Wynalazek niniejszy dotyczy podat¬ nych zastrzalów z zastosowaniem dwu rur teleskopowych, z których rura zewnetrzna stanowi cylinder, a wewnetrzna o koncu zamknietym — tlok. Przestrzen wewnetrz¬ na zapelniona jest olejem lub inna ciecza, któraj w miare ruchów tloka przeplywa z jednej strony tegoz na druga przez waski kanal.W mysl wynalazku tlok, zaopatrzony w pierscienie uszczelniajace sciete na obwo¬ dzie, posiada otwór lub otwory prowadzace do przestrzeni pierscieniowej pomiedzy pierscieniami uszczelniajacymi z komory, zaopatrzonej w zawór w postaci drgajacej plytki, który przy ruchu tloka na zewnatrz zamyka przeplyw oleju, pozostawiajac waski tylko kanal. Wzmiankowany otwór lub otwory rozmieszczone sa w ten sposób, ze przy wewnetrznym ruchu tloka drgajaca plytka zaworu znajduje sie wewnatrz o- tworu i pierscienie uszczelniajace znajduja sie pod cisnieniem oleju, zawartego w ru¬ rze. Dzieki temu kazdy pierscien poddany jest zawsze znacznej sile przyciskajacej go do rury zewnetrznej, co zapewnia dokladne uszczelnienie miedzy obu rurami.W innej postaci wykonania wynalazku jedna z rur posiada srednice o tyle szersza od drugiej, ze miedzy nimi powstaje prze¬ strzen pierscieniowa, przy czym koniec we¬ wnetrzny rury zewnetrznej jest odgiety ku rurze wewnetrznej, a w poblizu wzmianko* wanego konca wewnetrznego, we wnetrzurury zewnetrznej, miesci sie pierscien z ma¬ terialu przeciwciernego, obejmujacy po¬ wierzchnie zewnetrzna rury wewnetrznej, przy czym pierscien jest zamocowany wzgledem rury zewnetrznej albo utrzyma¬ ny w inny sposób w scislym z nia zetknieciu.Tlok wystaje z boku rury wewnetrznej, sta¬ nowiac pierscien z metalu przeciwciernego, i umieszczony jest na pewnej odleglosci, dzialajac jako zatrzym, ograniczajacy wzgledny ruch zewnetrzny rur. Tlok moze byc zaopatrzony w pierscien z metalu prze¬ ciwciernego, stykajacy sie z wewnetrzna powierzchnia rury zewnetrznej, - Pierscien ten mo^e dotykac kolnierza tloka za posrednictwem materialu sprezy¬ stego, jak np. kauczuku, skóry lub fibry, w celu tlumienia wstrzasów, gdy rury osiaga¬ ja swe polozenie graniczne podczas ruchu na zewnatrz. Pierscien mozna zaopatrzyc w kryze wewnetrzna, przechodzaca ponad kolnierzem tloka, dzieki czemu pierscien ten porusza sie ku wnetrzu wraz z tlokiem.W podobnych zastrzalach tego samego rodzaju, jakiego dotyczy wynalazek niniej¬ szy, próbowano juz zastosowac swobodny tlok, przeznaczony do oddzielania prze¬ strzeni na olej lub inna ciecz od przestrze¬ ni wypelnionej powietrzem lub innym ga¬ zem. iW innej jeszcze postaci wykonania wy¬ nalazku w zastrzale w chwili, gdy rury zblizaja sie do konca swego ruchu we¬ wnetrznego, swobodny tlok dotyka ela¬ stycznego zderzaka, osadzonego na koncu zamkniecia odpowiedniej rury, a to w celu podtrzymania stalego tloka we wlasciwym polozeniu, umozliwiajacym napelnianie przestrzeni ponad nim olejem lub innym plynem.W celu zapobiegania wzglednemu ru¬ chowi skrecenia pomiedzy rurami metalowy pierscien przeeiwcierny lub rurke rozporo¬ wa w przestrzeni pierscieniowej pomiedzy sciankami rury mozna przygiac do we¬ wnetrznej powierzchni rury. Z drugiej strony do zamknietego konca rury ze¬ wnetrznej przymocowany jest pretv który zaczepia tlok.Na rysunku fig. 1 przedstawia przekrój podluzny zastrzalu, fig. 2 — widok z boku tegoz zastrzalu w mniejszej podzialce, fig. 3 —' przekrój podluzny szczególu zastrzalu, fig. 4 — czesciowy przekrój podluzny innej odmiany zastrzalu, fig. 5 — przekrój po¬ przeczny zastrzalu wzdluz Unii 5 — 5 na fig. 4.Glówna czescia skladowa zastrzalu jest cylinder 10, zamkniety na swym dolnym koncu nasada cylindryczna 11, wykonana w jednej calosci z uchwytem 12, przy czym drugi, czyli wewnetrzny koniec cylindra 10, jest zaopatrzony w tuleje 13, wewnatrz której jest osadzone przesuwnie rurowe tloczysko 14. Wewnatrz tulei 13 jest umieszczona miekka uszczelka pierscienio¬ wa 15, która uniemozliwia dostep pylu lub innych cial obcych do wnetrza cylindra 10.Wewnetrzny koniec rurowego tloczyska 14, t. \. koniec, wsuniety w wewnetrzny ko¬ niec cylindra 10, podtrzymuje tlok 16, za¬ opatrzony w wydrazenie 17, przylegajace scisle do zewnetrznego obwodu rurowego tloczyska 14, przy czym dolny koniec 18 tego tloczyska jest zagiety do wewnatrz, jak przedstawiono na rysunku, i docisniety do tloka 16 za pomoca szeregu srub 19 oraz za posrednictwem pierscienia przytrzymu¬ jacego 20, Dzieki temu otrzymuje sie sto¬ sunkowo mocne polaczenie tloka 16 z tlo¬ czyakiem rurowym 14.Rurowe tloczysko 14 jest zamkniete na swym zewnetrznym koncu nasada cylin¬ dryczna 21 uchwytu 22, sluzacego do zaha¬ czenia górnego konca zastrzalu za kadlub samolotu. Nasada 21 jest zaopatrzona w pare podluznych rurek 23 i 24, polaczonych odpowiednio z para kanalów, zamknietych korkami 25, 26, przy czym poprzez wnetrze nasady 21 laczy sie z wnetrzem rurowego tloczyska 14 zawór wlotowy 27 powietrza roboczego. — 2W celu ograniczenia: przesuwu do we¬ wnatrz rurowego tloczyska 14 i zapobiegnie¬ cia jego uderzeniu pod koniec tego przesu¬ wu zastosowany jest pierscieniowy zderzak 28 z gumy lub innego materialu sprezyste¬ go, spoczywajacy na nasadzie 11 drugiego uchwytu 12 zastrzalu i wspóldzialajacy z tlokiem 16. Drugi podobny zderzak 29, o- taczajacy rurowe tloczydko 14, jest pod¬ trzymywany za pomoca kolnierza 30, utwo¬ rzonego na rurce rozporowej 31, opieraja¬ cej sie swym drugim koncem na tloku 16.Dzieki temu po osiagnieciu najwiekszego dopuszczalnego rozsuniecia zastrzalu dal¬ szy przesuw tloczyska -/^wzglednie cylin¬ dra 10 jest uniemozliwiony dzieki zderza¬ kowi 29, napotykajacemu dolna powierzch¬ nie 32 tulei 13.Zewnetrzna powierzchnia tloka 16 jest zaopatrzona w trzy pierscienie uszczelnia¬ jace 33, 34 i 35, z których kazdy ma ksztalt stozka scietego i jest wykonany z gietkiego materialu, np. gumy. W celu zalozenia tych pierscieni na tlok 16 wykonane sa odpo¬ wiednio uksztaltowane rowki obwodowe o równoleglych sciankach bocznych, które oznaczone sa liczbami 36 i 37 dla pierscie¬ nia 33 (fig. 3). Najlepiej jest, jezeli odle¬ glosc miedzy sciankami 36 i 37 jest nieco wieksza, niz grubosc odnosnej uszczelki pierscieniowej, aby ciecz robocza, znajdu¬ jaca sie pod cisnieniem, mogla wplywac do przynaleznego rowka i dociskac te uszczel¬ ke pierscieniowa do wewnetrznej scianki cylindra 10. Zewnetrzna czesc obwodu kaz¬ dego z pierscieni 33, 34 i 35 jest oczywiscie przystosowana swym ksztaltem do we¬ wnetrznej powierzchni cylindra 10, przy czym kazdy z tych pierscieni posiada scie¬ ty koniec 38 na który oddzialywa pod ci¬ snieniem ciecz, umozliwiajaca szczelne do¬ ciskanie tychze pierscieni do wewnetrznej powierzchni cylindra podczas przesuwu tloka 16. Dwa pierscienie 34 i 35 sa zwró¬ cone pochylo ku sobie, przy czym prze¬ strzen 39, zawarta miedzy nimi, jest pola- czotna za pomoca jednego lub kilku kanalów 40 z cylindrycznym wglebieniem 41 tloka 16. Dolna scianka 42 tego wglebienia j&st zaopatrzona w kilka stosunkowo duzych otworów 43, rozmieszczonych kolowo, któ* re moga byc zaslaniane plytka zaworowa 44, umieszczona wewnatrz tegoz wglebie¬ nia. Plytka zaworowa 44 jest prowadzona za pomoca sworzni srub 19, przy czym plyt¬ ka ta moze wykonywac przesuw w kierunku poosiowym do góry, ograniczony za pomo¬ ca pierscienia 20. Plytka zaworowa 44 jest zaopatrzona w srodkowy otwór 45, który laczy sie stale ze zwezonym kanalem 46, wykonanym w srodku scianki 42, Vtz^- strzeri 47 ponizej tloka 16 jest zajeta cal¬ kowicie przez ciecz robocza, np. olej, która zajmuje równiez przestrzen wewnatrz lit¬ rowego tloczyska 14 do poziomu 48, przy czym przestrzen 49 ponad ta ciecza jest zajeta przez sprezony czynnik gazowy.Wskutek tego, gdy rurowe tloczysko 14 jest wsuwane do cylindra 10 np. pod dzia¬ laniem nacisku podczas ladowania samo¬ lotu, ciecz w przestrzeni 47 cylindra podle¬ ga sciskaniu, tak iz przeplywa przez otwo¬ ry 43 scianki 42 tloka 16, podnoszac plytke zaworowa 44 w góre do zetkniecia z pier¬ scieniem 20. Ciecz robocza moze przeply¬ wac swobodnie przez stosunkowo duzy przeswit otworów 43, doznajac okreslone¬ go, lecz stosunkowo malego dlawienia w otworze 45 plytki zaworowej 44, wskutek czego poziom 48 cieczy, zawartej we¬ wnatrz rurowego tloczyska 14, podnosi sie, tak iz zostaje sprezony czynnik gazowy, zawarty w przestrzeni 49. Wówczas istnie¬ je róznica miedzy cisnieniem cieczy robo¬ czej, zawartej w przestrzeni 47, a cisnie¬ niem cieczy, zawartej wewnatrz rurowego tloczyska 14, tak iz plytka zaworowa 44 jest utrzymywana w swym podniesionym polozeniu, a przestrzen 39 miedzy pierscie¬ niami 34 i 35 jest polaczona z przestrzenia 41 i podlega cisnieniu cieczy, panujacemu wewnatrz przestrzeni 41. — 3 -Dzieki temu wieksze cisnienie cieczy w przestrzeni 41 oddzialywa na pierscienie 34 i 35, tak iz te ostatnie sa dociskane do wewnetrznej scianki cylindra 10. Jednak pierscien 35 na swej dolnej powierzchni zewnetrznej podlega dzialaniu nacisku cie¬ czy, zawartej w przestrzeni 47 cylindra 10, wskutek czego podczas wsuwania tloczyska 14 do cylindra 10 pierscien 35 jest prawie pozbawiony nacisku, oddzialywajacego nan w kierunku do scianki cylindra, tak iz zmniejszone zostaje tarcie tego pierscienia o scianke cylindra. Natomiast podczas roz¬ suwania sie zastrzalu, gdy rurowe tloczysko 14 usiluje wysunac sie z cylindra 10, plyt¬ ka zaworowa 44 zostaje docisnieta do scianki 42, tak iz ciecz robocza, zawarta wewnatrz rurowego tloczyska 14, przeply¬ wa przez stosunkowo zwezony kanal 46.Wskutek tego otrzymuje sie stosunkowo znaczna róznice miedzy cisnieniem cieczy, zawartej wewnatrz rurowego tloczyska 14, a cisnieniem cieczy, zawartej w przestrzeni 47 cylindra 10, przy czym wieksze cisnienie jest przekazywane przez kanaly 40 do przestrzeni 39, tak iz cisnienie to moze od¬ dzialywac na obydwa pierscienie uszczel¬ niajace 34 i 35. Wówczas zwieksza sie tar¬ cie miedzy obydwoma pierscieniami 34 i 35 z jednej strony a cylindrem 10 z drugiej strony, a tym. samym zwieksza sie tlumiace dzialanie zastrzalu na wstrzasy. Poniewaz to tarcie pierscieni 34 i 35 jest wywolywane wskutek dlawienia przeplywu cieczy przez plytke zaworowa 44, to tarcie to zmniejsza sie stopniowo w miare osiagania stanu rów¬ nowagi zastrzalu podczas jego rozsuwania sie. Dzieki temu umozliwione jest wyzna¬ czenie dla tego rodzaju zastrzalów do pod¬ wozi samolotów ich polozenia, w którym one sa w równowadze, tak iz zastrzal moze byc prawidlowo nastawiony nawet wów¬ czas, gdy ma pracowac przy duzym obcia¬ zeniu. Energia, tlumiona za pomoca za¬ strzalu, zuzytkowywana jest czesciowo na wytworzenie wirów oraz pokonanie tarcia oporu cieczy roboczej, przeplywajacej po¬ przez plytke zaworowa, czesciowo zas zo¬ staje pochlonieta i rozproszona w postaci ciepla na skutek dzialania tarcia, wytwa¬ rzanego miedzy pierscieniami uszczelniaja¬ cymi a wewnetrzna scianka cylindra 10 podczas wydluzania zastrzalu.Pierscien 35 uniemozliwia równiez prze¬ dostawanie sie powietrza atmosferycznego do przestrzeni, zawartej miedzy sciankami rurowego tloczyska 14 a cylindrem 10, a tym samym do przestrzeni 47 cylindra, w której moze panowac stosunkowo znaczne podcisnienie podczas wydluzenia zastrzalu.Rurki 23 i 24 umozliwiaja wprowadzenie okreslonej ilosci cieczy roboczej podczas skladania zastrzalu, jak równiez podczas pózniejszego sprawdzania jego dzialania.W tym celu nalezy wypuscic z wnetrza tlo¬ czyska rurowego 14 powietrze, znajdujace sie w nim pod cisnieniem, poprzez zawór powietrzny 27. Nastepnie ten zawór nalezy zaniknac i usunac oba korki 25 i 26. Wów-. czas nalezy scisnac zastrzal calkowicie, po czym nalezy wtloczyc olej roboczy przez jedna z rurek, np. 23. Gdy poziom oleju osiagnie dolne wyloty obu rurek (23, 24), a zastrzal jest podtrzymywany w polozeniu pionowym, to olej doplywa do drugiej rur¬ ki 24; wówczas nalezy wkrecic obydwa korki 25 i 26. Nastepnie powietrze lub inny czynnik gazowy wtlaczany jest poprzez zawór 27 dopóty, dopóki nie osiagnie sie wymaganego cisnienia tego powietrza lub innego czynnika gazowego. Wówczas za¬ strzal jest gotowy do uzytku. Wnetrze cy¬ lindra 10 i pierscienie uszczelniajace 33, 34, 35 sa utrzymywane zawsze w stanie do¬ brze nasmarowanym, poniewaz olej lub in¬ na ciecz robocza jest wtlaczana pod cisnie¬ niem do wnetrza przestrzeni 39 podczas kazdorazowego sciskania zastrzalu.Wykonanie zastrzalu wspornikowego wedlug wynalazku, jak to uwidoczniono na fig. 2, jest stosunkowo proste, przy czym zastrzal teh moze byc poza tym tak wyko- — 4 —nany, aby byl pozbawiony wszelkich wysta¬ jacych czesci, a tym samym wykazywal stosunkowo maly opór aerodynamiczny, co jest nadzwyczaj korzystne w przypadku zastrzalów, uzywanych do samolotów.Dalsza odmiana podatnego zastrzalu wspornikowego, przedstawiona na fig, 4 i 5, jest podobna do zastrzalów wedlug fig. 1 — 3. Górny koniec rurowego tloczyska 141 jest zamkniety nasada 21, polaczona z uchwytem 22, podczas gdy dolny koniec cylindra 101 jest zamkniety podobna nasa¬ da 11x. Górny koniec 55 cylindra 101 jest jednak zagiety do wewnatrz, przy czym brzeg tego zagietego konca cylindra posia¬ da ksztalt osmiokatny, jak uwidoczniono na fig. 5. Wewnatrz cylindra 10x umieszczo¬ na jest tuleja 56, której zewnetrzna walco¬ wa powierzchnia 57 posiada srednice równa wewnetrznej srednicy cylindra 101$ nato¬ miast wewnetrzna powierzchnia 58 ma ksztalt osmiokatny, dostosowany do osmio¬ katnego ksztaltu zewnetrznej powierzchni rurowego tloczyska 14v Dzieki temu unie¬ mozliwiony jest obrót rurowego tloczyska 14x wzgledem cylindra 10lf przy czym wskutek odmiennego ksztaltu tloczyska i cylindra waga zastrzalu jest nieznacznie zwiekszona.Zagiety górny koniec 55 cylindra 101 umozliwia stosunkowo dokladne prowadze¬ nie rurowego tloczyska 141 bez obawy uszkodzenia uszczelnienia lub prowadzonej powierzchni podczas przesuwu tego tlo¬ czyska.Na swym dolnym koncu 59 rurowe tlo- czysko 141 jest zagiete do wewnatrz, przy czym kolnierz, utworzony dzieki temu, po¬ siada otwór okragly, przez który przesunie¬ ty jest nagwintowany walec 60, zaopatrzony w obrzeze 61, sluzace do docisniecia zagie¬ tego do wewnatrz konca 59 tloczyska 14x do plaskiego pierscienia 62, opartego z ko¬ lei na tloku 16v Gwintowany wewnatrz kolpak 63 sluzy jako nakretka do docisnie¬ cia, tych czesci i jest zaopatrzony w kolnierz 64, przylegajacy szczelnie do dolnej po¬ wierzchni tloka 16x. Uszczelka 72 jest umieszczona miedzy tlokiem 161 a zagie¬ tym do wewnatrz koncem 59 rurowego tlo¬ czyska 14±. Dolna scianka 66 kolpaka 63 stanowi jednoczesnie oslone plytki zaworo¬ wej 4419 która moze wykonywac ograniczo¬ ny przesuw poosiowy miedzy scianka 66 a dolna powierzchnia walca 60. Plytka zawo¬ rowa 44± dziala podobnie, jak w zastrza¬ lach wedlug fig. 1 — 5, przy czym komora, wewnatrz której mieszczona jest ta plytka zaworowa, laczy sie za pomoca kanalów pierscieniowych 67 z pierscieniowa prze¬ strzenia 68, zawarta miedzy zewnetrzna powierzchnia kolpaka 63 a wewnetrzna powierzchnia tloka 161$ zaopatrzonego w kanaly promieniowe 40\ podobnie, jak w zastrzalach wedlug fig. 1 — 3. Kanaly te umozliwiaja samoczynne laczenie tej stro¬ ny plytki zaworowej 4419 która poddawana jest wyzszemu cisnieniu, z przestrzenia 39lf zawarta miedzy para pierscieni uszczel¬ niajacych 34 i 35, które sa ulozone wzgle¬ dem siebie ukosnie.Wsuwanie tloczyska rurowego 14x za- strzalu jest ograniczone za pomoca zderza¬ ka pierscieniowego 28 z gumy lub innego sprezystego materialu, przy czym wysuwa¬ nie tego tloczyska jest ograniczone za po¬ moca tulei 69, osadzonej na dolnym koncu tloczyska i wspóldzialajacej z rurka rozpo¬ rowa 70, która opiera sie swym górnym kon¬ cem o tuleje 56. W celu zapewnienia spre¬ zystego oddzialywania tuleja 69 jest osa¬ dzona przesuwnie wzgledem rurowego tlo¬ czyska 1419 przy czym posiada na swym dolnym koncu wewnetrzny kolnierz, który opiera sie o sprezysty pierscien 71, przyna¬ lezny do tloka 16\.W zastrzale wedlug wynalazku moze byc zastosowany swobodny tlok, który slu¬ zy jako ruchomaJ przegroda, oddzielajaca robocza ciecz odi sprezonego gazu, zawar¬ tego wewnatrz rurowego tloczyska 14v Po¬ za tym dzieki odpowiedniej zmianie polo- - 5 —zenia nasad 11\ i 21, sluzacych jako kon¬ cowe ograniczenia przestrzeni, zawieraja¬ cych ciecz robocza oraz roboczy czynnik gazowy, np. dzieki umieszczeniu jednej z tych nasad lub obydwóch nasad w dowolne polozenie miedzy koncami odnosnej rury, zamykanej przez nie, mozna wykonywac zastrzaly o wszelkiej zadanej dlugosci, nie¬ zaleznie od objetosci, jakiej wymagaja czynniki robocze, np. ciecz i sprezony czyn¬ nik gazowy, aby umozliwic przejmowanie przez zastrzal zadanego obciazenia oraz wykazywanie niezbednej szybkosci prze¬ biegu sprezania roboczego czynnika gazo¬ wego podczas dzialania zastrzalu. PL