Wynalazek niniejszy dotyczy wytwarza¬ nia ksztaltówek budowlanych, plyt bruko¬ wych, rur i slupów oraz podobnych przed¬ miotów z wapna i materialów krzemionko¬ wych lub glinkowych albo z materialów krzemionkowych i glinkowych. Wynalazek dotyczy równiez wyrobu bloków budowla¬ nych, którym przed utwardzaniem nadaje sie porowatosc za pomoca pylu glinowego lub innych znanych srodków.Dotychczas sadzono, ze na ogól korzyst¬ nie jest unikac stosowania niegaszonego wapna w materialach cementowych. Istnia¬ ly jednak propozycje stosowania do wyro¬ bu takich materialów wapna niegaszonego, przy czym w celu zapobiezenia pecznieniu materialu w formach nadawano formom specjalna budowe.Okazalo sie, ze do wyrobu takich ksztal¬ tówek mozna uzywac wapna niegaszonego bez koniecznosci stosowania srodków zapo¬ biegajacych rozszerzaniu sie materialu w formach podczas jego wiazania, przy czym stwierdzono, ze dodawanie wapna niega¬ szonego daje pewne znaczne korzysci.Zgodnie z wynalazkiem niniejszym ksztaltówki budowlane wytwarza sie w spo¬ sób nastepujacy: material krzemionkowy lub glinkowy albo tez material krzemionko¬ wy i glinkowy miesza sie z wapnem niega-&zdhym, pfzy czym mieszanina ta winna za¬ wierac ponadto sól kwasu tlenowego siarki i wode, po czym ksztaltuje sie otrzymana mase w formach lub w inny sposób, pozwa¬ la na uwodnienie wapna w mieszaninie i u- twardza dzialaniem pary wodnej pod ci¬ snieniem. Produkt uksztaltowany w for¬ mie lub inaczej pozostawia sie w spokoju przez okres czasu dostateczny do uwodnie¬ nia zasadniczo calej ilosci wapna w miesza¬ ninie, a nastepnie utwardza sie przez trak¬ towanie para wodna pod cisnieniem.Wykryto, ze w razie dodania do mie¬ szaniny ksztaltowanej siarczanu wapnio¬ wego (lub innej soli kwasu tlenowego siar¬ ki) albo tez w razie uzycia materialów bo¬ gatych w sól kwasu tlenowego siarki, np. lupka weglowego, oraz przy dostatecznej ilosci wody wapno uwodnia sie nie powodu¬ jac pecznienia materialu lub powodujac za¬ ledwie bardzo slabe jego pecznienie, jezeli zas uwodnienie wapna zostanie zakonczone calkowicie przed procesem utwardzania — to nawet i podczas tego procesu nie naste¬ puje pecznienie masy. Prawdopodobnie dzialanie siarczanu wapniowego reguluje przebieg procesu uwodniania wapna dzieki temu, ze siarczan bardzo szybko przecho¬ dzi do roztworu i wapno uwodnia sie wte¬ dy w roztworze siarczanu wapniowego.Nalezy unikac stosowania mieszaniny zbyt bogatej w wapno niegaszone albo w wapno zbyt szybko gaszace sie, gdyz cie¬ plo wywiazujace sie podczas uwodniania wapna podnosi temperature mieszaniny powyzej punktu wrzenia wodnego roztwo¬ ru; w tym przypadku wapno mogloby sie uwodnic w sposób zwykly z rozszerzaniem sie i ksztaltówki popekalyby lub zostalyby oslabione. Nalezy zaznaczyc, ze co najmniej 5% calej mieszaniny stanowi wapno niega¬ szone; do' wszystkich zwyklych celów, to jest do wyrobu stalych niekomórkowatych przedmiotów, ilosc %-owa tego wapna po¬ winna wynosic 10 -— 20%, z drugiej stro¬ ny natomiast przy uzyciu mieszanin cie¬ klych, zawierajacych znaczne ilosci wody, np. przy wytwarzaniu komórkowatych lub tak zwanych porowatych ksztaltówek, na¬ lezy stosowac nie mniej niz 10% wapna nie¬ gaszonego. W mieszaninach, jak zaznaczo¬ no bezposrednio powyzej, temperatura nie powinna zwykle przekraczac temperatury punktu wrzenia mieszaniny, lecz w przy¬ padkach, gdy'pozadana jest mieszanina bardzo bogata w wapno, mozna tempera¬ ture obnizyc stosujac zamiast czystego wapna niegaszonego wapno czesciowo u- wodnione albo mieszanine wapna niegaszo¬ nego z wapnem uwodnionym. Najlepiej jest nie wypalac wapna zupelnie na twardo — powinno ono stosunkowo szybko sie gasic, gdyz w przeciwnym przypadku ksztaltówki nalezalo by bardzo dlugo przetrzymywac pomiedzy okresem ich formowania i okre¬ sem dzialania na nie para, co pociaga za soba pewne niedogodnosci.Wykryto, ze szybkosc uwodniania wap¬ na mozna, w pewnym stopniu regulowac zmieniajac temperature wody. Im wyzsza jest jej temperatura, tym szybciej miesza¬ nina scina sie, lecz jesli temperatura po¬ czatkowa wody jest zbyt wysoka, to mie¬ szanina traci plynnosc przed opuszczeniem mieszalnika, wskutek czego nalezy stoso¬ wac wode o temperaturze 30 — 35°C, Je¬ sli wapno jest bardzo czynne albo tez jesli mieszanina zawiera duza ilosc % -o^wa wap¬ na niegaszonego, to temperatura poczatko¬ wa powinna byc nizsza od podanej powy¬ zej.Przy wytwarzaniu zwartych to jest nfe- porowatych ksztaltówek wapno rozdrabia sie do takiego stopnia mialkósci, aby okolo 90% wapna przechodzilo przez sito o 15,5 oczkach na 1 cm liniowym i miesza sie z materialem krzemionkowym lub glinko¬ wym, np. piaskiem, w ilosci np. 7 czesci piasku na 1 czesc wapna i dodaje sie 3% rozdrobionego gipsu. Do tych cial stalych dodaje sie wody w ilosci od 15 dó 40% w zaleznosci od ródz&jli uzytego materialu — 2 —oraz proporcji* wapna* Mieszanine zwilza sie dostatecznie, aby umozliwic ksztaltowa¬ nie jej w formach, które w razie potrzeby mozna poddawac wstrzasom, i odstawia te formy na bok na przeciag czasu dostatecz¬ ny do uwodnienia wapna, np. na godzine lub dwie albo na cala noc; przez ten czas ksztaltówki powinny sie dostatecznie ze¬ stalic, aby je mozna bylo usunac z formy.Otrzymane ksztaltówki sa znacznie tward¬ sze od nieparowanej cegly piaskowo-wa- piennej. Po usunieciu ksztaltówek z formy lub w pewnej chwili miedzy napelnieniem formy i usunieciem z niej materialu mate¬ rial ten mozna uwolnic od przyrostu ponad poziom formy stosujac odpowiedni nóz lub inne urzadzenie. Nastepnie bloki przenosi sie do autoklawu i poddaje dzialaniu nasy¬ conej pary wodnej, np. w ciagu 8 godzin pod cisnieniem 8,5 kg/cm2.Opisany sposób wykazuje kilka zalet w porównaniu ze sposobem stosujacym wapno calkowicie uwodnione. Dotychczas jedynie zadowalajacym sposobem byl sposób, sto¬ sowany do wyrobu cegiel piaskowo-wapien- nych, przy którym mieszanine piasku i u- wodnionego wapna mieszano ze scisle okre¬ slona iloscia wody, po czym mieszanine for¬ mowano w cegly pod duzym cisnieniem. Je¬ sli do mieszaniny dodac wiecej wody tak, aby mozna bylo mieszanine formowac bez cisnienia w ten sam sposób, w jaki formuje sie np. cegly cementowe, to produkt osta¬ teczny jest niezadowalajacy, poniewaz kur¬ czy sie, ma popekana powierzchnie lub in¬ ne wady nabyte podczas parowania. Poza tym ksztaltówki takie nalezy pozostawiac w formach równiez podczas dzialania na nie para wodna, poniewaz sa One zbyt miek¬ kie. Prócz tego ksztaltówki, potraktowane para, nie sa tak mocne, jak cegly piaskowo- wapienne, wytworzone w zwykly sposób.Ksztaltówki, wytworzone sposobem we¬ dlug wynalazku niniejszego, nie kurcza sie.Podczas uwodniania wapna ujawnia sie za¬ ledwie bardzo slabe ich pecznienie, wsku¬ tek czego osiaga sie bardzo dokladne ich ksztalty. Ksztaltówki mozna usunac z form przed poddawaniem ich dzialaniu pary wodnej, dzieki czemu oszczedza sie forme, a takze zyskuje sie na miejscu w autokla¬ wie. Ksztaltówki po uwodnieniu wapna przed poddaniem ich dzialaniu pary sa mocne, lecz nie sa twarde i znajduja sie w stanie dobrze dostosowanym do wygladza¬ nia powierzchni lub innej obróbki. Ilosc wo¬ dy potrzebna do wytworzenia masy odpo¬ wiedniej do formowania bez cisnienia jest mniejsza, niz przy uzyciu wapna uwodnio¬ nego, a czesc tej wody zostaje pochlonieta przez wapno, ulegajace uwodnieniu, tak iz zawartosc wody w ksztaltowe? jest znacz¬ nie mniejsza, niz w ksztaltówce z wapna u- wodnionego. Dzieki temu mozna wytwarzac ksztaltówki o znacznie wiekszej gestosci i o znacznie wiekszej wytrzymalosci.Przy wytwarzaniu ksztaltówek porowa¬ tych postepuje sie w sposób nastepujacy: kaolin prazy sie w temperaturze 800 — 1000°C, miesza z wapnem gaszonym oraz gipsem i mieszanine rozdrabia sie do takie¬ go stopnia mlalkosci, aby 75% tej miesza¬ niny przesiewalo sie przez sito o 31 ocz¬ kach na 1 cm2. Mozna przy tym zastosowac nastepujaca proporcje: 77% kaolinu, 20% wapna i 3% gipsu. Do roztartej mieszaniny dodaje sie pylu glinu w malej ilosci, np. 0,1%. Nastepnie mieszanine rozrabia sie z woda na papke, która w rozwazanym przy¬ kladzie moze zawierac okolo 65% wody w stosunku do wagi zmieszanych cial stalych.Papke zlewa sie do form, w których rosjo^ ona podobnie do drozdzowego ciasta dzieki obecnosci gazu, wytwarzanego przez pro¬ szek glinu. Porowatosc ksztaltówek mozna regulowac nie tylko przez dodawanie od¬ powiednich ilosci glinu lub innego czynni*- ka wytwarzajacego gaz, lecz równiez przez stosowanie odpowiedniej ilosci wody i od* powiedniej temperatury wody. Wykryte np., ze jesli domieszana woda ma tempe¬ rature 40°C zamiast 15°C, to przy uzyciu 3 -proszku glinu porowatosc zostaje podwojo- Jia. Po staniu w ciagu godziny lub dluzej papka scina sie na plastyczna lub pólpla- stycma mase, a przed poddawaniem jej dzialaniu pary mozna powierzchnie ksztal- tówek wygladzic do równego poziomu, a ksztaltówki porozcinac. Nastepnie utwardza sie ksztaltówki przez oddzialywanie na nie para wodna pod cisnieniem. Jak w poprzed¬ nim przypadku wapno uwodnia sie i masa scina sie, lecz nie jest ona tak twarda, jak bloki stale, wobec czego zwykle podczas procesu, oddzialywania na nia para pozo¬ stawia sie ja w formach.Stosowanie wapna niegaszonego przy wytwarzaniu ksztaltówek porowatych wy¬ kazuje znaczna korzysc w porównaniu ze stosowaniem wapna uwodnionego. Zwykle uwodnianie wapna zachodzi jednoczesnie z wytwarzaniem gazu i cieplo uwodniania przyspiesza wytwarzanie gazu. Przy odpo¬ wiednim doborze ilosci wody uzytej, a tak¬ ze jej temperatury, masa scina sie (traci swa plynnosc), gdy wytwarzanie gazu zo- stamie zakonczone albo wkrótce potem. Za¬ pobiega sie w ten sposób stracie gazu, jaka mogloby spowodowac laczenie sie peche¬ rzyków malych w wieksze, które moglyby sie uniesc ku powierzchni bryly. Takich strat trudno uniknac przy uzyciu wapna u- wodnionego. Ksztaltówki porowate mozna pociac, juz po ich zestaleniu sie, lecz przed utwardzeniem para, na odpowiednie ksztaltki za pomoca nozy; w ten sposób o- siaga sie oszczednosc na kosztach produk¬ cji Wykryto, ze przy wykonywaniu sposobu wedlug wynalazku niniejszego mozna sto¬ sowac wiele rozmaitych substancji krze¬ mionkowych i glinkowych, a substancje te mozna stosowac w stanie surowym albo po wyprazeniu. Na ogól substancje krzemion¬ kowe takie, jak piasek zwykly, piasek gra¬ nitowy, pyl granitowy i t. d., nie ulegaja polepszeniu przez wyprazenie, natomiast glinki oraz lupki daja stosunkowo zle wyni¬ ki, jesli nie zostana Wyprazone, okazalo sie, ze dokladna temperatura prazenia glin¬ ki albo lupku nie wplywa w znaczniejszym stopniu bezposrednio na wytrzymalosc wy¬ twarzanych ksztaltówek, lecz wysoka tem¬ peratura prazenia glinki obniza zwykle ilosc wody potrzebnej do zaprawy, co wplywa korzystnie na duza wytrzymalosc ksztaltówek. Dalej okazalo sie, ze raczej wysoka temperatura prazenia glinki lub lupku daje w wyniku na ogól male zmiany objetosci parowanej ksztaltówki, zwlaszcza niektóre lupki mozna ogrzewac z powodze¬ niem az do temperatury ich punktu spieka¬ nia sie, jesli jednak ogrzeje sie je do tem¬ peratur wyzszych, np. do temperatury ich punktu topienia sie i wytwarzania twardej szklistej masy, to wyniki sa stosunkowo o wiele gorsze.Nalezy zaznaczyc, ze chociaz omawia¬ ne produkty formowane oznaczono w opi¬ sie nazwa ksztaltówek budowlanych, to jednakze wynalazek nie ogranicza sie do nich; mozna np. sposób ten stosowac rów¬ niez do wyrobu plyt chodnikowych i t. d., i obejmuje on równiez wszelkie inne wyro¬ by takie, jak rury, slupy, ksztaltówki de¬ koracyjne i wiele przedmiotów odlewanych zwykle z cementu, gipsu i podobnych pro¬ duktów, albo przedmiotów, wytwarzanych z tych materialów na rdzeniu lub w formie metalowej, lub z innego odpowiedniego ma¬ terialu. Mozna go stosowac do wyrobu rur i innych wyrobów wytwarzanych za pomo^ ca sily odsrodkowej. PL