Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia hydraulicznego nastawczego, które pozwala na uruchomianie z odleglosci pew¬ nej liczby cylindrów nastawczych lub in¬ nych narzadów w sposób prosty i dogodny, przy czym czesci skladowe urzadzenia sa tak obliczone, ze cale urzadzenie jest wy¬ jatkowo lekkie. Dzieki temu urzadzenie to nadaje sie szczególnie do nastawiania róz¬ nych ruchomych czesci statku powietrzne¬ go.Urzadzenie hydrauliczne wedlug wyna¬ lazku posiadta pompe zasilajaca, zawór, doprowadzajacy ciecz pod cisnieniem do jednej lub drugiej pary przewodów ruro¬ wych, cylindter nastawozy o podwójnym dzialaniu lub podobne urzadzenie i urza¬ dzenie wskaznikowe, niezaleznie od prze¬ wodów rurowych do wskazywania nasta¬ wien cylindra nastawczego przy danym polozeniu pompy zasilajacej. Oczywiscie, zamiast cylindra nastawczego o podwój¬ nym dzialaniu moze byc równiez uzyta para przeciwdzialajacych cylindrów o po¬ jedynczym dzialaniu, wynalazek wiec obej¬ muje równiez i te odmiane. Pompa zasila¬ jaca fest poruszana za pomoca korby po¬ kretnej, a kierunek obrotu tej korby moze sluzyc do okreslania, do którego sposród przewodów rurowych dostarczana jest ciecz pod cisnieniem, przez co upraszcza sie dzialanie urzadzenia. Dzieki zastosowa¬ niu odpowiedniego zaworu urzadzenie za¬ silajace moze byc wykonane tak, ze gdyczesci sa w sianie równowagi, to obydwa przewody rurowe sa polaczone ze zbiorni¬ kiem, a cylinder nastawiczy najlepiej jest zaopatrzyc w urzadzenie samoryglujace, które jest zwalniane samoczynnie przez cisnienie cieczy, doprowadzanej przeto u- rzadzemie zasilajace* Najlepiej zastosowac elektrycznie u- rzadzenie wskaznikowe, które moze posia¬ dac zmienny opornik, rozrzadzany przez cylinder nastawczy, i jest polaczone ze wskaznikiem, nastawianym z odleglosci.Jedno tylko elektryczne urzadzenie wskaz¬ nikowe moze wskazywac nastawienia kaz¬ dego cylindra nastawczego, gdy pojedyn¬ cza pompa zasilajaca jest uzyta do uru¬ chomiana szeregu, cylindrów nastawczych.Urzadzenie zasilajace posiada najle¬ piej wal uruchomiajacy, który w czasie obrotu zamyka zawór przepustowy, pola¬ czony z przewodem rurowym, Otrzymuja¬ cym ciecz pod cisnieniem, drugi zas prze¬ wód rurowy pozostaje polaczony ze zbior¬ nikiem tak, iz doprowadza do niego z po¬ wrotem ciecz, otrzymana z cylindra na¬ stawczego do ponownego nastawienia. W tym celu zawór przepustowy moze byc najlepiej uruchomiany za posrednictwem sprzegla ciernego, które normalnie slizga sie podczas obrotu walu pompy.Jedna z postaci wykonania przedmiotu wynalazku jest przedstawiona na zalaczo¬ nych rysunikaoh, przy czytn fig. 1 przed¬ stawia schemat, zawierajacy równiez elek¬ tryczne polaczenia urzadzenia wskazniko¬ wego, fig. 2 —* czesciowy przekrój pompy zasilajacej, fig. 3 — przekrój wzdluz linii 3 — 3 na fig. 2, patrzac od tylu, przy czym jeden z zaworów przepustowych jest za¬ mkniety, a fig. 4 — przekrój wzdluz linii 4 -^ 4 na fig. 2, patrzac z przodu.Wedlug fig. 1 uklad wedlug wynalazku posiada urzadzenie zasilajace W postaci pompy A, poruszanej za pomoca kola po¬ kretnego 10 z raczka 11 do szybkiego uru- chomiajnia. IJrzadzenie to jest zaopatrzone w dwa zlacza 12 i 13, tak dzialajace, ze gdy kolo 10 obraca, sie w kierunku wska¬ zówek zegara, to ciecz ze zbiornika jest dostarczana przez zlacze 13, a nastepnie przechodzi przewodem runowym 14 na prar wa strone cylindrai nastawczegoi 5, wsku¬ tek czego tloczysko 15 tego cylindra prze¬ suwa sie w lewo. Jednoczesnie ciecz wy¬ pchnieta z cylindra nastawczego B prze¬ chodzi przez przewód rurowy 16 i zawór 12 do (zbiornika, oi którym bedzie mowa ni¬ zej. Przy obracaniu kola pokretnego' 10 w odwrotnym kierunku ciecz pod cisnieniem jest wtlaczana do przewodu rurowegoi 16, ciecz zas wypchnieta z cylindra nastaw¬ czego B powraca do zbiornika poprzez zawór 13. Gdy obslugujacy urzadzenie po¬ zostawi swobodnie raczke 11, to obydwa zlacza 12 i 13 zostana samoczynnie pola¬ czone ze zbiornikiem.W powyzszym ukladzie polozenie ko¬ la pokretnego 10 nie daje dokladnego wskazania nastawienia cylindra nastaw¬ czego B, np. polozenia, jakie zajmuje tlo¬ czysko 15, wobec czego zastosowano w tym ukladzie elektryczne urzadzenie wskazni¬ kowe, umieszczone w poblizu pompy A i wskazujace naistawiemie cylindra nastaw¬ czego B. W tym celu tloczysko 15 urucho¬ mia zmienne urzadzenie opornikowe, umie¬ szczone w oslonie 17, przymocowanej do cylindra naisitawczego B, przy czym pret 18 posuwa sie wzdluz wkladki opomiko- wej 19 i paska stykowego 20, tak iz sila pradu, plynacego przewodami 21 i 22, po¬ laczonymi ,z opornikiem 19 i paskiem 20, zalezy od nastawienia cylindra nastawcze¬ go. Te dw&i przewody 21 i 22 prowadza do urzadzenia wskaznikowego C, które jest umieszczone w poblizu pompy A i posiada omomierz 23 z ruchoma cewka i opornika¬ mi 24, 25 i 26, przy czym ten omomierz jest zasilany pradem badz z baterii 27 dk normalnego uzytku, badz tez z baterii za¬ pasowej 28, w zaleznosci od polozenia przelacznika dwubiegunowego 29. W po- — 2 —lozeniu posrednim przelacznik 29 je«t otwarty, a wskaznik 23 jest nieczynny. Gdy uklad ten jest zastosowany na statkach po¬ wietrznych lub wodnych albo na pojazdach mechanicznych, to zwykla bateria oswie¬ tleniowa, hub podobna, uzywana zwykle na tych statkach lub pojazdach, jest wlaczo¬ na na miejsce baterii 27, bateria 28 zas skladac sie moze tylko z kilku malych ogniwek suchych, Budowa urzadzenia zasilajacego jest przedstawiona na fig. 2, 3 i 4; kolo pokret¬ ne 10 jest umocowane na stale na ruro¬ wym wale 30, osadzonym na obu koncach w lozyskach 31, 32, umieszczonych odpo- wiednioi w bocznych sciankach oslony 33, która sluzy jednoczesnie jako zbiornik cie¬ czy roboczej. Ciecz dolewana jest przez korek 34 posiadajacy jednoczesnie przelot powietrzny. Uszczelki 35 i 36 nie pozwala¬ ja na przeciekanie cieczy przy koncach wa¬ lu 30.Dolna czesc urzadzenia stanowi blok cylindrowy 37 z wydrazeniami pionowy¬ mi, w których sa umieszczone trzy tloki 38, 39 i 40, z których kazdy posiada we¬ wnatrz osiowy kanal, zawierajacy zawór zwrotny w postaci kulki 41, obciazonej sprezyna, i cylindryczna wkladke fil¬ trowa 42. Dolna czesc kazdego kana¬ lu cylindrycznego jest zamknieta kor¬ kiem 43, zawierajacym zasilajacy zawór zwrotny 44, który przepuszcza ciecz do podluznego kanalu 45, polaczonegoi z przo¬ du zespolu z kanalem poprzecznym 46.Zawór bezpiecznikowy 47 nie pozwala na nadmierny wzrost cisnienia, a mianowicie kulka zaworowa 48 odsuwa sie, gdy cisnie¬ nie w kanale 45 osiaga okreslona z góry wartosc, przepuszczajac ciecz przez; kanal 49 z powTOitem do komory 50, stanowiacej czesc zbiornika.W celu uruchomienia tloków 38, 39 i 40 na wale 30 jest osadzona swobodnie tu¬ leja 51 z trzema: mimosrodami 52, 53 i 54, których korbowodly sa polaczone z odpo¬ wiednimi tlokami 38, 39 i 40, jak widac na fig. 4. W; celu napedu tuleja 51 posiada na jednym koncu szereg skierowanych wzdluz osi zebów, wspóldzialajacych z odpowied¬ nimi zebami kolnierza 55, umocowanego na wale 30; te zeby tworza sprzeglo klowe 56, które posiada stosunkowo duzy luz obroto¬ wy, Z przodu urzadzenia, np. w prawej czesci, blok cylindrowy 37 posiada dwa na¬ chylone wydrazenia 57 i 58, w których znajduja sie przesuwnie narzady zaworowe 59 i 60, wypychane w góre kazdy za pomo¬ ca pary sprezyn 61, umieszczonych w tulei 62, która z kolei moze przesuwac sie w kolpaku zamykajacym 63. Wydrazenia 57 i 58 przecinaja dwie czesci koncowe po- przsecznegoi kanalu 46, natomiast kazd^y z narzadów zawooiowych 59 i 60 posiada ka¬ nal podluzny 64 i kanal poprzeczny 65, przy czym te kanaly sa zawsze polaczone z czescia zewnetrzna zwezonej szyjki 66 za pomoca jednego lub kilku otworów, jak widac na rysunku.Górne konce dwóch narzadów zawo¬ rowych 59 i 60 wspóldzialaja z wystepami 67 i 68, wystajacymi proimieniowo z na¬ rzadu 69 doi nastawiania zaworów, który obraca sie swobodnie na tulei 55, lecz nor¬ malnie narzad ten jest utrzymywany w sta¬ lym polaczeniu ciernym za pomoca pier¬ scienia ciernego 70 i sprezyny srubowej 71 tak, iz gdy koloi pokretne 10 jest obra¬ cane w jednym kierunku, to narzad 69, u- ruchomiajacy zawory, równiez porusza sie, gdy zas ruch narzadu 69 jest zatrzymany, to tuleja 55 moze slizgac sie. ObydWa za¬ wory 12 i 13 przewodów rurowych zakon¬ czone sa otworami 72 i 73, znajdujacymi sie odpowiednio w kanalach 58 i 57, na wprost zwezonych -szyjek 66 przy wszel¬ kich polozeniach narzadów zaworowych.Dzialanie narzadów zaworowych jest widoczne z fig. 3, naJ której liniami kre¬ skowanymi przedstawiono polozenie wy¬ stepów, uruchomiajacych te nanza4y, gdy - 3 —urzadzenie zasilajace jest nieczynne, a mianowicie wtedy obydwa narzady zawo¬ rowe 59, 60 sa calkowicie podniesione. W tym polozeniu obydwa zawory przewodów rurowych sa polaczone ze zbiornikiem przez kanaly 64, 65, dzieki czemu przewody ru¬ rowe zostaja zwolnione od cisnienia. Pod¬ czas obrotu kólka recznego 10 w kierunku np. odlwrotnym! do kierunku wskazówek zegaria ruch poczatkowy zostaje przenie¬ siony ma narzad 69, którego wystep 68 na- dska niatzad zaworowy 60, dopóki tuleja 62 nie dotknie dna kolpaka 63; w tym po¬ lozeniu kanal 65 jest zamkniety przez ko¬ niec wydrazenia 58, kanal 46 zas jest po¬ laczony ze zwezona szyjka 66. Przy dal¬ szym obracaniu kola pokretnego pierscien cierny 70 slizga sie, przy czym ten ruch za posrednictwem sprzegla klowego 56 prze¬ nosi sie na mimosrodowa tuleje 51, która uruchomia tloki 38, 39 i 40. Ciecz pod ci¬ snieniem przeplywa przez kanal 46 dokola zwezonej szyjki 66 narzadu zaworowego 60 i nastepnie przechodzi do zaworu 12 i przewodu rurowego 16. Tymczasem ciecz, wypchnieta z cylindra nastawczego, prze¬ plywa przewodem rurowym 14 do urza¬ dzenia zasilajacego poprzez zlacze 13 i na¬ stepnie przez kanal srodkowy 64 narzadu zaworowego 59 wraca do zbiornika.Po nastawieniu i puszczeniu raczki 11, sprezyny 61 narzadu zaworowego 60 po¬ pychaja go- w góre tek, iz narzad 69, uru¬ chomiajacy zawory, wraca do polozenia Srodkowego, obracajac jednoczesnie kolo pokretne 10 o odpowiednia wielkosc. Ten ruch jednak nie przenosi sie na mimosrody dzieki luzowi sprzegla klowego 56. Gdy koto pokretne 10 jest obracane w kierunku odwrotnym, to dzialanie jest takie samo, tylko wystep 67 nie podnosi sie, lecz opu¬ szcza sie, powodujac nastawienie narzadu zaworowego 59 i przeplyw cieczy pod1 ci¬ snieniem przez zlacze 13.Jedno Urzadzenie zasilajace tego1 ro¬ dzaju moze byc uzyte, oczywiscie, do jed¬ noczesnego uruchomienia kilku cylindrów nastawczych; wtedy moga byc zastosowane przewody boczne 14a i 16a do zasilania drugiego i dalszych cylindrów nastaw¬ czych. W tym przypadku cylindry nastaw- cze sa zazwyczaj polaczone ze soba mecha¬ nicznie lub w inny sposób, dzieki czemu ich ruchy nastawiania odpowiadaja sobie tak, iz pojedyncza! skrzynka oporowa 17 wystarcza do wskazywania1 ogólnego polo^ zenia szeregu cylindrów nastawczych.W dalszym udoskonaleniu wynalazku jednak zastosowany jest zawór rozdziel¬ czy 74 (fig. 1), który jest wykonany tak1, ze przez uruchomianie odpowiedniego na¬ rzadu nasitawczego (nie uwidocznionego na rysunku) przewody rurowe 14 i 16 moga byc odciete od cylinidra nastawczego B i polaczone z przewodami rurowymi 14b i 16b, prowadzacymi do innego cylindra na¬ stawczego, nie przedstawionego na rysun¬ ku. Tak samo i przewody 21 i 22 zostaja odlaczone od skrzynki oporowej 17 i po¬ laczone z przewodami 21b i 226, prowa¬ dzacymi db skrzynki oporowej (nie przed- stawionej na rysunku), zespolonej zi wy¬ mienionym wyzej dirugim cylindrem ma- stawczym. Aby miernik1 23 nie ulegal gwal¬ townym wahaniom podczas tej zmiany, ob¬ wód baterii jest najlepiej otwarty np. za pomoca przelacznika 75, uruchomionego samoczynnie przez zawór rozdzielczy 74, przy czym ten przelacznik1 75 zosrtaje zno¬ wu zamkniety po dokonaniu niezbednej zmiany w obwodach. Oczywiscie, przez za¬ stosowanie odpowiedniej liczby dróg w za¬ worze rozdzielczymi 74 pojedyncize urza¬ dzenie zasilajace moze byc uzyte do uru¬ chomiania wszelkiej dowolnej liczby cy¬ lindrów nastawczych, przy czym nastawie¬ nie tych cylindrów jest wskazywane samo¬ czynnie nlaJ wskazniku 23, gdy przewoidy 21 i 22 sa odpowiednio latóone z odpowie¬ dnimi skrzynkami oporowymi.Cylinidi-y nastawcze, uzyte w urzadze¬ niu weidlug wynalazku), moga byc dbWolne} — 4 —znanej budowy i sa zaopatrzone najlepiej w urzadzenia ryglujace, które sa automa¬ tycznie zwalniane, gdy ciecz doplywa z u- rzadzenia zasilajacego. Jest jednak poza¬ dane, zeby urzadzenia wskaznikowe byly umieszczone w poblizu lub przynajmniej w polu widzenia obslugi, zeby bylo widoczne nastawienie cylindrów nastawczych; jezeli grupy narzadów nastawianych wspóldzia¬ laja zawsze ze soba, to moze wystarczyc jedno urzadzenie wskaznikowe, ale, oczy¬ wiscie, jezeli takie narzady maja byc uru¬ chomiane niezaleznie od! siebie, to nalezy stosowac oddzielne wskazniki do jednocze¬ snego wskazywania osiagnietego nastawie¬ nia kazdego z tych tnlarzadów.Ponadto mozna stosowac wszelka od¬ powiednia budowe odwracalnej pompy o ciaglym przeplywie. W wielu przypadkach komora; walu kciukowego zespolu przekaz- nifcawegoj A maj nuedb&tateczna objetosc dla pomieszczenia! wymaganego zapasu cieczy roboczej; wtedy pozadane jest zastosowa¬ nie dodatkowego zbiornika, zasilajacego kiomore walu kciukowego naturalnym do¬ plywem lub w inny sposób. PL