Wiadomo, ze nature warstw, przebija¬ nych przez szyby wiertnicze, mozna roz¬ poznac, przepuszczajac na róznych pozio¬ mach we wnetrzu szybu prad elektryczny i obserwujac badz wplyw poszczególnych warstw na przechodzenie tego pradu (np. mierzac zmiany natezenia tego pradu), badz tez bezposrednio skutki przechodze¬ nia tegoz pradu przez poszczególne war¬ stwy ziemi (mierzac np. róznice potencja¬ lów, spowodowane przez spadek omowy w szybie w poblizu elektrod dosylowych).Sposoby mierzenia oraz urzadzenia sluza¬ ce do tego celu opisane sa miedzy innymi w patencie francuskim nr 678113 oraz w patencie amerykanskim nr 1 894 328.Z wyników pomiarów mozna obliczyc za pomoca wzorów, podanych w przyto¬ czonych wyzej patentach, pewna wielkosc, zwana ,,pozorna opornoscia elektryczna" warstw, przebijanych przez szyb. Wielkosc ta podaje na ogól w przyblizeniu wartosc rzeczywistej opornosci elektrycznej prze¬ bijanych warstw.Jednakze w niektórych przypadkach, zwlaszcza zas gdy aparat znajduje sie na¬ przeciwko warstw zanieczyszczonych cze- ciowo przez bloto, powstajace przy wier¬ ceniu, wspomniana ,,opornosc pozorna" nie odpowiada juz opornosci rzeczywistej warstw. Opornosci rzeczywiste warstw zanieczyszczonych blotem i opornosciwarstw wolnych od tego blota róznia sie bowiem od siebie najczesciej bardzo znacz¬ nie. Jezeli pi oznacza opornosc rzeczywi¬ sta czesci warstw zanieczyszczonych (bez¬ posrednio przy szybie), p2 zas — opornosc rzeczywista tych samych warstw w ich cze¬ sciach- wolnych odrbiota (polozonych w pew¬ nej odleglosci od szybu), to opornosc pozorna p warstw jest zalezna od pi i od p2 oraz ocL rozmiarów i wlasciwosci uzytych urza¬ dzen pomiarowych. Jezeli urzadzenie to jest male, to p malo rózni sie od pi, jezeli zas ono jest duze, to p jest zblizone do p2.Otóz wedlug niniejszego wynalazku stwier¬ dzono, ze dla okreslania dharakteru warstw, w szczególnosci zas dla celów ba¬ dan czy, warstwy te sa przepuszczalne, czy tez nie, a wiec czy przedostaje sie do nich bloto z szybu, moze miec duze znaczenie jednoczesne wyznaczanie dwóch wartosci p, zblizonych odpowiednio do pi wzglednie do p2 i zmierzonych jedna za pomoca urza¬ dzenia o rozmiarach malych, druga zas za pomoca urzadzenia o rozmiarach duzych.Przedmiotem wynalazku jest wiec spo¬ sób badania warstw przebijanych przez szyb, polegajacy na tym, ze w szybie do¬ konywa sie pomiarów opornosci pozornej za pomoca dwóch lub wiecej urzadzen o róznych rozmiarach i róznych stalych, przy czym najlepiej jest, aby pomiary te byly notowane w postaci wykresów w za¬ leznosci od glebokosci w miare przesuwa¬ nia wymienionych przyrzadów w glab szy¬ bu. W praktyce wystarcza na ogól stoso¬ wac do tego celu dwa tylko urzadzenia pomiarowe.W praktyce sposób wedlug wynalazku najlepiej jest realizowac wytwarzajac ko¬ lejno na róznych poziomach szybu prad elektryczny za pomoca dwóch elektrod, z których co najmniej jedna umieszcza sie w szybie na poziomie badanych warstw, druga zas moze byc umieszczona badz w poblizu tej pierwszej elektrody, badz w punkcie odleglym (np. jako uziemienie na powierzchni ziemi) i mierzac kolejno lub jednoczesnie dla kazdego polozenia pomiarowego we wnetrzu szybu róznice potencjalów, wystepujace pomiedzy elek¬ trodami dwóch lub wiekszej liczby zespo¬ lów elektrod, z których kazdy zawiera dwie elektrody, przy czym co najmniej jedna z nich jest umieszczona w poblizu elektrody dosylowej wzglednie elektrod dosylowych, druga zas jest umieszczona badz równiez w poblizu elektrody wzgled¬ nie elektrod dosylowych, badz tez w punk¬ cie odleglym, bedac np, uziemiona na po¬ wierzchni ziemi.Najlepiej jest stosowac do tego celu prad, zmieniajacy sie okresowo, np. prad zmienny, przy czym pomiarów róznic po¬ tencjalów dokonywa sie wówczas za po¬ moca przyrzadów, reagujacych jedynie na ten prad zmienny. W razie potrzeby mo¬ zna by zreszta zastosowac inne przyrzady do pomiarów róznic potencjalów, przyla¬ czone do którejkolwiek z elektrod pomia¬ rowych i reagujace jedynie na stale rózni¬ ce potencjalów, pomiedzy ta elektroda a powierzchnia ziemi, tak aby móc mie¬ rzyc jednoczesnie samorodne róznice po¬ tencjalów, wystepujace w szybie na pozio¬ mie warstw przepuszczalnych.Wedlug innego przykladu wykonania wynalazku zamiast stosowac jeden obwód przesylania pradu i dwa lub wiecej obwo¬ dów pomiarowych, tak, jak to opisano wy¬ zej — stosuje sie na odwrót jeden obwód pomiarowy i dwa lub wiecej obwodów do- sylania pradu. W tym celii przesyla sie dwa prady, a mianowicie: pierwszy prad pomiedzy dwiema elek¬ trodami, z których co najmniej jedna jest umieszczona w szybie w poblizu badanych warstw, przy czym druga elektroda moze byc umieszczona badz równiez w szybie, badz tez uziemiona na powierzchni ziemi, drugi zas prad pomiedzy dwiema elek¬ trodami, z których co najmniej jedna jest równiez zanurzona w szybie w poblizu ba- - 2 —danych warstw, druga zas moze byc umieszczona w poblizu tej pierwszej elek¬ trody, lub tez w punkcie odleglym (np. na powierzchni ziemi); mierzy sie przy tym oddzielnie róznice potencjalów, wytworzo¬ ne przez przeplyw tych dwóch pradów po¬ miedzy dwiema elektrodami pomiarowy¬ mi, z których co najmniej jedna lezy w po¬ blizu badanych warstw, druga zas moze Tyc umieszczona badz w poblizu tej pierw¬ szej, badz tez w punkcie odleglym, np. na powierzchni ziemi. W celu Umozliwienia oddzielnych pomiarów róznic potencjalów, wytworzonych pomiedzy elektrodami ob¬ wodu pomiarowego przez kazdy z pradów, mozna wedlug wynalazku przepuszczac prad kolejno przez poszczególne obwody dosylowe i mierzyc kolejno w odpowiedni sposób róznice potencjalów. Do tego celu mozna stosowac w znany sposób komuta¬ tor, skierowujacy na przemian prad to do jednego, to do dwóch obwodów dosylo¬ wych i umieszczony badz na powierzchni ziemi, badz wewnatrz szybu, w poblizu elektrod, zanurzonych w tym szybie, w ra- ^ie potrzeby zas mozna zastosowac jesz¬ cze drugi komutator, polaczony z pierw¬ szym i sluzacy do przylaczania obwodu elektrod pomiarowych do jednego lub do drugiego z przyrzadów pomiarowych.Rysunek przedstawia kilka przykla¬ dów wykonania urzadzenia wedlug wyna¬ lazku.Fig. 1 przedstawia schemat urzadzenia wedlug wynalazku, fig. 2 — schemat od¬ miany tegoz urzadzenia, fig. zas 3, 4, 5 i 6 — schematy innych odmian urzadzenia wedlug wynalazku.W przykladzie wykonania wedlug fig. 1 urzadzenie dosylowe sklada sie z elektro¬ dy 1, zanurzonej w sizybie w poblizu bada¬ nych warstw, przy czym elektroda ta jesjt polaczona izolowanym przewodem 2 ze zródlem pradu 3, którego drugi biegun jest uziemiony w punkcie 4 i z przyrzadu po¬ miarowego 5, sluzacego do pomiaru nate¬ zenia pradu. W dalszym ciagu niniejszego opisu przyjete bedzie zalozenie, ze prad, wytworzony w ten sposób w szybie za po¬ moca elektrody /, wytwarza róznice po¬ tencjalów dostatecznie wielkie w porów¬ naniu z róznicami potencjalów, wystepuja¬ cymi w szybie samorzutnie; o tyle wielkie, aby te samorzutnie powstajace róznice po¬ tencjalów mozna bylo pominac w porów¬ naniu z róznicami, spowodowanymi przez omowy spadek napiecia powstajacy w szybie wskutek przechodzenia pradu, do¬ starczanego przez elektrode L Urzadze¬ nie pomiarowe posiada wedlug wynalazku dwie elektrody 6* i 6", polaczone odpo¬ wiednio przewodami izolowanymi 9' i 9M z d\yoma przyrzadami pomiarowymi T i 7", umieszczonymi na powierzchni ziemi, przy czym drugie ich bieguny uziemione sa w punktach 8* i 8".Elektrody 6' i 6" najlepiej jest umiescic w pewnej odleglosci stalej, ale dla kazdej z nich róznej od elektrody 1A np. elektro¬ de 6* w odleglosci tego samego rzedu wiel¬ kosci, co srednica szybu, a elektrode 6" w odleglosci 5 — 10 razy wiekszej. Oczy¬ wiscie liczby te podane sa jedynie tytulem przykladu. Mozna je zmieniac w bardzo szerokich granicach.W odmianie wykonania wedlug fig. 2, elektrody 6' i 6M nie sa polaczone oddziel¬ nymi przewodami z przyrzadami pomia¬ rowymi T i 7", umieszczonymi na po¬ wierzchni ziemi, lecz jednym i tym samym przewodem z jednym przyrzadem pomia¬ rowym, a raczej rejestrujacym 7. \XA tym przypadku wewnatrz szybu umieszcza sie w poblizu elektrod 6' i 6" maly przery¬ wacz samoczynny, uruchamiany np. za po¬ moca mechanizmu zegarowego i przyla¬ czajacy na przemian to elektrode 6', to elektrode 6" do izolowanego przewodu 9 i przyrzadu pomiarowego 7. Przyrzad ten, który najlepiej jest wykonac jako przyrzad rejestrujacy, winien posiadac bardzo mala stala czasu, aby jego narzad zapisujacy, — 3 —przechodzac na przemian z jednego polo¬ zenia w drugie, mógl notowac jednoczes¬ nie na tej samej tasmie róznice potencja¬ lów pomiedzy elektrodami 6' i 6" z jednej strony, a powierzchnia ziemi z drugiej strony. Ta odmiana wykonania moze po¬ siadac w pewnych przypadkach zalety w porównaniu z odmiana pierwej opisana, a to dzieki temu, iz pozwala ona zaoszcze¬ dzic jeden izolowany przewód pomiedzy przyrzadem pomiarowym a elektrodami.Mozna by zreszta osiagnac wynik równo¬ wazny, posilkujac sie jedna tylko elektro¬ da pomiarowa 6 oraz dwiema elektrodami dosylowymi, przylaczonymi do tego same¬ go przewodu i umieszczonymi np. w odle¬ glosciach od elektrody 6, wynoszacych jedna w przyblizeniu tyle co srednica szy¬ bu, druga zas np. 5 — 10 razy wiecej. Wy¬ starczalo by wówczas przepuszczac prad na przemian przez dwie elektrody dosylo¬ we za pomoca dowolnego przelacznika, który w tym przypadku móglby byc uru¬ chamiany np. elektrycznie pradem przez ziemie.Fig. 3 przedstawia inna odmiane wyko¬ nania, która miedzy innymi umozliwia wy¬ konywanie jednoczesnych pomiarów róz¬ nic potencjalów, wystepujacych sponta¬ nicznie wewnatrz szybu na poziomie warstw porowatych. Na figurze tej cyfra / oznacza, tak jak wyzej, elektrode zanu¬ rzona w szybie, wypelnionym blotem i po¬ laczona z powierzchnia ziemi izolowanym przewodem 2, prowadzacym do jednego z zacisków zródla 3 pradu zmiennego, ustawionego na powierzchni ziemi; drugi zacisk tego zródla pradu jest polaczony przewodem 10 z elektroda 11, zanurzona w szybie w dosc znacznej odleglosci od elektrody 1 (nizej podane bedzie jeszcze dokladniejsze okreslenie znaczenia wyra¬ zenia ,,odleglosc dosc znaczna"). Przewo¬ dy 2 i 10 sa skrecone ze soba tak, aby usu¬ nac wplywy indukcyjne innych przewo¬ dów zanurzonych w szybie, o których jeszcze bedzie mowa nizej. Opór zespolu, utworzonego z elektrod, przewodów 2 i 10 oraz z oporu wewnetrznego zródla pradu powinien byc dostatecznie wielki, przy czym w razie potrzeby wprowadza sie jeszcze opornik dodatkowy, aby opór po¬ miedzy elektrodami liii byl maly w po¬ równaniu z oporem calkowitym obwodu.Mozna tez umiescic w obwodzie opornik zmienny /2, którego rola wyjasniona be¬ dzie nizej. Ponadto przyrzad 5 do pomiaru natezenia pradu, umieszczony w obwo¬ dzie, pozwala mierzyc natezenia pradu, w tym obwodzie..Cyfry 6' i 6" oznaczaja dwie inne elek¬ trody, umieszczone w szybie w poblizu elektrody 1. Elektrody 6' i 6" sa umiesz¬ czone wzgledem elektrody 1 np. tak, jak to ma miejsce w urzadzeniu wedlug fig. 1.Te elektrody 6' i 6" sa polaczone odpo¬ wiednio izolowanymi przewodami 9' i 9" z przyrzadami do pomiaru róznicy poten¬ cjalów 7' i 7", umieszczonymi na powierz¬ chni ziemi, przy czym drugie ich zaciski uziemione sa w punktach 81 i 8". Te przy¬ rzady pomiarowe sa wykonane w sposób znany i mierza jedynie róznice potencja¬ lów zmiennych. Oprócz tego w obwód elektrody 6' wlaczony jest jeszcze jeden przyrzad 13 do pomiaru róznic potencja¬ lów, reagujacy jedynie na stale róznice po¬ tencjalów.Zespól czterech elektrod 1, 11, 6\ 6" moze byc przesuwany we wnetrzu szybu tak, aby wzajemne odleglosci tych elek¬ trod pozostawaly przy tym niezmienione.Odleglosc elektrody 11 od elektrod 1, 6\ 6" jest znaczna w porównaniu ze wzajem¬ nymi odleglosciami tych trzech elektrod pozostalych. Moze ona wynosic np. od 10 do 50 m. Odleglosc ta jest jednak mala w porównaniu z calkowita dlugoscia prze¬ wodów, która moze osiagac i przekraczac 3000 m.Opisane urzadzenie dziala w sposób nastepujacy. — 4 -Za pomoca zródla pradu zmiennego 3 wytwarza sie pomiedzy elektrodami 1 i 11 prad o natezeniu t Natezenie i tego pradu, mierzone za pomoca amperomierza 5, jest praktycznie rzecz biorac, niezmienne, po¬ niewaz calkowity opór obwodu dosylowe¬ go jest, praktycznie biorac, jak to juz wy¬ zej wyjasniono, staly. Jezeli jednak z ja¬ kiegokolwiek powodu natezenie to zmie¬ nialoby sie podczas pomiarów, to mozna je doprowadzic do przepisanej wartosci i za pomoca opornika zmiennego 12. Z dru¬ giej strony dzieki wzajemnemu skreceniu przewodów 2 i 10 na calej niemal ich wy¬ sokosci (z wyjatkiem wysokosci, zawartej miedzy elektrodami 1 i 11) zjawiska in¬ dukcji pomiedzy tymi przewodami a prze¬ wodami 9' i 9*\ prowadzacymi do elek¬ trod 12' i 12" sa tak slabe, ze mozna je w praktyce pominac. Poniewaz przy tym elektroda U znajduje sie w stosunkowo znaczne] odleglosci od elektrod 6' i 6M, przeto wplyw potencjalu tej elektrody na potencjaly elektrod 6' i 6" jest zni¬ komy.Przy zachowaniu tych warunków, po¬ miar róznic potencjalów pomiedzy elektro¬ dami 6' i 6" a powierzchnia ziemi, dokony¬ wany za pomoca przyrzadów T i 7", pozwa* la dla danej wartosci i natezenia pradu wprowadzanego przez elektrode 1 wyliczyc w znany sposób za pomoca wzoru, podane¬ go np. w przytoczonym wyzej patencie amerykanskim nr 1 894 328, wartosc, która na poczatku opisu nazwana zostala „pozor¬ na opornoscia" warstw ziemnych w strefie, w której znajduja sie te elektrody.W praktyce wyliczanie opornosci we¬ dlug tego wzoru jest czesto rzecza zbedna.Wystarcza bowiem porównac wykresy, za¬ rejestrowane za pomoca dwóch przyrza¬ dów T i 7", aby na podstawie porównania tych wykresów oraz wykresu, dostarczone¬ go przez przyrzad 13, wyprowadzic natych¬ miast wnioski, dotyczace polozenia i natu¬ ry warstw przepuszczalnych.Zródlo 3 pradu zmiennego moze byc ty¬ pu dowolnego. Moze nim byc np. pradni¬ ca, dajaca prad sinusoidalny. Moze tez nim byc zródlo pradu stalego, polaczone np. z obrotowym przelacznikiem, który przerywajac lub odwracajac okresowo* zwrot pradu, wprowadza pomiedzy elek¬ trody i i 11 prad badz przerywany, badz tez okresowo odwracany.. Poszczególne przyrzady pomiarowe, w szczególnosci np. przyrzady T i 7", nalezy oczywiscie dosto¬ sowac wzglednie dobrac w znany sposób odpowiednio do zamierzonych pomiarów róznic potencjalów, wytworzonych przez, tego rodzaju prad przerywany lub tez od¬ wracany.Fig. 4 przedstawia urzadzenie analo^ giozne do urzadzenia wedlug fig. 3, w któ¬ rym jednak zródlo pradu 3 jest samo opu¬ szczone w glab szybu i umieszczone na po¬ ziomie badanych warstw, jak to jest w za¬ sadzie znane i jak to w szczególnosci opi¬ sane jest np. w patencie francuskim nr %788 352. Symbole 1 i 11 oznaczaja, tak jak poprzednio, elektrody dosylowe, umiesz¬ czone w szybie. Elektrody te sa polaczone z zaciskami zródla pradu 3 za posrednic¬ twem izolowanego przewodu, przy czym jedna z nich, elektroda 1, jest umieszczona bezposrednio kolo tego zródla, druga zas— to jest elektroda 11 — w odleglosci stosun¬ kowo znaczne]. Cyfry 6' i 6" oznaczaja równiez elektrody pomiarowe, umieszczo¬ ne jedna bezposrednio przy elektrodzie U druga zas nieco dalej. Te dwie elektrody 6' i 6" sa polaczone izolowanymi przewo¬ dami z przyrzadami pomiarowymi, umiesz¬ czonymi na powierzchni ziemi, zupelnie tak jak w przypadku poprzednim. Elektro¬ da 11 jest umieszczona w pewnej odleglo¬ sci od elektrod 6' i 6", wystarczajacej do tego, aby potencjal, wytworzony przez te elektrode, nie dawal sie odczuc w miejscu elektrod 6' i 6" w porówna¬ niu z potencjalem, wytworzonym przez elektrode 1. — 5 —Co sie tyc&y samego.zródla P*Adu, to moze ono byc zródlem pradu zmiennego, jak to zaznaczono schematycznie na ry¬ sunku, w którym to przypadku dzialanie calego urzadzenia jest dokladnie takie sa¬ mo jak przedstawiono na fig. 3, wobec cze¬ go urzadzenie pozwala mierzyc jednoczes¬ nie dwie rózne ,opornosci pozorne" oraz róznice potencjalów samorodna. Mozna tez jednak zastosowac tu i zródlo pradu stalego, w którym to przypadku urzadze¬ nie podobniejsze jest raczej pod wzgledem dzialania do urzadzenia wedlug fig. 1, ale nie pozwala mierzyc samorodnej róznicy potencjalów. W kazdym razie, niezaleznie 'od tego czy chodzi o zródlo pradu zmienne¬ go, czy stalego, przy czym najlepiej jest stosowac zródlo, wytwarzajace w szybie prad o natezeniu skutecznym stalym, to wynik ten mozna osiagnac np. za pomoca zródla pradu o duzym oporze wewnetrz¬ nym. Urzadzenie wedlug fig. 4 posiada te zalete w stosunku do fig. 1, iz liczba prze¬ wodów, prowadzacych z powierzchni ziemi, do poziomu warstw, które zamierza sie zba- dac, wynosi tylko dwa.Mozna nawet liczbe tych przewodów zmniejszyc do jednego tylko przewodu, sto¬ sujac urzadzenie przelacznikowe typu ta¬ kiego, jak to opisano w zwiazku z fig. 1.Urzadzenie wedlug fig. 5 i 6 rózni sie od urzadzen wedlug figur poprzednich tym, ze zamiast stosowac jeden olbwód dosylo¬ wy pradu oraz dwa oddzielne obwody po¬ miarowe stosuje sie w nim na odwrót dwa obwody dosylowe i jeden tylko obwód po¬ miarowy* Wedlug fig. 5 alternator 3 jest przyla¬ czony jednym ze swych zacisków do elek¬ trody,11, odpowiadajacej elektrodzie 11 z fig. 3, z drugiej zas strony do komutatora 14, który wytwarza prad na przemian w dwu izolowanych przewodach 2' i 2", za¬ konczonych wewnatrz szybu wiertniczego dwiema elektrodami 1' i l'\ Obwód po¬ miarowy posiada elektrode 6, umieszczona w sasiedztwie elektrod /' i 1" w niejedna¬ kowych odleglosciach od tych dwóch" elek¬ trod, przy czym elektroda 6 jest polaczona izolowanym przewodem 9 z wirujacym ko¬ mutatorem 15, synchronizowanym z komu¬ tatorem 14 i stwarzajacym na przemian po¬ laczenie elektryczne pomiedzy elektroda 6 a przyrzadami T i 7" do pomiaru róznic po¬ tencjalów zmiennych, uziemionymi odpo¬ wiednio w punktach 8' i 8". Od przewodu 9 odgaleziony jest przyrzad 13, sluzacy do pomiaru róznicy potencjalów stalych i uzie¬ miony w punkcie 16.Opisane ostatnio urzadzenie dziala w sposób nastepujacy.Prad, wytworzony przez alternator 3, przechodzi na przemian dzieki dzialaniu komutatora 14 z jednej strony pomiedzy elektroda 11 i elektroda 1' poprzez ciecz, wypelniajaca szyb oraz obszary sasiednie, z dnigiej zas strony pomiedzy elektrodami 11 i 1"\ Prad ten powoduje przeto powsta¬ wanie na przemian w szybie oraz w obsza¬ rach sasiednich dwóch zmiennych pól elek¬ trycznych, które daja w wyniku na prze¬ mian pomiedzy elektroda 6 a uziemieniami 8' i 8" dwie róznice potencjalów zmiennych, proporcjonalne odpowiednio do „pozornych opornosci", zmierzonych z jednej strony za pomoca zespolu elektrod 6,1\ 11 i 8', z dru¬ giej zas strony za pomoca zespolu elektrod 6, V\ 11 i 8". Dzieki dzialaniu wirujacego komutatora 15 te róznice potencjalów zmiennych mierzone sa odpowiednio przez przyrzad pomiarowy T i przyrzad pomia¬ rowy T\ W tym samym czasie przyrzad pomiarowy 13 pozwala mierzyc róznice potencjalów, wystepujace spontanicznie we¬ wnatrz szybu, w szczególnosci zas na po¬ ziomie warstw porowatych.Urzadzenie wedlug fig. 6 podobne jest w zasadzie do urzadzenia wedlug fig. 5 z ta róznica, ze pradnica 3 pradu zmienne¬ go oraz komutator 14 nie sa umieszczone na powierzchni ziemi, lecz sa wpuszczone w szyb i umieszczone w poblizu poziomu — 6 —warstw badanych. Tak jak i w poprzed¬ nim przypadku, komutator 14 przepuszcza prad, plynacy z alternatora, na przemian przez elektrody f i /". Elektroda 6, umieszczona podobnie jak w przypadku po¬ przednim, jest polaczona na powierzchni ziemi przewodem 9 z przyrzadem pomia¬ rowym 7 do' pomiaru róznic potencjalów zmiennych. To urzadzenie pomiarowe za¬ wiera np. galwanometr rejestrujacy o bar¬ dzo malej stalej czasu, którego narzad za¬ pisujacy notuje przy kazdej zmianie polo¬ zenia komutatora wartosc odpowiedniej róznicy potencjalów. W ten sposób na je¬ dnej tasmie zapisowej mozna otrzymac dwa zapisy, odpowiadajace jeden — róznicy po¬ tencjalów mierzonej za pomoca zespolu elektrod 6, 1\ 11 i 8, drugi zas — róznicy zmierzonej za pomoca takiegoz zespolu 6, 1", 11 i 8 podczas przesuwania calego urzadzenia we wnetrzu szybu. Jak i w przypadku poprzednim mozna równiez i tu¬ taj zastosowac jeszcze równolegly przyrzad pomiarowy 13 do pomiaru róznic potencja¬ lów stalych, powstajacych samorzutnie w szybie na poziomie warstw przepuszczal¬ nych.Oczywiscie opisane wyzej urzadzenia moglyby byc wykonane w szczególach ina¬ czej. Np., jak to juz wyzej zaznaczono1, zamiast stosowac dwa tylko rózne urzadze¬ nia do pomiaru ,,opornosci pozornej", moz¬ na by tez w razie potrzeby stosowac trzy lub nawet wiecej takich urzadzen, posiada¬ jacych rózne, rozmiary i rózne stale i po¬ równywac ze soba uzyskane w ten sposób wyniki.Elektrody obwodu dosylowego wzgle¬ dnie obwodów dosylowych moga byc umie¬ szczone obie wewnatrz szybu w niewielkiej odleglosci wzajemnej, albo tez jedna z nich moglaby byc umieszczona w tym szybie na poziomie badanych warstw, druga zas — w punkcie odleglym. Podobnie tez elektro¬ dy obwodu lub obwodów pomiarowych mo¬ ga byc umieszczone obie wewnatrz szybu w niewielkiej odleglosci wzajemnej i w nie- wfelkiej tez odleglosci od jednej co naj¬ mniej elektrody dosylowej, albo tez co naj¬ mniej jedna z nich moze byc umieszczona wewnatrz szybu w niewielkiej odleglosci od elektrody wzglednie elektrod dosylo¬ wych, druga zas moze byc umieszczona w wiekszej odleglosci oid tych pierwszych i uziemiona np. na powierzchni ziemi. PL