedy urzadzenie kompensa¬ cyjne dziala samoczynnie, stosowania wzmacniaczy oraz serwomotoirów dosc sil¬ nych i szybkich. Te przyrzady posiadaja jednak zwykle dosc duza bezwladnosc, ha¬ mujaca szybkosc zapisu samoczynnego.Sposób zas galwanometryczny, polegajacy na zwyklym pomiarze pradu, daje moznosc otrzymywania bardzo czulego* samoczynne¬ go i szybkiego zapisu.Przy tym sposobie mozna, poslugujac sie tylko jednym galwanometrem o malej bezwladnosci, uzyskac np. na jednej tasmie fotograficznej wykres dwóch krzywych, z których jedna oznacza róznice potencjalów wlasnych e podczas okresów przerw pradu roboczego, druga zas — sume róznicy po¬ tencjalów wlasnych e i róznicy potencjalów E, wywolywanych przeplywem pradu ro¬ boczego, doprowadzanego do ziemi. We¬ dlug tego sposobu mozna wpuszczac zródlo pradu w otwór wiertniczy wraz zi dwiema elektrodami pradowymi i jedna lub dwiema elektrodami pomiarowymi, dzieki czemu mozna stosowac kabel o jednej zyle dla polaczenia z galwanometrem elektrody po¬ miarowej, wpuszczonej w otwór wiertni¬ czy, lub tez w przypadku wpuszczenia w otwór wiertniczy obydwóch elektrod po¬ miarowych — stosowac kabel o dwu zy¬ lach, laczacych je z galwanometrem.Wlaczajac w obwód pomiarowy opór R* o odpowiednio dobranej wielkosci mozna podczas pólokresów, kiedy prad roboczy przeplywa do ziemi, oraz przez zwiekszenie napiecia tego pradu zmniejszyc dowolnie blad pomiaru, wywolany róznica potencja¬ lów wlasnych e, a zatem otrzymac bardziej scisle pomiary róznicy potencjalów, wywo¬ lanej przez przeplyw pradu, doprowadza¬ nego do' ziemi, z której oblicza sie opornosc badanego pokladu ziemi.Mozna równiez poslugiwac sie dwoma galwanometrami o malej bezwladnosci, dzieki czemu mozna zapisac oddzielnie róz¬ nice potencjalów miedzy elektrodami pod¬ czas pólokresów przerw pradu oraz pod¬ czas pólokresów przeplywu pradu. W tym przypadku mozna równiez zmniejszyc do znikomych rozmiarów wplyw róznicy po¬ tencjalów wlasnych przy drugim zapisie, wlaczajac odpowiednio dobrany opornik we wlasciwy obwód przyrzadu pomiarowe¬ go w celu zmniejszenia jego czulosci oraz zwiekszajac mierzona róznice potencjalów E przez powiekszenie napiecia zródla pra¬ du roboczego, co wywoluje znaczne odchy¬ lenie galwanometru pomimo zwiekszenia opornosci obwodu.Poslugujac sie galwanometrem o duzej bezwladnosci i odwracajac podczas pól¬ okresów przerw pradu kierunek przeplywu pradu przez galwanometr, mierzacy rózni¬ ce potencjalów, z której oblicza sie war¬ tosc opornosci pokladu, mozna usunac cal¬ kowicie z tego pomiaru wplyw róznicy po¬ tencjalów wlasnych. Taki uklad nadaje sie równiez dobrze dla dokonywania nieprze¬ rwanego zapisywania.Na rysunkach przedstawione sa uklady przyrzadów do pomiarów sposobem wedlug wynalazku, a mianowicie fig. 1 i 2 przedsta¬ wiaja przekroje podluzne ukladów doi do¬ konywania pomiarów za pomoca ukladu potencjometrów i galwanometrów, fig, 3, 4 i 5 — takiez przekroje odmiennych ukla¬ dów do dokonywania pomiarów sposobem galwanometrycznym, a fig. 6 — przekrój podluzny innej odmiany ukladu do doko¬ nywania pomiarów sposobem; galwanome¬ trycznym za pomoca galwanometru o duzej bezwladnosci.Na fig. 1 litera T oznaczony jest otwór wiertniczy, litera S — zródlo pradu, litera¬ mi A i 5 — elektrody pradowe, literami CB19 CB2 i CA — przewody obwodu elek¬ trod pradowych, literami M i N — elektro¬ dy pomiarowe, literami C M, CN — ich przewody, litera I -— przelacznik obroto¬ wy, literami Pr i P2 — potencjometry, lite¬ rami Sx i S2 — zródla pradu tych poten- — 4 —cjotnetrów, litera G — galwanometr robo¬ czy, literalni Gx i G2 — galwanometry kon¬ trolne, cyframi /, 2, 3, 4, 5 kontakty, slizga¬ jace sie po wycinkach i19 iv is przelacznika /, izolowanych od siebie za ponUoca wycin¬ ków i4, i5. Przelacznik 7 jest obracany do¬ okola osi x — x za pomoca silnika, nic uwidocznionegp na rysunku.Przez odpowiedni obrót przelacznika mozna osiagnac nastepujace uklady pola¬ czen kontaktów: uklad a' uklada uklad b wycinek i± z kontaktem 2 „ u z kontaktami 1 i 3 i* n 4 i 5 2 i 1 L z kontaktem 3 Przy polaczeniu kontaktów wedlug u- kladu b obwód pradu elektrod A i B jest przerwany. Jednoczesnie elektrody M i N sa polaczone ze soba poprzez galwanometr kontrolny G2, kontakt 2 i /, wycinek i± oraz potencjometr P2, który przy polozeniu ze¬ rowym galwanometru G2 kompensuje, mie¬ rzy i ewentualnie nawet zapisuje róznice potencjalów e.Przy polaczeniu kontaktów wedlug u- kladu a obwód pradu elektrod A i B jest zamkniety. Obwód elektrod M i N jest rów¬ niez zamkniety poprzez zaciski 1 i 3, po¬ tencjometr Plf galwanometr G1 i potencjo¬ metr P2, który kompensuje róznice poten¬ cjalów e.W ten sposób osiaga sie za pomoca po- tencjometru P1 kompensacje i moznosc po¬ miaru samej tylkb róznicy potencjalów E, czyli wielkosci opornosci pokladu ziemi.W urzadzeniu wedlug fig. 2 wycinek i1 jest podzielony na dwa wycinki fl9 i\, izo¬ lowane od siebie.W pewnych polozeniach przelaczników powstaja nastepujace uklady polaczen kon» taktów: uklad b wycinek i/ % kontaktem 2 „ i/' z kontaktami 3 i 7 » i2 » 6 i i «a » ^' 5 „ i/ z kontaktem 3 „ fi" z kontaktami 2 i 6 *2 » 1 i 7 „ io z kontaktem 5 Przy nastawieniu przelacznika na uklad b' obwód elektrod A i B jest przerwany.Jednoczesnie obwód elektrod M i N jest zamkniety poprzez przewód GMI potencjo¬ metr P& kontakt 1, wycinek f2, kontakt 7, galwanometr G19 kontakt 6, kontakt 2, gal¬ wanometr G2 oraz przewód CN.Przy takim polozeniu przelacznika moz¬ na z jednej strony dokonywac pomiaru róz¬ nicy potencjalów wlasnych, z drugiej zas skompensowac ja, przy czym kompensacja trwa i w nastepnym polozeniu przelacz¬ nika.Przy nastawieniu przelacznika na uklad polaczen a prad roboczy przeplywa mie¬ dzy elektrodami A i B. Jednoczesnie ob¬ wód elektrod M i N zostaje zamkniety po¬ przez przewód CM, potencjometr P2, kon¬ takt /, wycinek i2, kontakt 6, galwanometr Glf kontakt 7, wycinek ilf kontakt 3, poten¬ cjometr Px i przewód CN.W takim przypadku galwanometr kon¬ trolny Gx jest przelaczany tak, ze ewen¬ tualnie nie skompensowana czesc napiecia e dziala w kierunku, przeciwnym do kie¬ runku dzialania w poprzednim okresie, tak ze napiecie to nie wywiera zadnego wply¬ wu, o ile opornosci obwodów przy obu prze¬ laczeniach sa jednakowe.Mozna zreszta zapisywac opornosc bez dokonywania pomiaru i kompensowania róznicy potencjalów wlasnych, wylaczajac z ukladu urzadzenia potencjometr P2 oras galwanometr G2.Na fig. 3 uwidoczniono zródlo pradu S, wpuszczone w otwór wiertniczy wraz z e- lektrodami A i B, polaczonymi z jego bie- — 5 —gunami oraz z przelacznikiem, za pomoca którego prad roboczy jest okresowo prze¬ rywany, przy czym elektroda M jest umie¬ szczona w otworze wiertniczym, elektroda zas N — jest uziemiona przy powierzchni ziemi. Miedzy tymi dwiema elektrodami wlaczony jest za pomoca przewodów C M fi CN galwanometr G w postaci oscylografu o stalej czasu, znacznie mniejszej od okre¬ su pradu przerywanego.Podczas pólokresu, w którym obwód pradu roboczego miedzy elektrodami A i B jest przerwany, galwanometr wykazuje odchylenie, proporcjonalne do wielkosci róznicy potencjalów wlasnych e. Podczas pólokresu przeplywu pradu roboczego od chylenie galwanometru jest proporcjonalne do sumy E -f e. Z notowan pomiarów moz¬ na otrzymac dwie krzywe, z których jedna wyznacza przebieg wielkosci e, druga zas wielkosci E + e. Chcac okreslic wielkosc szukanej opornosci wystarczy odjac rzed¬ ne tych krzywych.Obwód pomiarowy nie posiada prze¬ lacznika, wskutek czego mozna wpuszczac urzadzenie, wytwarzajace prad przerywa¬ ny, w otwór wiertniczy, stosujac przy tym jeden tylko przewód.Uwidocznione na fig. 4 szczególy urza¬ dzenia sa oznaczone tymi samymi literami, co i na fig. 1. Urzadzenie, uwidocznione na fig. 4, nie posiada potencjometrów; pomia¬ ry sa dokonywane za pomoca galwanome¬ tru G, którego wielkosc okresu jest równa wielkosci okresu galwanometru, uwidocz¬ nionego na fig. 3." Przy odpowiednim nastawieniu prze¬ lacznika / mozna osiagnac nastepujace ko¬ lejne uklady polaczen kontaktów: (wycinek ix z kontaktami 1 i 2 uklad a" uklad b" iz z kontaktem 3 f3 z kontaktami 4 i 5 i± z kontaktem 2 u z kontaktami 3 i 1 i3 z kontaktem 5 Przy polozeniu kontaktów wedlug ukla¬ du b" obwód pradu elektrod A i B jest przerwany. Jednoczesnie obwód pradu e- lektrod M i N zostaje zamkniety poprzez przewód CM , galwanometr G, kontakt 3, wycinek i2jr kontakt /, oraz przewód CN.Podczas trwania tego polaczenia galwano¬ metr G wykazuje odchylenie, proporcjo¬ nalne do wartosci pradu, przeplywajacego przezen, i równe /2 = — , przy czym R o* R znacza calkowita opornosc obwodu pomia¬ rowego.Przy polozeniu kontaktów wedlug ukla¬ du a", jak podano wyzej, prad przeplywa miedzy elektrodami A i B. Obwód elektrod M i N zostaje zamkniety poprzez przewód CM, galwanometr G, opornik R\ kontakt 2, wycinek kola i19 kontakt 1 i przewód CN.Podczas trwania takiego polaczenia kon¬ taktów, galwanometr wykazuje odchylenia, proporcjonalne do wartosci pradu, prze¬ plywajacego przezen i równego h = + R+R' R+R' Dobierajac odpowiednio wielkosc R' i przy dostatecznie wysokim napieciu zródla pradu, przeplywajacego przez elektrody A i B, mozna dowolnie zmniejszyc wplyw róznicy potencjalów wlasnych e, zachowu¬ jac przy tym odpowiednio duza wartosc E: Zapisujac wielkosc odchylen podczas obu rodzajów polaczenia kontaktów otrzymuje sie wykres dwóch krzywych, z których jed¬ na okresla, z uwzglednieniem pewnego od¬ chylenia stalego, róznice potencjalów wla¬ snych, druga zas okresla, z niewielkim od^ chyleniem, róznice potencjalu E, czyli wiel¬ kosc opornosci pokladu ziemi.Uwidocznione na fig. 5 szczególy urza¬ dzenia sa oznaczone tak samo, jak odpo¬ wiadajace im szczególy na fig. 4. Pomiary sa dokonywane za pomoca galwanometrów Gx i G2 takich samych, jak galwanometry, uwidocznione na fig. 3 i 4. Przy obracaniu — 6przelacznika / mozna osiagnac te same u* klady polaczen, jak w urzadzeniu wedlug fig, 4.Przy polaczeniu kontaktów wedlug u-* kladu b" obwód -pradu elektrod A i B jest przerwany. Obwód zas pradu elektrod Af i N zostaje zamkniety poprzez przewód GM, galwanometr G2, kontakt 3, wycinek i2, kontakt /, przewód CN. Przy takim ukla¬ dzie polaczen galwanometr G2 mierzy wiel¬ kosc róznicy potencjalów wlasnych e.Przy polaczeniu kontaktów wedlug u* kladu a" prad roboczy przeplywa przez e- lektrody A IB, przy czym obwód elektrod Af i N zostaje ziunkniety poprzez przewód CM , galwanometr Gj, opornik R', kontakt 2, wycinek ilf kontakt 1 oraz przewód CN.Przy takim ukladzie polaczen kontaktów wskazania galwanometru okreslaja, z u- wzglednieniem pewnych odchylen, tak jak w przypadku ukladu, uwidocznionego na fig. 4, wielkosc szukanej opornosci pokladu, gdyz wskutek wlaczenia w obwód oporni¬ ka R* wplyw róznicy potencjalów wlasnych na galwanometr jest znikomy. W opisanym powyzej urzadzeniu galwanometr pojedyn¬ czy wedlug fig. 4 zastapiono dwoma gal- wanometrami G1 i G2.Wedlug odmiany wykonania sposobu wedlug wynalazku opornosc opornika R' równa sie 0. W takim przypadku, jak uwi¬ doczniono na fig. 3, wykres pomiarów oby¬ dwu galwanometrów przedstawia dwie krzywe, z których jedna jest wykresem wielkosci róznicy potencjalów wlasnych e, druga zas — wykresem sumy róznic poten¬ cjalów E + e. " Uwidocznione na fig. 6 szczególy urza¬ dzenia sa oznaczone tak samo, jak odpo^ wiadajace im szczególy urzadzenia wedlug fig. 2. Literami Gx i G2 oznaczono galwano- metry, których czulosc jest dobrana tak, a- by uniknac drgan, mogacych powstac pod wplywem zmian okresowych roboczego pra¬ du przerywanego, jednak dostatecznie czu¬ lych, aby mogly dokladnie wskazywac sre¬ dnia wartosc pradu roboczego, przeplywa¬ jacego przez te galwanometry.Przy odpowiednim zestawieniu prze* lacznika / mozna osiagnac polaczenie ta¬ kie, jak to uwidoczniono na fig. 2. Przy po* laczeniu kontaktów wedlug ukladu b' ob¬ wód pradu elektrod A\ B jest przerwany, przy czym obwód elektrod Af i N zostaje zamkniety poprzez przewód CM, kontakt /, wycinek i& kontakt 7, galwanometr G19 kontakt 6, wycinek ilf kontakt 2, galwano¬ metr G2 oraz przewód CN.Przy polaczeniu kontaktów wedlug u- kladu a, kiedy prad przeplywa miedzy e- lektrodami A i B, obwód elektrod Afi N zostaje zamkniety poprzez przewód CM* kontakt 1, wycinek i2, kontakt 6, galwano¬ metr G19 kontakt 7, wycinek i7, kontakt 3 oraz przewód CN.Galwanometr G2, wlaczony w obwód podczas trwania pólokresu, odpowiadaja¬ cego polaczeniu kontaktów wedlug ukladu 6\ posiada odchylenia, proporcjonalne do wielkosci sredniego natezenia pradu prze¬ zen przeplywajacego, czyli mierzy wielkosc róznicy potencjalów wlasnych e. Galwano¬ metr G1 jest wlaczony w obwód w oby¬ dwóch ukladach a i b\ jednak zaciski, przez które prad jest doprowadzany do niego, sa kolejno przelaczane w stosunku do elektrod Af i N tak, ze kierunek pradu, plynacego przez galwanometr G, jest prze¬ ciwny w ukladzie a i b\ Róznica potencja¬ lów wlasnych e wywoluje w galwanome- trze przeciwne sobie drgania w dwóch na* stepujacych po sobie pólokresach i mozna calkowicie wyeliminowac wplyw tych drgan, jesli dobierze sie jednakowe opor¬ nosci obwodów pomiarowych kazdego z dwóch ukladów kontaktów.W urzadzeniach wedlug fig. 5 i 6 zapi¬ sy róznicy potencjalów wlasnych i oporno¬ sci odbywaja sie niezaleznie od siebie i mozna dowolnie dokonywac pomiaru jed¬ nej z tych wartosci, wylaczajac odpowied¬ ni galwanometr z drugiego obwodu. — 7 — PL