Elektryczne wysokoprezne lampy wyla¬ dowcze z parami metali, posiadajace banke i otaczajaca ja oslone szczelna, z przestrze¬ ni pomiedzy którymi wypompowane jest powietrze, pracuja po wlaczeniu z poczatku jako lampy niskoprezne, póki preznosc par metali nie osiagnie dostatecznie duzej war¬ tosci wskutek ogrzania sie lampy pod! wply¬ wem przechodzacego pradu. Podczas pra¬ cy przy preznosci niskiej napiecie na elek¬ trodach lampy jest wysokie, natezenie zas pradu male; podczas pracy przy preznosci wysokiej napiecie jest niskie, a natezenie pradu duze.Poniewaz tym zmianom napiecia wzgle¬ dnie natezenia pradu poddany jest oczywi¬ scie równiez i opornik dodatkowy, wlaczo¬ ny szeregowo do drogi wyladowania lampy, przeto w lamjpach takich nie mogly rozpo¬ wszechnic sie oporniki dodatkowe, sporza¬ dzone z drutu, który przy obciazeniu zarzy sie i dostarcza swiatlo, bedac wówczas bar¬ dzo wrazliwym na zmiany obciazenia; to znaczy ulegajac latwo przepaleniu, W ta¬ kich lampiadh wysokopreznych zinajduja wiec z reguly zastosowanie oporniki z dru¬ tu, umieszczone poza lampa, w szczególno¬ sci cewki dlawikowe. Te ostatnie nie po-tfzebujja jecinak byc dostosowane dd sta¬ lego obciazenia pradem o duzym natezeniu, plynacym podczas stadium pracy lampy przy niskiej preznosci; wystarcza nato¬ miast, jezeli sa one dostosowane do mniej¬ szego natezenia pradu, wystepujacego pod* czas stadium pracy lampy przy wysokiej preznosci. Doswiadczenie wykazalo miano¬ wicie, ze podczas okresu pracy lampy przy niskiej preznosci, trwajacego zaledwie pa¬ re minut, w opornikach dodatkowych, do¬ stosowanych doi normalniego natezenia pra¬ du roboczego, a wiec 01 wymiarach zbyt ma¬ lych w stosunku do natezenia pradu pod¬ czas stadium pracy lampy przy niskiej preznosci, nie wystepuje jeszcze szkodliwe ogrzanie. Dzieki tym zbyt malym wymia¬ rom cewek dlawikowych, sluzacych jako o- porniki dodatkowe i umieszczonych ze¬ wnatrz; banki lajmpy, mozna jednak osia¬ gnac znaczna oszczednosc na miedzi tych cewek (patrz H, Krefft i E, Summerer — Die meueni Quecksiliberd|ampflaimpen und ihre Anwendung — Das Licht, Tom 4, 1934 105—108), Takie lampy wysokoprezne, pracujace z opornikami dodatkowymi, o wymiarach zbyt malych w stosunku do natezenia pra¬ du podczas stadium pracy lampy przy ni¬ skiej preznosci, posiadaja jednak te wade, ze w pewnych warunkach powstaje pomimo wstzystko niedopuszczalne ich ogrzanie, po¬ wodujace ni^bezpieczenfftwo pozaru; dzie¬ je sie to mianowicie wtedy, gdy lampa wraz z opornikiem dodatkowym pozostaje zbyt dlugo w warunkach duzego obciazenia, odi- powiadajacego stadium piracy lampy przy niskie; prezmoiscL Jedba z najczestszych przyczyn jest nieszczelnosc zewnetrznej o^ slony . banki lampy oraz zwiazane z tym przedostawanie sie powietrza1 do przestrze¬ ni iniedzy banke i oslone, a równieiz i nie¬ szczelnosc haifld lampy i spowodbwane przez lo wydostawanie sie gazów luib par metali z banki do przestrzeni miedizy ban¬ ka i oslona. Powietrze wzglednie gaz, któ¬ ry dostal sie do przestrzeni miedzy banka i oslona laimpy, sprzyja szybkiemu ucho¬ dzeniu ciepla, tak iz lampa po wlaczeniu nie daje sie ogrzac do temperatury, odpo¬ wiadajacej stadium pracy lampy przy wy¬ sokiej preznosci. W razie nieszczelnosci banki, wystepujace w niej straty rteci mo¬ ga tez byc tak wielkie, ze nie mozna w o- góle osiagnac wysokiej preznosci. Jezeli przeto do przestrzeni miedzy banka i oslo¬ na dostaje sie podczas pracy lampy powie¬ trze lub gaz, to wystepuje natychmiast sil¬ ne oziebienie lampy oraz spadek preznosci par metali wyladowania przy wysokiej preznosci w wyladowanie przy preznosci niskiej, wyma¬ gajace wiekszego natezenia pradu.Azeby zapobiec tej niedogodnosci, a wiec w szczególnosci aby uniknac niedopu- szczafcego rozgrzewania sie opornika do¬ datkowego, w lampach wysokopreznych z banka i oslona szczelna oraz z opornikiem dodatkowym, umieszczonym poza lampa, dostosowanym do normalnego natezenia pradu roboczego lampy, a wiec o wymia¬ rach zbyt malych w stosumku do- natezenia pradu, pobieranegoi w stadium poczatko¬ wym pracy lampy, umieszcza sie wedlug wynalazku wewnatrz oslony wylacznik sa¬ moczynny, wylaczajacy w razie powstania nieszczelnosci w bance lub oslonie lampy.Wylacznik ten moze byc wykonany roz¬ maicie i moze reagowac równiez na zwia¬ zana z powstaniem nieszczelnosci zmiane preznosci, temperatury, przewodnosci elek¬ trycznej' luib tez wlasciwosci atmoslery, wy¬ twarzajacej sie w przestrzeni miedizy ban¬ ka a oslona lampy. Tak nip. moga tu zna¬ lezc zastosowainie wylaczniki rteciowe, Tea- gujaee na zmiajne preznosci, lub tez wy¬ laczniki cieplne, zaopatrzone w sjprezyne dwumetalowa, reagujace na zmiane tempe¬ ratury, a wlaczone odpowiednio w przewo¬ dy, doprowadzajace prad do lampy. Celo¬ we jest zastosowanie drutu topikowego,reagujacego w zetknieciu z powietrzem, ga- ldb parami metali, poniewaz drut ta¬ ki, przewaznie bardzo krótki, mozna latwo i wygodinie umiescic w oslonie lampy, wla¬ czajac go w przewód, doprowadzajacy prad.Na rysunku przedstawiony jest przy¬ klad wykonania laJmpy wedlug wynalazku, czesciowo w widoku, a czesciowo w prze¬ kroju.We wnetrzu opróznionej z powietrza o- slony 1 ksztaltu rury umieszczona jest ban¬ ka 2, w której odbywaja sie wyladowania, a która posiada równiez ksztalt rury i jest wypelniona gazem szlachetnym oraz zawie¬ ra pewna ilosc parujaoegoi metalu 3, np. rteci, kadmu, cynku, oezu, rubidu, lub mie¬ szaniny tych metali o odpowiednio dobra¬ nym skladzie procentowym. Banka posiada dwie glównie elektrody 5, umieszczone na koncach drutów 4, doprowadzajacych prad, i ogrzewane przez wyladowanie do tempe¬ ratury zarzenia. Te zarowe elektrodiy 5 moga posiadac dowolny ksztalt np. skretek, które zostaly wykonane przez skrecenie wzdluz linii srubowej drutu wolframowego i w które wsunieto sztafoki z materialów, e- mitujacych elektrony, nip. tlenków metali ziem alkalicznych. Oslona jest stopiona w dolnym swym ktancu z rurka kolnierzowa 6, w której w miejscu siplaszczonym 7 umoco¬ wane sa dwa trzymala druciane 8, na któ¬ rych wspieraja sie dwa pierscienie 9, utwo¬ rzone ze zwinietego srubowo drutu i utrzy¬ mujace w okreslonym polozeniu banke wzgledem oslony lampy. Pierscienie te sa osadzone w rowkach odpowiednio uksztal¬ towanych pierscieni 10, nasunietych na banke 2. W poblizu dolnej elektrody zaro¬ wej 5 umieszczona jest elektroda pomocni¬ cza //, uksztaltowana dowolnie, np. w po¬ staci trzpienia, a sporzadzona calkowicie lub tez czesciowo z materialów, absorbuja¬ cych gazy, np. ze stopu niklu i toru. Drut 12, doprowadzajacy prad do tej elektrody pomocniczej, jest polaczony za posrednic¬ twem opornika 13 o duzej opornosci z dru¬ tem 15, doprowadzajacym prad, dolaczo¬ nym jednym koncem do luski 14 trzonka lampy, a drugim koncem do trzymaka dru- ciamego 8, polaczonego z drutem, doprowa¬ dzajacym prad! do górnej elektrody glów¬ nej 5. Drut 4, dbprowadzajacy prad do dol¬ nej elektrody glównej 5, jest polaczony po¬ przez sprezynujaca wygieta czesc 16 z dru¬ tem 18, polaczonym ze stopa 17 trzonka lampy. Podobne czesci sprezynujace 19 wzglednie 20 sa przylaczone tez i do drutu 12, dbprowadzajacego prad do elektrody pomocniczej 11, wzglednie do drutu 4, do¬ prowadzajacego prad do elektrody górnej glównej 5. Poza lampa umieszczony jest o- pornifc dtidatkbwy w postaci cewki dlawi¬ kowej 21, wlaczonej w przewód 22, dopro¬ wadzajacy prad do lampy.W górnej czesci1 oslony umieszczony jest wedlug wynalaJzkta narzad odlaczaja¬ cy, wlaczony miedzy drut 4 i d^ut 8, do¬ prowadzajacy prad do górnej elektrody glównej; w przedstawionym przykladzie wykbnaJnial narzad tein ma postac krótkiej skretki 24 z drutu molibdenowego. Skretka tal, przepalajaca sie przy powstaniu nie¬ szczelnosci w oslonie laimpy, dziala np. w wysokopreznej lampie rteciowej, obliczo¬ nej na stale obciazenie 250 watów i zawie¬ rajacej pewna okreslona ilosc rteci oraz — w celu ulatwienia zaplonu — argonu 6 preznosci pialni milimetrów slupa irteci, w sposób nastepujacy.W stadium poczatkowym pracy latmpy, to jest w stadium niskiej preznosci nate¬ zenie pradu wynosi 4 A; po uplywie mniej wiecej1 5 mintit spada ono wskutek osia¬ gniecia przeiz laimpe stadium pracy przy wysokiej preznoisci doi wartosci 2 A i w normalnych waJrunkach pracy lampy utrzy¬ muje sie na tej wysokosci. Jezeli jedinak podczas pracy lampy powstanie w oslonie jakias nieszczelnosc, toi drut molibdenowy przepala sie wskutek utlenienia, poniewaz posiadla takie wymiary, ze przy normalnym — 3 —natezeniu pradu, wynoszacym 2 A, jest juz rozzarzony co najmniej db temperatury sla¬ bego zaru czerwotnego. Drut ten ulegnie równiez praetpaleniu, jezeli oslona lampy byla nieszczelna juz plrzy wlaczeniu pradu, gdy prad posiadal natezenie 4 A. Drut mo¬ libdenowy moze jednalc posiadac takie wy¬ miary, ze przepali sie dopiero przy pra¬ dzie o natezeniu posrednim, np. przy 3 A, jezeli zewnetrzny opornik dodatkowy jest dostatecznie duzy w stosunku do tej war¬ tosci natezenia pradu.Drut topiklotwy, sluzacy jakb narzad od¬ laczajacy, moze tez byc wedlug wynalazku sporzadzony z metalu, który w stanie czer¬ wonego zaru silnie absorbuje gazy. W ten sposób osiaga sie lepsze utrzymywanie prózni w przestrzeni pomiedzy banka i o- slona lampy, co ma! wazne znaczenie, po¬ niewaz podczas pracy scianki szklane la¬ two moga wydzielac gazy, które pogarsza¬ ja izolacje cieplna i obnizaja w ten sposób temperature banki lampy, co czesto powo- dujie, ze przewidywalny stan pracy przy wysokiej preznosci w ogóle nie zostanie o- siagniety.Silnie obciazenie drutu pradem, zwiaza¬ ne z utrzymaniem stanu niskiej preznosci, moze jednak latwo spowodowac przepale¬ nie sie drutu nawet bez powstania nie¬ szczelnosci w oslonie lub bance. Przepala¬ jacy sie drut moze tez byc wykonany z me¬ talu, który sam nie absorbuje gazów, ale moze byc pokryty powloka metalu, absor¬ bujacego gaz, np. cyrkonu, tantalu, magne¬ zu lub baru. Pbwloka ta moze byc tez na¬ lozona] nie wprost na drut, lecz na war¬ stwe lub rurke, nalozona bezposrednio na przepalajacy sie drut, i zapobiegajaca nie¬ pozadanemu wzajemnemu oddzialywaniu drutu i pochlaniajacej gaz powloki.Poniewaz dfrut topikowy, stanowiacy narzad odlaczajacy, wypromieniowuje pod¬ czas poclzatklowegoi stadium pracy lampy znaiczfrie ilosci ciepla, przeto moze on byc wedlug wynalazku z korzyscia umieszczo¬ ny w poblizu ogrzewanej czesci scianki banki, a mianowicie najlepiej w bezposred¬ niej bliskosci górnego konca banki rumowej oraz ruriki 25 do usuwania powietrza, znaj¬ dujacej sie w poblizu górnego konca banki rurowej, w tym bowiem wlasnie miejscu wytwarzai sie najlatwiej niepomyslny dla lampy obszar oziebiania.Zarówno banka jak i oslona lampy mo¬ ga miec ksztalt dowolny, np. kulisty lub grus^kowaty. Zarowe elektrody moga byc ogrzewane z osobnego zródla pradu, lampa zas moze byc wykonana jako lampa z dwo¬ ma trzonkami. PL