]licr\'s/.ci'ist\vo: 10 grudnia 1917 r. dla zastrz. 1, 2; 6 sierpnia 1918 r. dla zastrz. 3, 4 (Niemcy).Przedmiotem wynalazku jest tarczowe lozysko kulkowe, do wielkich obciazen osiowych, zlozone z wiekszej ilosci umie¬ szczonych na wspólnym wale pojedynczych lozysk kulkowych z tarczami do kulek.Przy tego rodzaju polaczeniu kilku lozysk do odparcia nacisku osiowego jest wazne, by obciazenie bylo mozliwie równomier¬ nie rozlozone na wszystkie szeregi kulek.Celem unikniecia, by pojedyncze szeregi kulek z powodu trudnosci przy skladaniu lozyska, nie byly za silnie obciazone, inne natomiast biegly bez obciazenia, zostaje, w mysl wynalazku, wykorzystana sila od¬ srodkowa, która niedostatecznie obciazo¬ ne kulki przyciska do brzegów zlobków do kulek tarcz lozyska i przez to zmusza wszystkie kulki do wspóldzialania przy odpieraniu sily osiowej. W tym celu otrzy¬ muja kulki dla ruchu w kierunku promie¬ niowym dostatecznie swobodne miejsce, by mogly z normalnego toru biegu odda¬ lac sie i opierac o zewnetrzne krawedzie zlobków w tarczach, wskutek czego czesc obciazenia zostaje przez odnosne kulki przejeta z jednej tarczy na inna.Celem równomiernego rozlozenia osio¬ wego cisnienia na wszystkie kulki, to jest, aby nie dopuscic do jednostronnej pracy tarcz lozyskowych, kulki kazdego szeregu sa naokolo ulozone za posrednictwem pierscienia wodzacego szczególnej konstruk-«u.. cji. Potrzebna do kulek promieniowa wolna przestrzen jest utworzona przez to, ze pierscien wodzacy jest wyposazony w promieniowe wystepy, które oddzielaja kulki jedrne od drugich i prowadza je w pewnych oznaczonych odleglosciach od sie¬ bie, pozostawiaja jednak kulkom moznosc przesuwania sie na strone zewneti^zna.Szkodliwego nacisku pierscienia wodzace¬ go na kulki uniknieto w ten sposób, ze sam pierscien wodzacy jest przytrzymy¬ wany przymusowo koncentrycznie w lo¬ zysku, najlepiej za posrednictwem malego pomocniczego lub wodzacego lozyska kul¬ kowego. Promieniowe wystepy powinny posiadac bardzo dokladky ksztalt, a dla wyzyskania latwego toczenia sie kulek po¬ winny byc wykonane z materjalu przeciw- tarciowego, dla tego tez przymocowuja sie osobno do pierscienia wodzacego.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania przedmiotu wynalazku.Fig. 1 przedstawia przekrój podluzny przez trójszeregowe tarczowe lozysko kul¬ kowe zaopatrzone w trzy rozmaite kon¬ strukcje pierscieni dla prowadzenia kulek.Fig, 2 przedstawia w jednej polowie widok zewnetrzny a w drugiej polowie przekrój przez pierscien zewnetrzny i pierscien wo¬ dzacy z centrujacem lozyskiem. Fig). 3 przedstawia widok zboku na pierscien wodzacy, wedlug fig. 2. Fig. 4 i 5 przedsta¬ wiaja w przekroju i w widoku bocznym czesc pierscienia wodzacego # szczególnej konstrukcji, w którym wystepy sa przymo¬ cowane do ciala pierscieniowego.W przedstawionem na fig. 1 lozysku, dla przejecia nacisku osiowego, cale obcia¬ zenie rozdziela sie na trzy szeregi kulek 7, które tocza sie po tarczach 11 i 12, u- mocowanych na stale w korpusie lozyska i na wale. Wynalazek moze byc równiez zastosowany przy dzialaniu sily osiowej w odwrotnym kierunku, odpowiednio prze¬ stawiajac pierscienie tarciowe. Kulki 7 utrzymuja sie na pierscieniu wodzacym 5 zapomoca lapek 6, które pozostawiaja kul¬ kom dostatecznie wielki luz w zlobkach tarcz 11 i 12* Nowe zestawienie posiada wazne zale¬ ty dla spokojnej i dokladnej pracy calego lozyska kulkowego. Poniewaz kulki 7 u- kladaja sie samoczynnie w kierunku pro¬ mieniowym pod wplywem sily odsrodko¬ wej, nastepuje przyleganie ich do zlobków nieruchomych pierscieni 11 i obracajacych sie tarcz 12, a mianowicie wskutek nacisku nieobciazonych kulek na zewnetrzne po¬ chylone krawedzie zlobków powstaje sila w kierunku przeciwnym kierunkowi naci¬ sku osiowego. Przez to utrzymuje sie mniej lub wiecej równomierny rozklad calego ob¬ ciazenia lozyska na wszystkie szeregi ku¬ lek fig. 1.Pierscien wodzacy kulki, który dla u- zyskania wspomnianego poprzednio dzia¬ lania zabezpiecza dokladny rozklad kulek poszczególnych szeregów, nie obciazajac tychze sklada sie w rozwiazaniu konstruk- cyjnem wedlug fig. 2 i 3, z pierscienia 5, z którego obwodu wystaja pomiedzy duze kulki 7 wystepy 6 o takim ksztalcie, ze kulki trzymane sa nawzajem od siebie w pewnej jednostajnej odleglosci. Wystepy 6 moga posiadac, jak to widac na fig. 1 i 2, przekroje o rozmaitych ksztaltach i moga byc w miejscach umieszczenia kulek roz¬ szerzone. Wystepy albo lapki 6 moga byc np. w ten sposób wykonane, ze w pier¬ scieniu wodzacym kulki sa zrobione wcie¬ cia mogace przyjac po Jecfnej kulce. Wcie¬ cia te, które mozna wyrobic przez frezo¬ wanie poprzecznie przez pierscien, lub tez z obwodu, moga posiadac rozmaite ksztal¬ ty na rozmaitych przykladach pokazane.Na jednym przykladzie na fig. 1 pokazano, ze poprzeczne Wyciecia przez pólkulisty grzbiet pierscienia moga byc dostosowane do umieszczenia w nich kulek.Pierscien do wodzenia kulek moze byc — 2 —jednolity lub skladajacy sie z kilku czesci, Poniewaz przy budowie lo&ysk kulkowych potrzebne sa bardzo dokladne wymiary i zapewnienie jednostajnego rozszerzania sie od temperatury, pierscien wodzacy ko¬ niecznie must bye wykonany z tego same¬ go materjafu jak i inne czesci lozyska, mia¬ nowicie ze stali. Z innej znów strony praca kulek pomiedzy wystepami ze stali odbija sie niekorzystnie na trwalosci lozyska, szczególnie wielkich wymiarów z ciezkie- mi kulkami, Dla unikniecia wymienionej niedogodnosci przy konstrukcji, wedlug fig. 4 i 5, tylko czesc pierscieniowa 5 pierscienia wodzacego jest wykonana ze stali, podczas gdy wystepy sluzace do od¬ dzielania kulek od siebie i do prowadzenia tychze sa wykonane jako oddzielne czesci z innego materjalu. Lapki te wykonuje sie z metalu lozyskowego, najlepiej z mosia¬ dzu, bronzu lub innych stopów miedzi i przymocowuje sie je w odpowiedni spo¬ sób do pierscienia 5- W przykladzie roz¬ wiazania konstrukcyjnego, zastosowane sa w tym celu na obwodzie pierscienia 5 krótkie wystepy 10, do których lapki 6 sa przymocowane zapomoca nitów 14 lub in¬ nych srodków laczacych. Wystepy 10 ma¬ ja takie polozenie i ksztalt, ze pierscien 5 mozna po zahartowaniu doprowadzic do prawidlowego ksztaltu tak, ze nanitowane lapki otrzymuja nalezyte polozenie dla do¬ kladnego promieniowego prowadzenia ku¬ lek. Laczenie moze byc przeprowadzone w rozmaite sposoby; np, lapki 6 mozna przymocowac do pierscienia 5 zapomoca polaczenia na jaskólczy ogon lub przez lu¬ towanie.Pierscien 5 celem koncentrycznego pro¬ wadzenia w lozysku wciera sie na obro¬ towej lub nieruchomej czesci lozyska.Zmniejszenie tarcia uskutecznia sie za¬ pomoca malego lozyska kulkowego, któ¬ rego pierscien wewnetrzny 9 jest osadzo¬ ny w sposób wspomniany (fig* 1), podczas gdy kulki posiadaja swobode ruchów w zlobkach pierscieni 5 i 9.Te centrowanie pierscienia wodzacego nie przeszkadza samoczynnemu promienio¬ wemu nastawianiu sie kulek 7, a obciaze¬ nie kulek 7 jest ominiete zapomoca pier¬ scienia wodzacego. PL