Znane sposoby walcowania przy wyro¬ bie rur bez szwu skladaja sie zwykle z na¬ stepujacych czynnosci, a mianowicie: prze¬ wierca sie blok w celu wytworzenia tulei, czyli cylindrycznie rozwalcowanej surowej rury z ppdluznym wydrazeniem, tuleja ta jest dluzsza i ciensza od pierwotnego bloku wyjmowanego z pieca, lecz jej powierzchnie zewnetrzne i wewnetrzne nie sa jeszcze rów¬ ne, po czym tuleje przesuwa sie w walcarce na trzpieniu w jednym i drugim kierunku, aby przez rozwalcowywanie zmniejszyc grubosc scianki a powiekszyc dlugosc rury.Przy takim walcowaniu osiaga sie wpraw¬ dzie gladka powierzchnie zewnetrzna tulei i powstajacej z niej rury, lecz znajdujacy sie wewnatrz rury nieruchomy trzpien po¬ woduje szorstkosc powierzchni wewnetrz¬ nej. Aby temu zapobiec, przesuwa sie przedmiot obrabiany, obracajac go szybko okolo osi podluznej, w drugiej walcarce po innym trzpieniu, który wyrównywa stop¬ niowo nierównosci wewnatrz rury. Wresz¬ cie przenosi sie przedmiot obrabiany do walcarki wykonczajacej, z której wychodzi on w postaci rury o pozadanych wymiarach.Mniejsze rury mozna w celu dokladniejszej obróbki poddawac walcowaniu dodatko¬ wemu.Takie sposoby obróbki sa zbyt powolne z powodu kolejnego przenoszenia przedmio¬ tu obrabianego do róznych walcarek, po¬ wolnego przesuwania rury przez druga wal¬ carke oraz z innych przyczyn, co w rezul¬ tacie wywoluje koniecznosc ponownego o- grzewania przedmiotu obrabianego.Wedlug wynalazku niniejszego obróbka odbywa sie w sposób ciagly. Koniecznosc wielu przesuniec rury w walcarce oraz po¬ nowne przesuwanie tulei przez walcarke w dwóch kierunkach sa zbedne. Tuleje prze¬ suwa sie wraz ze znajdujacym sie w niej trzpieniem przez kilka par walców bez przerwy. Walce wraz z trzpieniem zmniej¬ szaja grubosc scianki rury, przy czym jed¬ nak zewnetrzna i wewnetrzna powierzchnia rury sa zawsze gladkie. Unika sie zatem szkodliwego dzialania trzpienia, spowodo¬ wanego przez przesuwanie przedmiotu ob¬ rabianego w jednym i drugim kierunku, o- raz kolejnego przenoszenia przedmiotu ob¬ rabianego wraz z trzpieniem do róznych walcarek. W ten sposób skraca sie czas trwania obróbki, dzieki czemu ponowne o- grzewanie materialu rury staje sie zbed¬ ne.Rysunek przedstawia przyklad wykonar nia urzadzenia wedlug wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia szeregowy uklad par walców w widoku z góry, fig. 2 — 7 — przekroje wzdluz odpowiednich linii na fig. 1, a fig. 8 — walcarke wedlug wyna¬ lazku, czesciowo w przekroju i w widoku.Blok przenosi sie w znany sposób z pie¬ ca do wiertarki w celu obróbki na tuleje wy¬ drazona 10, do której wsuwa sie znacznie dluzszy trzpien 11, po czym przesuwa sie tuleje i trzpien przez pary walców, których uklad jest uwidoczniony na fig. 1.W tym ukladzie walców walce 12, 12 pierwszej pary sa ustawione tak, ze obraca¬ ja sie w tej samej plaszczyznie pionowej, podczas gdy walce 13, 13 drugiej pary ob¬ racaja sie stale w plaszczyznie poziomej.Walce 14, 14 czwartej pary sa tak osadzo¬ ne, ze obracaja sie w plaszczyznie, nachy¬ lonej pod katem 45° do plaszczyzny walców 12 lub 13, a walce 15, 15 piatej pary obra¬ caja sie w plaszczyznie prostopadlej do plaszczyzny walców 14, 14. Kazdy z tych walców styka sie w istocie na linii plaszcza rury % drugim walcem tworzacym z nim pa¬ re, przy czym miejsca zetkniecia wszyst¬ kich par walców leza w plaszczyznach ma¬ jacych wspólna linie srodkowa lub os. Os ta stanowi srodek kazdej pary walców. W ob¬ wodzie kazdego walca znajduje sie wydra¬ zony rowek 16, przy czym z kazdych dwóch rowków w dwóch walcach, stanowiacych jedna pare, powstaje otwór o pewnym ksztalcie.Z fig. 2, 3, 5 i 6 widac, ze glebokosc kaz¬ dego rowka obwodowego 16 jest nieco mniejsza niz szerokosc rowka, wskutek cze¬ go przedmiot obrabiany IO zostaje przy przejsciu przez walce kazdej pary nieco splaszczony i przycisniety do przeciwle¬ glych boków trzpienia 11. Pod naciskiem walców trzpien wciska sie w scianke przed¬ miotu obrabianego, wskutek czego grubosc scianki zmniejsza sie o wielkosc powierzch¬ ni zetkniecia sie z trzpieniem. Z powyzszych figur rysunku wynika takze, ze srodkowa czesc blisko dna kazdego rowka 16 jest w zasadzie wspólsrodkowa do powierzchni trzpienia 11. Ta wspólsrodkowa powierzch¬ nia rowka 16 zajmuje luk okreslony katem x (fig. 2), który zwykle jest nieco wiekszy niz 45°, przy czym na tej ograniczonej po¬ wierzchni lukowej zmniejszona grubosc scianki przedmiotu obrabianego przybiera w zasadzie jednakowa grubosc.Z powyzszego wynika, ze przy przejsciu przedmiotu obrabianego 10 wraz z trzpie¬ niem 11 pomiedzy walcami 12, 12 pierwszej pary, obracajacymi sie w plaszczyznie pio¬ nowej, przedmiot obrabiany zostaje spla¬ szczony w kierunku pionowym do trzpienia, wskutek czego osiaga sie zmniejszenie gru¬ bosci scianki wzdluz powierzchni przedmio¬ tu. Gdy nastepnie przedmiot obrabiany wraz z trzpieniem przesuwa sie pomiedzy walca¬ mi 13, 13, obracajacymi sie w plaszczyznie poziomej, przedmiot obrabiany zostaje splaszczony w kierunku poziomym ku bo¬ kom trzpienia, wskutek czego* w podobnyz sposób zmniejsza sie grubosc scianki na przeciwleglych bokach przedmiotu obrabia- — 2 —negó. W tym okfesie pozostaja jednak na sciankach przedmiotu zgrubienia lub zebra a, a i b, b pomiedzy cienszymi miejscami scianki, powstalymi przy poprzedniej ob¬ róbce- Te zgrubienia lub zebra usuwa sie przez przesuwanie przedmiotu wraz z trzpieniem pomiedzy parami walców 14, 14 i 15, 15, obracajacych sie w plaszczyznach nachylanych. Przy przejsciu przedmiotu ob¬ rabianego i trzpienia pomiedzy walcami 14, 14 do trzpienia przyciskaja sie grubsze miej¬ sca a a, i w ten sposób zmniejsza, sie ich gru¬ bosc, jak to opisano wyzej. Podobnie prze¬ suwa sie przedmiot obrabiany i trzpien po¬ miedzy walcami 15, 15, wskutek czego grub¬ sze miejsca b, b zostaja w podobny sposób wyrównane. Poniewaz obróbka przeprowa¬ dzona w ten sposób powoduje zmniejszenie sie grubosci scianki przedmiotu obrabianego do jednakowego wymiaru na calej po¬ wierzchni zetkniecia z walcaitii, a wielkosc luku kazdego miejsca obróbki jest wieksza niz 45°, wiec kazda obrabiana kolejno czesc scianki przedmiotu obrabianego zlewa sie z pózniej obrabiana czescia scianki, wsku¬ tek czego cala grubosc przedmiotu nie tyl¬ ko sie zmniejsza, ale takze i wyrównywa przy wyjsciu przedmiotu z walców 15, 15.Przy wyjsciu przedmiotu obrabianego 10 z walców 12, 12 jego przekrój i obwód jest symetryczny wzgledem plaszczyzny walców 13, 13. Po przejsciu przedmiotu ob¬ rabianego przez walce 12, 12 dluzsza os przekroju tego przedmiotu w zasadzie znaj¬ duje sie na linii poziomej, a wiec w srod¬ kowej plaszczyznie obrotu walców 13, 13.Gdy natomiast przedmiot obrabiany opu¬ szcza walce 13, 13 jego przekrój i obwód sa symetryczne wzgledem skosnie skierowanej plaszczyzny walców 14, 14. Aby zapobiec przekrzywieniu przedmiotu obrabianego, co mogloby nastapic przy przechodzeniu tego przedmiotu bezposrednio z walców 13, 13 do walców 14, 14, wedlug sposobu ni¬ niejszego przewidziana jest czynnosc, po¬ wodujaca zmiane ksztaltu przedmiotu obra¬ bianego, Wskutek czego przekrój wzglednie obwód staje sie symetryczny wzgledem plaszczyzny walców 14, 14, zanim przed¬ miot obrabiany zostanie wsuniety pomiedzy te walce. Takie uksztaltowanie przekroju i obwodu przedmiotu obrabianego mozna o- siagnac w rózny sposób, np. za pomoca przy¬ rzadów tloczacych lub ciagnacych. Najle¬ piej jednak zastosowac pomiedzy parami walców 13, 13 i 14, 14 dodatkowa pare wal¬ ców oddzialywajaca na ksztalt przedmiotu obrabianego. W tym celu stosuje sie walce 17, 17 uwidocznione na fig. 1 i 4. Osie tych walców sa nieruchome, przy czym pla¬ szczyzna ich obrotu zbiega sie z plaszczy¬ zna, która jest tylko nieco nachylona wzgle¬ dem plaszczyzny poziomej. Rowki 18, 18 walców 17, 17 nie sa jednak symetryczne, lecz wykonane tak, ze przez wspóldziala¬ nie zmieniaja ksztalt przedmiotu obrabia¬ nego przez przetlaczanie materialu tego przedmiotu w kierunku obwodu i przesuwa¬ ja dluzsza os przekroju, która po przejsciu przez walce 13, 13 jest skierowana pionowo, w plaszczyzne skosna, odpowiednio do skosnej plaszczyzny obrotu walców 14, 14.Walce 15, 15 obracaja sie w plaszczyznie prostopadlej do plaszczyzny obrotu walców 14, 14 i, gdy przedmiot obrabiany opuszcza walce 14, 14, jego przekrój jest wskutek dzialania tych walców symetryczny do wal¬ ców 15, 15, dzieki czemu przedmiot obrabia¬ ny moze byc wprowadzony bezposrednio pomiedzy te walce.Przedmiot obrabiany i tropien po przej¬ sciu przez walce 15, 15 przechodza przez walce 19, 19, nadajace przedmiotowi obra¬ bianemu ostateczny ksztalt i przekrój okra¬ gly odlaczajac go zupelnie od trzpienia.Walce 19, 19 (fig. 1 i 7) obracaja sie w plaszczyznie prostopadlej do plaszczyzny walców 15, 15, czyli w te) sennej plaszczy¬ znie, w której obracaja sie walce 14, 14.Walce 19, 19 maja pólokragle rowki 20 i wskutek przechodzenia przedmiotu obra¬ bianego pomiedzy tymi walcami zostaje mu - 3 ^nadany za pomoca wspomnianych rowkoW przekrój okragly. Przedmiot obrabiamy po¬ siada po przejsciu przez walce 15, 15 sto¬ sunkowo plaski ksztalt przekroju (fig. 6) i przylega jeszcze dwoma przeciwleglymi lu¬ kami do trzpienia 11. W przejsciu pomiedzy walcami 19, 19 przekrój staje sie okragly, a przedmiot obrabiany nie przylega nigdzie do trzpienia.Z powyzszego wynika, ze jedno przej¬ scie przedmiotu obrabianego przez szereg walców przeksztalca tuleje na rure o do¬ kladnej wymaganej wielkosci i grubosci scianki. Rura ta jest zupelnie gladka na powierzchni zewnetrznej i wewnetrznej, przy czym wygladzanie wewnetrznej po¬ wierzchni powodluje stykajacy sie z nia trzpien. Oczywiscie dalsze zmniej¬ szanie grubosci scianki mozna osiagnac przez powtórzenie tej obróbki. W tym sa¬ mym szeregu walców mozna bowiem usta¬ wic inne dodatkowe pary walców, rozmie¬ szczonych w szereg, których plaszczyzny obrotu sa skierowane pod katem jedna do drugiej. W kazdej nastepnej obróbce odle¬ glosc pomiedzy powierzchnia zewnetrzna odnosnego trzpienia i powierzchnia obwo¬ dowa rowka na walcach zostaje zmniejszo¬ na w celu zmniejszenia grubosci scianki, przy czym odpowiednio/ do tego powieksza sie szybkosc obwodowa walców.Walcarka do wykonywania sposobu ni¬ niejszego sklada sie np. z trzech zespolów, kazdy o szesciu stojakach walcowych. Kaz¬ dy zespól odpowiada szeregowi walców we¬ dlug fig. 1, wobec czego walcarka taka po¬ siada dwadziescia jeden par walców (po dodaniu trzech par walców, sluzacych do nadawania gotowej rurze przekroju okra¬ glego). Przestrzen pomiedzy trzpieniem i powierzchnia obwodowa walców zmniejsza sie w róznych zespolach, z których kazdy sklada sie z szesciu stojaków walcowych, i odpowiednio do tej obróbki nastepuje po¬ wiekszenie powierzchni obwodowej, gdyz tylko w ten sposób mozna osiagnac zmniej¬ szenie grubosci scianki Walce w pierws^ytn stojaku kazdego zespolu sa ustawione pod katem 22,5° do linii pionowej; walce dru¬ giej pary tego samego zespolu — w pla¬ szczyznie prostopadlej do plaszczyzny pierwszej pary walców; walce w czwartym stojaku pod katem 45° wzgledem walców pierwszej pary, a walce w piatym stojaku prostopadle do walców w czwartym stoja¬ ku. W ten sposób walce, które obrabiaia scianki rury i powoduja zmniejszenie gru¬ bosci tej scianki, sa umieszczone wszystkie pod pewnym katem do linii pionowej i po¬ ziomej. Mozna takze przeprowadzac rury po przejsciu przez opisana walcarke dodat¬ kowo przez walcarke wykonczajaca, nada¬ jaca rurze dokladna srednice i grubosc scianki.Rózne pary walców 12, 12; 13, 13; 14, 14; 15, 15 sa wspólnie uruchomiane za po¬ moca dowolnego zródla energii. Walce kon¬ cowe 19, 19 moga byc napedzane za pomoca silnika, co jednak nie jest konieczne w sto¬ sunku do walców 17, 17* Oczywiscie i te walce moga byc napedzane za pomoca od¬ dzielnego silnika. Podczas przesuwu przed¬ miotu obrabianego i trzpienia przez rózne pary walców, material przedmiotu obrabia¬ nego przesuwa sie wskutek zmniejszenia grubosci scianki powiekszajac przez to dlu¬ gosc calego przedmiotu obrabianego. W ce¬ lu ulatwienia tego wydluzania sie napedza sie kazda nastepna pare walców 13, 13; 14, 14; 15, 15 z nieco wieksza szybkoscia niz poprzednia pare walców.Poniewaz grubosc scianki rury jest po wyjsciu z walców 15, 15 zalezna, od odle¬ glosci rowków 16 od powierzchni trzpienia, mozna te grubosc scianki zmieniac w prak¬ tycznych granicach stosujac trzpienie o róznych srednicach. Przy zamianie jednej grubosci scianki na inna grubosc scianki zmienia sie takze szybkosc walców w celu spowodowania odpowiedniego wydluzenia przedmiotu obrabianego. Walcarka o bar¬ dzo zwartej budowie, nadajaca sie do wy- — 4 —konywania sposobu wedlug wynalazku ni¬ niejszego, jest przedstawiona na fig, 8. Na plycie podstawowej 21 znajduja sie dwa stojaki 22 i 23, przy czym stojak 22 znaj¬ duje sie na przednim koncu, a stojak 23 — na tylnym koncu podstawy- Stojaki sa usta¬ wione dokladnie jeden wzgledem drugiego za pomoca prowadnic, skladajacych sie z zeber 21' na podstawie 21 i rowków w sto¬ jakach 22; 23. Przedni stojak 22 jest zaopa¬ trzony w pionowe walce 12, 12 i poziome walce 13, 13, a tylny stojak 23 — w skosnie ulozone pary walców 14,14 i 15, 15. Stojak 22 posiada pozioma górna scianke 24 o o- brzezu 25 oraz pionowa scianke boczna 26 z wystepem 27. Obydwie scianki 24, 26 po¬ siadaja jednakowa szerokosc i lacza przed¬ nie konce z tylnym koncem stojaka. Podob¬ ne scianki 28 i 29 posiada takze tylny sto¬ jak 23, przy czym kazda z nich jest skiero¬ wana pod katem 45° do linii poziomej, wo¬ bec czego sa one prostopadle jedna do dru¬ giej. Scianki te takze posiadaja odpowied¬ nie wystajace obrzeza 30 i 31.Walce 12, 12, obracajace siew plaszczy¬ znie pionowej, sa osadzone w odpowiednich lozyskach 32, umieszczonych nastawnie w poziomej ramie 33. Rama 33 jest umocowa¬ na na wsporniku 34 skierowanym skosnie w góre od stojaka 22. Ramie 34 jest zaopa¬ trzone w plyte 35, która przylega do obro¬ bionej sciany 26 stojaka i jej wystepu 27.Lozyska 32 sa umieszczane w polozeniu na¬ stawionym i zabezpieczane w nim za pomo¬ ca nakretek 36, zachodzacych w wyciecia lozysk 32 i znajdujacych sie na wrzecio¬ nach 37, które moga byc obracane za pomo¬ ca kólka recznego 39 i kólek zebatych 38.Przez obracanie kólka recznego 39 walce sa dosuwane lub odsuwane jeden od dru¬ giego, przy czym linia srodkowa pomiedzy walcami odnosnej pary walców nie zmienia sie. Walce 12, 12 sa uruchomiane walem 40 za pomoca wrzecion 41 oraz przekladni znajdujacej sie w oslonie 42. Oslona ta jest zaopatrzona w dolna plyte 42', przylegaja¬ ca do scianki 24 stojaka 22 oraz do jego wystepu 25.Poziome walce 13, 13 sa osadzone w ra¬ mie 43, która jest taka sama jak rama 33, lecz ustawiona poziomo. Rama 43 znajduje sie na wsporniku 44, który jest wykonany podobnie jak wspornik 34. Podczas gdy wspornik 34 jest przymocowany do scianki 26 stojaka, wspornik 44 jest umieszczony na górnej sciance 24 stojaka za oslona 42 przekladni. Walce 13, 13 sa takze ustawia¬ ne za pomoca kólka recznego 45 i kólek ze¬ batych 46 i sa uruchomiane za pomoca po¬ dobnych wrzecion i walu 47. Przekladnia znajduje sie w osolnie 49, przymocowanej tylko do bocznej scianki 26 stojaka za wspornikiem 34.Ukosne walce 14, 14 sa osadzone w ra¬ mie umocowanej na slupie 50, przymoco¬ wanym do ukosnej scianki 28 przedniego stojaka 23. Walce 15, 15, osadzone ukosnie w odwrotnym kierunku, sa umieszczone w podobnej ramie (która na rysunku nie jest uwidoczniona), która jest umocowana na ukosnej sciance 29 stojaka 23 za slupem 50.Walce 15, 15 sa uruchomiane za pomoca walu 51 oraz pary wrzecion 52 i przeklad¬ ni w oslonie 53, osadzonej na * skosnej sciance 28 stojaka 23 za slupem 50. Walce 14, 14 isa uruchomiane za pomoca walu 54, równiez za posrednictwem wrzecion i prze¬ kladni, umieszczonej w oslonie 53, osadzo¬ nej na skosnej sciance 29 stojaka 23.Pomimo tego, ze wszystkie pary walców sa uruchomiane kazda niezaleznie od pozo¬ stalych par za pomoca silnika ze zmienna szybkoscia, przewidziane jest urzadzenie umozliwiajace naped róznych walów 40, 47, 51 i 54 za pomoca jednego glównego walu 55. W tym przypadku na wale 55 znajduje sie kolo zebate 56 zazebiajace sie z kolami zebatymi 57 i 58 walu 54 wzglednie 47. Ko¬ lo zebate 57 uruchomia kolo zebate 59 na wale 40, a kolo zebate 60 — wal 51. Za po¬ moca tej przekladni rózne pary walców sa uruchomiane jednoczesnie z pewnymi okre- — 5 —stonyfni szybkosciami, przy czym szybkosci te sa zalezne od stosunku przekladni, który moze byc w róznych czesciach przekladni dobierany odpowiednio do zadanych szyb¬ kosci obrotu walców.Fig. 8 uwidocznia tylko pary walców 12, 12 do 15, 15, ich osadzenie w lozyskach i ich mechanizm napedowy. Nalezy jednak wziac pod uwage, ze stojaki 22 i 23 sa od¬ suniete od siebie w kierunku podluznym walcarki na dostatecznie wielka odleglosc, wskutek czego jest dosyc miejsca na usta¬ wienie walców 17, 17 lub innych przyrza¬ dów do zmiany ksztaltu przedmiotu obra¬ bianego. Walcarka posiada takze jedna lub kilka par walców 19, 19, za pomoca których otrzymuje sie po przejsciu przez ostatnia pare walców 15, 15 wlasciwy wy¬ miar i ksztalt przekroju przedmiotu obra¬ bianego. Narzady do walcowania wykoncza¬ jacego i walcowania odksztalcajacego sa w tylnej czesci fig. 8 zasloniete innymi cze¬ sciami maszyny, lecz uklad tych urzadzen wynika jasno z powyzszego opisu. Naped walców 17, 17 i 19, 19 uskutecznia sie za pomoca odpowiedniej przekladni, która jest polaczona z glównym walem 55. Naped walców 17, 17 i 19, 19 moze byc takze usku¬ teczniany za pomoca oddzielnych silników ze zmienna szybkoscia.W sposobie wedlug wynalazku niniej¬ szego i w urzadzeniu do wykonywania tego sposobu stosuje sie dwie pary walców 14, 14 i 15, 15, ulozone pod katem 45° do pierwszych dwóch par walców 12, 12 i 13, 13, jednakze wynalazek nie ogranicza sie tylko do takiego ulozenia katowego wal¬ ców. Sposób polega na tym, ze wewnatrz przedmiotu obrabianego i w jego sciance wyrabia sie wglebienia lub rowki wskutek tego, ze przedmiot obrabiany jest dociska¬ ny do trzpienia, przy czym jednoczesnie czesci przedmiotu obrabianego, znajdujace sie w pewnej odleglosci jedna od drugiej w kierunku obwodu, zmniejszaja swa gru¬ bosc. Podobnie zmniejsza sie nastepnie grubosc scianki czesci przedmiotu obrabia-1 nego, znajdujacej sie pomiedzy poprzednio obrobionymi miejscami przedmiotu przez dociskanie do trzpienia, a pozostale pomie¬ dzy miejscami obrobionymi grubsze miejsca sa dociskane do trzpienia w celu przesunie¬ cia tego materialu w takie miejsca scianek, w których poprzednio zostala zmniejszona ich grubosc, wskutek czego powstaje scian¬ ka o zasadniczo jednakowej grubosci na calym obwodzie i dlugosci rury.Powyzsza obróbka moze byc przeprowa¬ dzana takze w walcarkach, w których polo¬ zenie katowe walców rózni sie od polozenia walców powyzej opisanej walcarki. Sposób obróbki wedlug wynalazku moze byc rów¬ niez zastosowany w walcarkach, w których kazdy stojak posiada wiecej niz dwa walce.Wreszcie wynalazek nie ogranicza sie takze do sposobu wyrobu rur o przekroju okra¬ glym. Równiez przedmioty obrabiane o przekroju wielokatnym moga byc prze¬ ksztalcane na rury przy odpowiednim do¬ borze walców i trzpienia. PL