Przedmiotem niniejszego wynalazku jest przyrzad udarowy, pozbawiony calko¬ wicie wspomnianych wyzej wad. W przy¬ rzadzie tym mozna bowiem stosowac sily czynne, znacznie wieksze od sily, przeciw¬ stawianej przez robotnika bez potrzeby jednoczesnego zwiekszania ciezaru przy¬ rzadu. Nadto w przyrzadzie takim mozna bardzo znacznie zwiekszyc czestotliwosc uderzen. Poza tym za pomoca wynalazku, jako efekt uboczny, daje sie odzyskac przy suwie w przód znaczny odsetek energii, na¬ gromadzonej w czesci amortyzujacej pod¬ czas suwu powrotnego, a oprócz tego uzy¬ skuje sie duzy suw trzpienia udarowego, co zwieksza odpowiednio jego energie kine¬ tyczna.Istota wynalazku polega na tym, ze w oslonie miedzy tylnym jej koncem i odpo¬ wiednim koncem trzpienia udarowego znaj¬ duje sie komora pneumatyczna, zawieraja¬ ca gaz o okreslonym cisnieniu poczatko¬ wym, podczas gdy pomiedzy przednim jej koncem i noga narzedzia sa umieszczone czesci sprezyste, wywierajace sily przeciw¬ ne o okreslonej wartosci, tak iz zarówno o- slona przyrzadu, jak i narzedzie po kazdym uderzeniu wracaja do tego samego poloze¬ nia wzgledem siebie. W ten sposób uzysku¬ je sie pozadany wynik, a wiec czestotli¬ wosc uderzen moze byc zwiekszona dowol¬ nie, poniewaz amortyzator nie posiada wla¬ snego okresu drgan, oraz cofanie sie, wy¬ stepujace po kazdym uderzeniu, zostaje za kazdym razem zniesione.Na rysunku przedstawiono dwa przy¬ klady wykonania wynalazku.Fig. 1 przedstawia wykres, odtwarzaja¬ cy sposób dzialania przyrzadu wedlug wy¬ nalazku, fig. 2 i 3 — dwa widoki w prze¬ kroju pierwszego schematycznego przykla¬ du wykonania przyrzadu, a fig- 4 i 5 — dru¬ gi przyklad wykonania, bardziej konkret¬ ny i zupelny.W przykladzie, przedstawionym na fig. 2 i 5, dwie równe masy m, m obracaja sie ze stala szybkoscia np. za pomoca jedna¬ kowych kól zebatych i, / i sa symetrycznie umieszczone wzgledem osi p — p uderzen.Srodki ciezkosci tych mas przebiegaja ob¬ wody o promieniu r dookola osi O, 0lf osa¬ dzonych na trzpieniu udarowym M, który przesuwa sie swobodnie w oslonie N. Gdy¬ by tych mas bylo wiecej, mozna by je bylo jednak teoretycznie sprowadzic do dwóch mas w warunkach wyzej wymienionych.Wiadomo1, ze w tych warunkach masy rozwijaja sile zmienna wypadkowa, której wielkosc ma przebieg sinusoidalny, przed¬ stawiony za pomoca krzywej / na fig. 1.Szybkosc, nabyta przez trzpien udarowy, odtwarza krzywa v; szybkosc ta zostaje na¬ gle zniesiona w chwili uderzenia narzedzia oraz w chwili uderzenia o dno oslony przy cofaniu sie narzedzia. Krzywa s odtwarza droge, jaka przebiega trzpien udarowy, któ¬ rego calkowity suw odpowiada, odleglosci S — 2 —pomiedzy osiami x — xf x4 — x\ przedsta¬ wianymi na fig, 2 i X Wedlug wynalazku trzpien udarowy M jest zaopatrzony na swym tylnym, koncu w tlok 2, slizgajacy sie szczelnie w czesci cy¬ lindrycznej 3, umieszczone) na koncu tyl¬ nym oslony. Dno tego cylindra znajduje sie w odleglosci /, wiekszej o wartosc c od su¬ wu S tego tloka. W miare jak tlok posuwa sie w tyl; gaz (np, powietrze), wypelniaja¬ cy komore 4 i posiadajacy cisnienie poczat¬ kowe ftp spreza sie i wywiera w zwiazku z tym sile przeciwna, której wielkosc od¬ twarza krzywa P1 na fig. 1. Na skutek po¬ wyzszego sila, dzialajaca na trzpien udaro¬ wyf jest wlasciwie suma algebraiczna wielkosci / i Pl9 to znaczy jest sila, odtwo~ rzona za pomoca krzywej F^ Sila ta zwal¬ nia stopniowo ruch trzpienia udarowego i w zwiazku z tym szybkosc nie jest juz v, lecz Vr W chwili, gdy masy osiagnely polozenie x' — x\ trzpien udarowy posiada jeszcze pewna szybkosc, która zostaje zahamowa¬ na przez pózniejsze sprezenie gazu i przez odwrócenie sily dzialajacej. Zatrzymanie nastepuje w punkcie z w odleglosci wiek¬ szej anizeli (fig. 1) tt, wskutek czego suw powrotny bedzie trwal dluzej niz pól okre¬ su, a suw w przód bedzie trwal o tylez kró¬ cej. Z powyzszego wynika, ze suw jest do¬ prowadzony do maksimum i ze szybkosc kolejnego suwu w przód jest zwiekszona z v do V2.W kolejnym suwie w przód sila dziala¬ jaca równa sie F2 i jest suma algebraiczna / i P2, przy czym ta ostatnia powstaje na skutek rozprezenia gazu.Przestrzenie, na których odbywaja sie suwy w przód i powrotne, sa odtworzone za pomoca krzywych S1 i S2.Opóznienie (n — z) jest oczywiscie funkcja poczatkowego cisnienia p0: przez regulowanie jednego reguluje sie i drugie na podstawie wyników, jakie chce sie osia¬ gnac; korzystnym jest jak najbardziej po¬ wiekszyc to opóznienie bez zmiany czasu trwania calkowitego obiegu.Lacznik sprezysty pomiedzy czescia przednia oslony i szyjka 5 narzedzia two¬ rza dwie naprezone sprezyny 718, które jednymi swymi koncami wspieraja sie na przeciwleglych czesciach kolnierza 6, umie¬ szczonego na szyjce 5 narzedzia, a drugimi swymi koncami na wystepach 9 i 10 oslony narzedzia AT. Obie sprezyny maja dziala¬ nie przeciwne i stale doprowadzaja oslone do tego samego polozenia wzgledem narze¬ dzia, poniewaz w chwili, gdy w narzedzie uderza trzpien udarowy Mr dziala ono po¬ przez swój kolnierz 6 na sprezyny i pocia¬ ga w tym samym kierunku oslone* tak iz dzialanie wsteczne, wywierane przez gaz podczas kolejnego suwu powrotnego, na¬ potyka na oslona w tym samym polozeniu wyjsciowym. Przez dogodne regulowanie wymiarów i poczatkowego naprezenia wspomnianych wyzej sprezyn w zaleznosci od wspomnianych mas mozna uzyskac po¬ zadany eiekt W przykladzie, przedstawionym na fig. 4 i 5, liczba mas wynosi trzy: jedna m w srodku i dwie tri, tri po obu jej stronach, przy czym osie obrotowe tych mas sa do siebie równolegle i prostopadle do osi ude¬ rzen. Masy te sa polaczone wzajemnie za pomoca kól zebatych i, j, j, z których jedno jest napedzane gietkim walem 14. Zasto¬ sowano równiez srodki do obrotu wiertla, którego szyjka 5 jest w tym przypadku wieloboczna; srodki te tworza zlobki srubo¬ we //, wykonane w glowicy trzpienia uda¬ rowego i dzialajace na kolnierz 12, który z kolei wspóldziala w znany sposób w jed¬ nym kierunku ze szczeka 13, dzwigajaca wiertlo.Gaz sprezony doprowadza sie do komo¬ ry 4 przez rura 15 za pomoca lacznika 16, rozrzadzanego przez zawór 17, a za pomo¬ ca odgalezienia 18 z komora 19A w której przesuwa sie trzpien udarowy. Przewód 18 moze byc regulowany i jego przekrój zale- — 3 —zy od stopnia sprezenia gazu, doprowadza¬ nego do komory 4. Gaz, przeplywajacy przez przewód 18, moze sluzyc przy tym do oczyszczania wiertla za pomoca przewo¬ du podluznego, wydrazonego w samym wiertle. PL